વારંવાર મોઢું આવી જવું
મોઢામાં વારંવાર છાલા પડવા અથવા “મોઢું આવી જવું” એ ઘણા લોકો માટે એક કંટાળાજનક અને પીડાદાયક સમસ્યા છે. ક્યારેક-ક્યારેક એકાદ છાલું પડે તે સામાન્ય છે, પરંતુ જો તે વારંવાર થતું હોય, તો તે તમારા દૈનિક કાર્યો જેમ કે ખાવા-પીવા અને બોલવા પર પણ અસર કરી શકે છે. આ માત્ર સ્થાનિક સમસ્યા નથી, પરંતુ ઘણીવાર તે શરીરના અંદરના સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે.
વારંવાર મોઢું આવી જવાના કારણો
મોઢામાં વારંવાર છાલા પડવા પાછળ ઘણા કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે, જે એકબીજા સાથે સંકળાયેલા પણ હોઈ શકે છે:
- પોષક તત્ત્વોની ઉણપ:
- વિટામિન B12: આ વિટામિનની ઉણપ મોઢાના સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તે લાલ રક્તકણોના નિર્માણ માટે જરૂરી છે, અને તેની ઉણપથી વારંવાર છાલા પડી શકે છે.
- ફોલિક એસિડ (વિટામિન B9): આ પણ B વિટામિન સંકુલનો ભાગ છે અને તેની ઉણપ પણ છાલાનું કારણ બની શકે છે.
- આયર્ન: શરીરમાં આયર્નની ઉણપ (એનિમિયા) પણ મોઢામાં છાલા પડવા અને જીભમાં બળતરાનું કારણ બની શકે છે.
- ઝીંક: રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને કોષોના સમારકામ માટે ઝીંક જરૂરી છે, અને તેની ઉણપ છાલા થવાની સંભાવના વધારે છે.
- તાણ અને ચિંતા:
- શારીરિક અને માનસિક તાણ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને નબળી પાડે છે. જ્યારે રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે છે, ત્યારે મોઢામાં છાલા થવાની સંભાવના વધી જાય છે. પરીક્ષાનો તણાવ, નોકરીનો તણાવ કે અંગત જીવનનો તણાવ આનું કારણ બની શકે છે.
- રોગપ્રતિકારક શક્તિની નબળાઈ:
- ઓછી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતી વ્યક્તિઓમાં, વાયરસ કે બેક્ટેરિયા સામે લડવાની શરીરની ક્ષમતા ઓછી થાય છે, જેનાથી છાલા વારંવાર થાય છે. અમુક દવાઓ કે બીમારીઓ (જેમ કે HIV/AIDS) પણ રોગપ્રતિકારક શક્તિને અસર કરી શકે છે.
- ખોરાક અને પીણાં:
- એસિડિક ખોરાક: ટામેટાં, નારંગી, લીંબુ, પાઈનેપલ જેવા એસિડિક ખોરાક કેટલાક સંવેદનશીલ લોકોમાં છાલાને ટ્રિગર કરી શકે છે.
- મસાલેદાર અને તીખો ખોરાક: આ પ્રકારનો ખોરાક પણ મોઢાની સંવેદનશીલ ત્વચાને ઈજા પહોંચાડી શકે છે.
- ચોકલેટ, કોફી: કેટલાક લોકોમાં આ પણ છાલાનું કારણ બની શકે છે.
- ખોરાકની એલર્જી કે સંવેદનશીલતા: અમુક ખોરાક પ્રત્યેની એલર્જી કે સંવેદનશીલતા પણ વારંવાર છાલાનું કારણ બની શકે છે.
- પાચનતંત્રની સમસ્યાઓ:
- ક્રોહન રોગ (Crohn’s disease)
- અલ્સરેટિવ કોલાઈટીસ (Ulcerative Colitis)
- સેલિયાક રોગ (Celiac disease)
- એસિડ રિફ્લક્સ (GERD): પેટનો એસિડ મોઢામાં આવવાથી પણ છાલા પડી શકે છે.
- હોર્મોનલ ફેરફારો:
- સ્ત્રીઓમાં માસિક ધર્મ, ગર્ભાવસ્થા કે મેનોપોઝ દરમિયાન થતા હોર્મોનલ ફેરફારોને કારણે પણ છાલા વારંવાર થઈ શકે છે.
- દવાઓની આડઅસર:
- કેટલીક દવાઓ, જેમ કે નોન-સ્ટીરોઈડલ એન્ટી-ઈન્ફ્લેમેટરી દવાઓ (NSAIDs), બીટા-બ્લોકર્સ, કેમોથેરાપી દવાઓ વગેરે મોઢામાં છાલાનું કારણ બની શકે છે.
- ઈજા:
- વારંવાર ગાલ કે જીભ કરડાઈ જવી, તીક્ષ્ણ દાંત કે ડેન્ટલ બ્રેસિસથી ઘસાઈ જવું, સખત બ્રશથી દાંત સાફ કરવા વગેરે પણ વારંવાર છાલાનું કારણ બની શકે છે.
- મોઢાની સ્વચ્છતાનો અભાવ:
- જો મોઢાની સ્વચ્છતા યોગ્ય રીતે જાળવવામાં ન આવે, તો બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન વધી શકે છે જે છાલા તરફ દોરી જાય છે.
- અમુક રોગો:
- બેહસેટ રોગ (Behcet’s Disease): આ એક દુર્લભ સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગ છે જે મોઢામાં, જનનાંગોમાં અને આંખોમાં વારંવાર ચાંદાનું કારણ બને છે.
વારંવાર મોઢું આવતું અટકાવવા અને રાહત મેળવવાના ઉપાયો
જો તમને વારંવાર મોઢું આવી જતું હોય, તો નીચેના ઉપાયો અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર મદદરૂપ થઈ શકે છે:
- આહારમાં સુધારો:
- વિટામિન્સ અને મિનરલ્સ: વિટામિન B12, ફોલિક એસિડ, આયર્ન અને ઝીંકથી ભરપૂર આહાર લો. લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી, કઠોળ, ઈંડા, ડેરી ઉત્પાદનો, બદામ, બીજ અને આખા અનાજનો સમાવેશ કરો. જરૂર જણાય તો ડોક્ટરની સલાહ મુજબ સપ્લીમેન્ટ્સ પણ લઈ શકો છો.
- એસિડિક અને મસાલેદાર ખોરાક ટાળો: છાલા હોય ત્યારે અને તેના નિવારણ માટે પણ આવા ખોરાકથી દૂર રહો.
- હાઈડ્રેટેડ રહો: પુષ્કળ પાણી પીવો.
- તાણ વ્યવસ્થાપન:
- યોગ, ધ્યાન, ઊંડા શ્વાસની કસરતો, નિયમિત વ્યાયામ અને પૂરતી ઊંઘ દ્વારા તણાવ ઓછો કરો.
- મોઢાની સ્વચ્છતા:
- નરમ બ્રિસ્ટલવાળા ટૂથબ્રશનો ઉપયોગ કરો.
- ફ્લોસ નિયમિતપણે કરો.
- એન્ટીમાઇક્રોબાયલ માઉથવોશનો ઉપયોગ કરી શકો છો, પરંતુ આલ્કોહોલ-મુક્ત માઉથવોશ પસંદ કરો.
- નિયમિત ડેન્ટલ ચેક-અપ કરાવો જેથી દાંતની તીક્ષ્ણ કિનારીઓ કે અન્ય સમસ્યાઓ હોય તો તેને સુધારી શકાય.
- ઘરેલું ઉપચાર (રાહત માટે):
- મીઠાના પાણીના કોગળા: એક ગ્લાસ ગરમ પાણીમાં અડધી ચમચી મીઠું ભેળવીને દિવસમાં 3-4 વાર કોગળા કરવાથી પીડા ઓછી થાય છે અને ચેપનું જોખમ ઘટે છે.
- મધ: મધ સીધું છાલા પર લગાવવાથી રૂઝ ઝડપથી આવે છે.
- હળદર પેસ્ટ: હળદર અને પાણીની પેસ્ટ છાલા પર લગાવવી.
- એલોવેરા: તાજી એલોવેરા જેલ લગાવવી.
- ખરાબ ટેવો ટાળો:
- ધૂમ્રપાન અને તમાકુનું સેવન બંધ કરો, કારણ કે તે મોઢાના સ્વાસ્થ્યને ખૂબ જ નુકસાન પહોંચાડે છે.
- આલ્કોહોલનું સેવન ઓછું કરો.
ક્યારે ડોક્ટરની સલાહ લેવી?
જો તમને વારંવાર મોઢું આવતું હોય અને ઉપરોક્ત ઉપાયોથી રાહત ન મળતી હોય, તો ચોક્કસપણે ડોક્ટરની (જનરલ ફિઝિશિયન, ડેન્ટિસ્ટ, કે ત્વચા રોગ નિષ્ણાત) સલાહ લેવી જોઈએ. ખાસ કરીને જો:
- છાલા 2-3 અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી રહે.
- છાલા ખૂબ મોટા હોય અને ખાવા-પીવામાં અતિશય મુશ્કેલી પડે.
- વારંવાર નવા છાલા થતા હોય (મહિનામાં ઘણી વખત).
- છાલા સાથે તાવ, વજન ઘટવું, કે શરીરના અન્ય ભાગોમાં લક્ષણો દેખાય.
- શંકા હોય કે કોઈ દવા કે ગંભીર બીમારીને કારણે છાલા થઈ રહ્યા છે.
ડોક્ટર તમારા લક્ષણોનું મૂલ્યાંકન કરશે, જરૂર પડ્યે લોહીના રિપોર્ટ કરાવશે અને યોગ્ય નિદાન કરીને અસરકારક સારવાર સૂચવશે.
નિષ્કર્ષ
વારંવાર મોઢામાં છાલા પડવા એ એક સંકેત હોઈ શકે છે કે તમારા શરીરને અંદરથી કાળજીની જરૂર છે. યોગ્ય પોષણ, તાણ વ્યવસ્થાપન, સારી મોઢાની સ્વચ્છતા અને ખરાબ ટેવોથી દૂર રહેવાથી આ સમસ્યાને ઘણી હદ સુધી કાબૂમાં લઈ શકાય છે. યાદ રાખો કે સ્વ-સારવાર કરતા પહેલા, જો સમસ્યા ગંભીર કે ક્રોનિક હોય, તો હંમેશા તબીબી સલાહ લેવી હિતાવહ છે. તમારા સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખો, અને સ્વસ્થ મોં સ્વસ્થ શરીરની નિશાની છે.
