શું ગેસ ખભામાં દુખાવો કરી શકે છે?
💨 શું ગેસ (Gas) ખભામાં દુખાવો કરી શકે છે? કારણો અને ઉપાયો વિશે સંપૂર્ણ માહિતી
ઘણીવાર આપણને અચાનક ખભામાં દુખાવો (Shoulder Pain) ઉપડે છે અને આપણે તેને સ્નાયુની ખેંચાણ કે ઈજા માની લઈએ છીએ. પરંતુ, તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે પેટમાં રહેલો ગેસ પણ ખભામાં અસહ્ય દુખાવો પેદા કરી શકે છે. તબીબી વિજ્ઞાનમાં આ એક સ્વીકૃત હકીકત છે કે પાચનતંત્રની સમસ્યાઓનો દુખાવો શરીરના અન્ય ભાગોમાં અનુભવાય છે, જેને ‘રેફર્ડ પેઇન’ (Referred Pain) કહેવામાં આવે છે.
આ લેખમાં આપણે સમજીશું કે ગેસ અને ખભાના દુખાવા વચ્ચે શું સંબંધ છે, તે કેવી રીતે થાય છે અને તેનાથી બચવાના ઉપાયો શું છે.
૧. ગેસ અને ખભાના દુખાવા વચ્ચેનો સંબંધ
પેટનો ગેસ સીધો ખભામાં જતો નથી, પરંતુ તે શરીરની એક ખાસ નસ દ્વારા જોડાયેલ છે જેને ‘ફ્રેનિક નર્વ’ (Phrenic Nerve) કહેવામાં આવે છે.
- ફ્રેનિક નર્વનું કાર્ય: આ નસ ગરદનથી શરૂ થઈને ડાયાફ્રામ (ફેફસાં અને પેટની વચ્ચેનો પડદો) સુધી જાય છે.
- ગેસની અસર: જ્યારે પેટમાં અતિશય ગેસ ભરાય છે અથવા બ્લોટિંગ (પેટ ફૂલવું) થાય છે, ત્યારે તે ડાયાફ્રામ પર દબાણ લાવે છે.
- રેફર્ડ પેઇન: ડાયાફ્રામ પર આવતું આ દબાણ ફ્રેનિક નર્વને ઉત્તેજિત કરે છે. આ નસ ગરદન અને ખભાના ભાગ સાથે જોડાયેલી હોવાથી, મગજને એવો સંકેત મળે છે કે દુખાવો ખભામાં થઈ રહ્યો છે. આથી જ ગેસ હોવા છતાં આપણને ડાબા કે જમણા ખભામાં પીડા થાય છે.
૨. ગેસને કારણે થતા ખભાના દુખાવાના લક્ષણો
તમારો ખભાનો દુખાવો ગેસને કારણે છે કે ઈજાને કારણે, તે નીચેના લક્ષણો દ્વારા ઓળખી શકાય છે:
- પેટમાં અસ્વસ્થતા: ખભાના દુખાવાની સાથે પેટ ફૂલેલું લાગે અથવા પેટમાં ગડગડાટ થતો હોય.
- ડકાર અથવા વાયુ છૂટવો: જ્યારે ગેસ શરીરમાંથી બહાર નીકળે (ડકાર દ્વારા), ત્યારે ખભાના દુખાવામાં તરત જ રાહત અનુભવાય છે.
- દુખાવાનું સ્થાન: આ દુખાવો સામાન્ય રીતે ખભાની ઉપરની બાજુએ અથવા ગરદનના નીચેના ભાગે અનુભવાય છે.
- ખોરાક સાથે સંબંધ: ભારે ખોરાક ખાધા પછી અથવા એસિડિટી થયા પછી જ આ દુખાવો ઉપડતો હોય છે.
- હલનચલનથી ફરક ન પડવો: જો હાથ હલાવવાથી દુખાવો વધતો ન હોય, તો તે ગેસ હોવાની શક્યતા વધુ છે.
૩. અન્ય પાચન સમસ્યાઓ જે ખભામાં દુખાવો કરે છે
માત્ર સામાન્ય ગેસ જ નહીં, પણ પાચનતંત્રની અન્ય ગંભીર સમસ્યાઓ પણ ખભામાં દુખાવો કરી શકે છે:
- પિત્તાશયની પથરી (Gallstones): જો પિત્તાશયમાં પથરી હોય, તો તેનો દુખાવો સામાન્ય રીતે જમણા ખભા અને જમણા ખભાના પાછળના હાડકા (Scapula) માં અનુભવાય છે.
- એસિડ રિફ્લક્સ (GERD): એસિડિટીને કારણે થતી છાતીની બળતરા ઘણીવાર ખભા અને ગરદન સુધી પહોંચે છે.
- લિવરની સમસ્યા: લિવરમાં સોજો કે ઇન્ફેક્શન હોય તો પણ જમણા ખભામાં દુખાવો થઈ શકે છે.
૪. ગેસને કારણે થતા ખભાના દુખાવા માટેના ઉપાયો
જો તમને ખાતરી હોય કે દુખાવો ગેસને કારણે છે, તો નીચેના ઉપાયો અજમાવો:
A. તાત્કાલિક રાહત માટે:
- હૂંફાળું પાણી: એક ગ્લાસ હૂંફાળું પાણી પીવો, જેનાથી ગેસ નીચે તરફ જશે.
- હળવું ચાલવું: ૧૦-૧૫ મિનિટ વૉકિંગ કરવાથી આંતરડામાં ફસાયેલો ગેસ બહાર નીકળવામાં મદદ મળે છે.
- અજમો અને સંચળ: અડધી ચમચી અજમો અને ચપટી સંચળ ગરમ પાણી સાથે લેવાથી ગેસમાં તુરંત રાહત મળે છે.
B. લાંબા ગાળાના ઉપાયો:
- ખાવાની રીત: ખોરાકને ખૂબ ચાવીને ખાઓ. જમતી વખતે વાત કરવાનું ટાળો જેથી વધુ પડતી હવા પેટમાં ન જાય.
- ગેસ કરતા ખોરાકથી દૂર રહો: વાસી ખોરાક, વધુ પડતા કઠોળ (ચણા, વટાણા), કોબીજ અને મેંદાની વસ્તુઓનું સેવન ઘટાડો.
- નિયમિત વ્યાયામ: પવનમુક્તાસન જેવા યોગાસનો ગેસની સમસ્યા દૂર કરવા માટે રામબાણ ઈલાજ છે.
૫. ક્યારે ચિંતા કરવી? (સાવધાન!)
બધા ખભાના દુખાવા ગેસ નથી હોતા. જો તમને ડાબા ખભામાં દુખાવો થતો હોય અને તેની સાથે નીચેના લક્ષણો દેખાય, તો તે હાર્ટ એટેકનો સંકેત હોઈ શકે છે:
- છાતીમાં દબાણ અથવા ભારેપણું.
- પુષ્કળ પરસેવો થવો.
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી.
- ઉબકા આવવા.
જો આવા લક્ષણો જણાય, તો ગેસની દવા લેવાને બદલે તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો.
નિષ્કર્ષ
હા, ગેસ ચોક્કસપણે ખભામાં દુખાવો કરી શકે છે. તે ‘ફ્રેનિક નર્વ’ પર આવતા દબાણનું પરિણામ છે. જો તમને વારંવાર આવો દુખાવો થતો હોય, તો તમારી પાચનશક્તિ સુધારવા પર ધ્યાન આપો. પૂરતું પાણી પીવો, ફાઈબરયુક્ત ખોરાક લો અને નિયમિત કસરત કરો.
