એક્સ-રે રિપોર્ટમાં ઘણીવાર “disc space narrowing”, “reduced disc space”, “intervertebral space reduced” અથવા “મણકાની ગેપ ઓછી છે” જેવા શબ્દો જોવા મળે છે. આવા શબ્દો વાંચીને ઘણા લોકો તરત જ માની લે છે કે તેમની કમર કે ગરદનમાં ગંભીર સમસ્યા છે અને હવે દુખાવો થવાનો જ છે. પરંતુ આ માન્યતા હંમેશા સાચી નથી. એક્સ-રેમાં મણકાની વચ્ચેની…
ઘૂંટણનો ઘસારો, જેને તબીબી ભાષામાં ઓસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ (Osteoarthritis) કહેવામાં આવે છે, એ આજકાલ ખૂબ સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. ખાસ કરીને ૪૦-૪૫ વર્ષની ઉંમર પછી, અને સ્ત્રીઓમાં મેનોપોઝ પછી આ તકલીફ વધુ જોવા મળે છે. ઘૂંટણના સાંધામાં રહેલું કૂર્ચા (કાર્ટિલેજ) ધીમે ધીમે ઘસાવા લાગે છે, જેના કારણે હાડકાં એકબીજા સાથે ઘસાય છે અને દુખાવો, સોજો તથા…
પ્રસ્તાવના ભારતીય પરંપરાગત સ્વાસ્થ્ય માન્યતાઓમાં “પેચોટી ખસવી” અથવા “નાભિ ખસવી” (Navel Displacement) એક જાણીતી સમસ્યા ગણાય છે, ખાસ કરીને સ્ત્રીઓમાં. જોકે આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાનમાં આ ખ્યાલને સીધી માન્યતા મળતી નથી, પરંતુ ઘરેલુ અને લોકપરંપરાગત ઉપચાર પદ્ધતિઓમાં તેનું વિશેષ સ્થાન છે. ઘણી સ્ત્રીઓ પેટમાં દુખાવો, અપચો, થાક, કમરનો દુખાવો કે અનિયમિત માસિક જેવી તકલીફોને નાભિ ખસવા…
વૃદ્ધાવસ્થા જીવનનો એવો તબક્કો છે જ્યાં શરીરમાં અનેક પ્રકારના ફેરફારો જોવા મળે છે. ઉંમર વધવાની સાથે હૃદયરોગ, સાંધાના રોગો, આંખની સમસ્યાઓ, પ્રોસ્ટેટની તકલીફ, હાડકાંના રોગો અને અન્ય ઘણી બીમારીઓ માટે ઓપરેશનની જરૂર પડી શકે છે. પરંતુ મોટાભાગના વૃદ્ધ લોકો માટે ઓપરેશનનું નામ સાંભળતા જ મનમાં ભય, ચિંતા અને અનેક પ્રકારના પ્રશ્નો ઊભા થાય છે. “ઓપરેશન…
કેમોથેરાપી (Chemotherapy) એ કેન્સરની સારવારમાં ઉપયોગમાં લેવાતી એક મુખ્ય પદ્ધતિ છે, જેમાં કેન્સરના કોષોને નષ્ટ કરવા અથવા તેમની વૃદ્ધિ ધીમી કરવા માટે શક્તિશાળી દવાઓનો ઉપયોગ થાય છે. આ દવાઓ સામાન્ય રીતે નસ દ્વારા (ઇન્ટ્રાવેનસ), ગોળીઓ તરીકે (ઓરલ), અથવા સીધા અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં (જેમ કે કરોડરજ્જુમાં) આપી શકાય છે. કેમોથેરાપી શું છે? કેન્સરના કોષો સામાન્ય કોષો કરતાં…
હિસ્ટરોસ્કોપી (Hysteroscopy): ગર્ભાશયની અંદરનો નજારો હિસ્ટરોસ્કોપી (Hysteroscopy) એ એક તબીબી પ્રક્રિયા છે જે ડોક્ટરને ગર્ભાશયની અંદરના ભાગની સીધી તપાસ કરવાની મંજૂરી આપે છે. આ પ્રક્રિયામાં, એક પાતળી, પ્રકાશિત ટેલિસ્કોપિક ટ્યુબ, જેને હિસ્ટરોસ્કોપ કહેવાય છે, તેને યોનિમાર્ગ અને સર્વિક્સ (ગર્ભાશયનું મુખ) દ્વારા ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવે છે. હિસ્ટરોસ્કોપના છેડે કેમેરા હોય છે, જે ગર્ભાશયની અંદરની છબીઓને…
રંગસૂત્ર વિશ્લેષણ, જેને અંગ્રેજીમાં Karyotyping કહેવાય છે, એ એક એવી પ્રયોગશાળા પદ્ધતિ છે જેના દ્વારા વ્યક્તિના રંગસૂત્રો (chromosomes) નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં કોષોમાંથી રંગસૂત્રોને અલગ કરીને તેમનો આકાર, સંખ્યા અને માળખું (structure) તપાસવામાં આવે છે. આ ટેકનિક આનુવંશિક રોગો, જન્મજાત ખામીઓ અને અન્ય ઘણી તબીબી પરિસ્થિતિઓનું નિદાન કરવામાં મદદ કરે છે. રંગસૂત્ર…
પેટર્જી ટેસ્ટ (Pathergy Test) એ એક તબીબી પરીક્ષણ છે જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે બેહસેટ રોગ (Behçet’s disease) ના નિદાનમાં મદદ કરવા માટે થાય છે. આ ટેસ્ટ શરીરની અસામાન્ય પ્રતિક્રિયાશીલતા (hyperreactivity) ને માપવા માટે કરવામાં આવે છે. આ રોગમાં, શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી પોતાના જ કોષો અને પેશીઓ પર હુમલો કરે છે. પેટર્જી ટેસ્ટ એ બેહસેટ રોગનું…
માનવ અવાજ એક અત્યંત જટિલ અને સંવેદનશીલ પ્રક્રિયા છે. આ કંપનની ગતિ, શક્તિ અને સમતોલન પર અવાજની ગુણવત્તા આધારિત રહે છે. પરંતુ સ્વરતંતુઓનું સીધું નિરીક્ષણ આંખથી શક્ય નથી, કારણ કે તે ખૂબ ઝડપથી (સેકન્ડે સૈંકડો વખત) કંપે છે. આવા સૂક્ષ્મ ગતિશીલ અભ્યાસ માટે સ્ટ્રોબોસ્કોપી (Stroboscopy) એક અત્યંત ઉપયોગી તબીબી તકનીક છે. સ્ટ્રોબોસ્કોપી એટલે શું? સ્ટ્રોબોસ્કોપી…
માનવ શરીરમાં ગળું (Larynx) અવાજ ઉત્પન્ન કરવા, શ્વાસ લેવડાવવાની પ્રક્રિયામાં સહાય કરવા અને ખોરાક શ્વાસનળીમાં ન જાય તે માટે મહત્ત્વપૂર્ણ અંગ છે. ક્યારેક ગળામાં સમસ્યા ઊભી થાય ત્યારે ડોક્ટર સીધું નિરીક્ષણ કરીને કારણ શોધવાની જરૂર પડે છે. આ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી મહત્વપૂર્ણ તબીબી પદ્ધતિ છે – લેરિંજોસ્કોપી (Laryngoscopy). લેરિંજોસ્કોપી એટલે શું? લેરિંજોસ્કોપી એ એક તબીબી…
