ક્રોનિક ઇન્ફ્લેમેટરી રોગો: એક ઊંડાણપૂર્વક સમજ ક્રોનિક ઇન્ફ્લેમેટરી રોગો એ એવી પરિસ્થિતિઓ છે જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી પોતાના જ સ્વસ્થ કોષો અને પેશીઓ પર હુમલો કરે છે, જેના કારણે લાંબા સમય સુધી સોજો (ઇન્ફ્લેમેશન) અને નુકસાન થાય છે. સામાન્ય રીતે, ઇન્ફ્લેમેશન એ શરીરની કુદરતી રક્ષણાત્મક પ્રતિક્રિયા છે, જે ચેપ કે ઇજા સામે લડવા માટે…
ક્લેફ્ટ હોઠ (Cleft Lip) અને/અથવા ક્લેફ્ટ તાળવું (Cleft Palate) એ જન્મજાત ખોડખાંપણ છે જે બાળકના જન્મ સમયે હાજર હોય છે. આ સ્થિતિ ત્યારે થાય છે જ્યારે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન બાળકના ચહેરા અને મોંનો વિકાસ યોગ્ય રીતે થતો નથી. આ એક સામાન્ય જન્મજાત વિકૃતિ છે, અને યોગ્ય સારવાર દ્વારા બાળક સામાન્ય જીવન જીવી શકે છે. ક્લેફ્ટ હોઠ…
રંગસૂત્ર વિશ્લેષણ, જેને અંગ્રેજીમાં Karyotyping કહેવાય છે, એ એક એવી પ્રયોગશાળા પદ્ધતિ છે જેના દ્વારા વ્યક્તિના રંગસૂત્રો (chromosomes) નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં કોષોમાંથી રંગસૂત્રોને અલગ કરીને તેમનો આકાર, સંખ્યા અને માળખું (structure) તપાસવામાં આવે છે. આ ટેકનિક આનુવંશિક રોગો, જન્મજાત ખામીઓ અને અન્ય ઘણી તબીબી પરિસ્થિતિઓનું નિદાન કરવામાં મદદ કરે છે. રંગસૂત્ર…
પગની ઘૂંટી (ankle) એ શરીરનો એક મહત્વપૂર્ણ સાંધો છે જે ત્રણ હાડકાં – ટિબિયા (shin bone), ફિબ્યુલા (smaller lower leg bone), અને ટેલસ (a bone in the ankle joint) – ના જોડાણથી બનેલો છે. આ હાડકાં અસ્થિબંધન (ligaments) દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે જે સાંધાને સ્થિરતા આપે છે. પગની ઘૂંટીમાં ફ્રેક્ચર એટલે આમાંથી કોઈપણ…
હોર્મોન થેરાપી (Hormone Therapy – HT) એ એક તબીબી સારવાર છે જેમાં શરીરના હોર્મોન સ્તરને સંતુલિત કરવા અથવા ચોક્કસ હોર્મોન્સની અસરોને ઘટાડવા/વધારવા માટે હોર્મોન્સ અથવા હોર્મોન જેવી દવાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. હોર્મોન્સ એ શરીરના રાસાયણિક સંદેશવાહક છે જે વૃદ્ધિ, મેટાબોલિઝમ, પ્રજનન અને મૂડ સહિત શરીરના ઘણા કાર્યોને નિયંત્રિત કરે છે. જ્યારે શરીરમાં હોર્મોનલ અસંતુલન…
સ્વરતંતુઓ (Vocal cords), જેને વોકલ ફોલ્ડ્સ પણ કહેવામાં આવે છે, તે આપણા ગળામાં સ્થિત બે નાના, લવચીક સ્નાયુમય પટ્ટીઓ છે. જ્યારે આપણે શ્વાસ બહાર કાઢીએ છીએ ત્યારે આ પટ્ટીઓ કંપન કરીને અવાજ ઉત્પન્ન કરે છે. આ કંપનનું નિયંત્રણ કરીને આપણે બોલવા, ગાવા, બૂમો પાડવા અને અન્ય અવાજો ઉત્પન્ન કરી શકીએ છીએ. સ્વરતંતુઓનું સ્વાસ્થ્ય આપણા અવાજની…
પ્લાઝ્માફેરિસિસ, જેને પ્લાઝ્મા એક્સચેન્જ (Plasma Exchange) પણ કહેવાય છે, એક તબીબી પ્રક્રિયા છે જેમાં દર્દીના શરીરમાંથી રક્ત બહાર કાઢીને તેમાંથી પ્લાઝ્મા (રક્તનો પ્રવાહી ભાગ) ને અલગ કરવામાં આવે છે અને તેને નવા પ્લાઝ્મા કે અન્ય રિપ્લેસમેન્ટ પ્રવાહીથી બદલીને ફરીથી શરીરમાં દાખલ કરવામાં આવે છે. પ્લાઝ્માફેરિસિસ એક પ્રકારની એફેરેસિસ (apheresis) પ્રક્રિયા છે, જેમાં રક્તના અમુક ભાગને…
પેટર્જી ટેસ્ટ (Pathergy Test) એ એક તબીબી પરીક્ષણ છે જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે બેહસેટ રોગ (Behçet’s disease) ના નિદાનમાં મદદ કરવા માટે થાય છે. આ ટેસ્ટ શરીરની અસામાન્ય પ્રતિક્રિયાશીલતા (hyperreactivity) ને માપવા માટે કરવામાં આવે છે. આ રોગમાં, શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી પોતાના જ કોષો અને પેશીઓ પર હુમલો કરે છે. પેટર્જી ટેસ્ટ એ બેહસેટ રોગનું…
માનવ અવાજ એક અત્યંત જટિલ અને સંવેદનશીલ પ્રક્રિયા છે. આ કંપનની ગતિ, શક્તિ અને સમતોલન પર અવાજની ગુણવત્તા આધારિત રહે છે. પરંતુ સ્વરતંતુઓનું સીધું નિરીક્ષણ આંખથી શક્ય નથી, કારણ કે તે ખૂબ ઝડપથી (સેકન્ડે સૈંકડો વખત) કંપે છે. આવા સૂક્ષ્મ ગતિશીલ અભ્યાસ માટે સ્ટ્રોબોસ્કોપી (Stroboscopy) એક અત્યંત ઉપયોગી તબીબી તકનીક છે. સ્ટ્રોબોસ્કોપી એટલે શું? સ્ટ્રોબોસ્કોપી…
માનવ શરીરમાં ગળું (Larynx) અવાજ ઉત્પન્ન કરવા, શ્વાસ લેવડાવવાની પ્રક્રિયામાં સહાય કરવા અને ખોરાક શ્વાસનળીમાં ન જાય તે માટે મહત્ત્વપૂર્ણ અંગ છે. ક્યારેક ગળામાં સમસ્યા ઊભી થાય ત્યારે ડોક્ટર સીધું નિરીક્ષણ કરીને કારણ શોધવાની જરૂર પડે છે. આ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી મહત્વપૂર્ણ તબીબી પદ્ધતિ છે – લેરિંજોસ્કોપી (Laryngoscopy). લેરિંજોસ્કોપી એટલે શું? લેરિંજોસ્કોપી એ એક તબીબી…
