વડીલો માટે ઘરમાં સુરક્ષિત વાતાવરણ (Fall Prevention) કેવી રીતે બનાવવું?
🏡 વડીલો માટે ઘરમાં સુરક્ષિત વાતાવરણ (Fall Prevention): એક સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા
વધતી ઉંમરે ઘર એ સૌથી સુરક્ષિત જગ્યા હોવી જોઈએ, પરંતુ આંકડા દર્શાવે છે કે ૬૫ વર્ષથી વધુ ઉંમરના વડીલોમાં થતી ગંભીર ઈજાઓ અને ફેક્ચરના ૮૦% કિસ્સાઓ ઘરમાં પડી જવાને કારણે બને છે. ઉંમર સાથે દ્રષ્ટિ નબળી પડવી, સંતુલન ઘટવું અને સ્નાયુઓની નબળાઈને કારણે સામાન્ય ઠોકર પણ જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
‘ફોલ પ્રિવેન્શન’ (પડી જવાથી બચવું) એ માત્ર સાવચેતી નથી, પણ વડીલોને આત્મનિર્ભર રાખવાની એક પદ્ધતિ છે. તમારા ઘરને વડીલો માટે કેવી રીતે ‘સેફ ઝોન’ બનાવવું, તેની વિગતવાર માહિતી અહીં છે.
૧. લિવિંગ રૂમ અને ચાલવાની જગ્યા (Hallways)
ઘરના મુખ્ય ભાગોમાં હલનચલન સૌથી વધુ હોય છે, તેથી ત્યાં આ ફેરફારો અનિવાર્ય છે:
- ફ્લોર પરથી અવરોધો હટાવો: જમીન પર પડેલા વાયર, છૂટા પુસ્તકો, પગરખાં કે રમકડાં જેવી વસ્તુઓ હટાવી દો. ચાલવાનો રસ્તો એકદમ ખુલ્લો હોવો જોઈએ.
- ગાલીચા અને ચટાઈ (Rug Safety): લપસી જાય તેવા પાતળા ગાલીચા સૌથી વધુ જોખમી છે. જો ગાલીચા રાખવા જ હોય, તો તેની નીચે ‘એન્ટી-સ્લિપ’ ટેપ લગાવો અથવા તેને જમીન સાથે ખીલીથી ફિક્સ કરી દો.
- ફર્નિચરની ગોઠવણી: ફર્નિચર એવી રીતે ગોઠવો કે વડીલોને ચાલવા માટે પૂરતી જગ્યા મળે. ટેબલના ખૂણા જો તીક્ષ્ણ હોય, તો તેના પર ‘કોર્નર ગાર્ડ’ લગાવો.
૨. બાથરૂમની સુરક્ષા: સૌથી મહત્વનો ભાગ
બાથરૂમમાં લપસી જવાની શક્યતા સૌથી વધુ હોય છે. તેને સુરક્ષિત બનાવવા:
- ગ્રેબ બાર (Grab Bars): શૌચાલય (Toilet) ની બાજુમાં અને નહાવાની જગ્યાએ મજબૂત પકડવા માટેના હાથા (Grab bars) લગાવો. ટુવાલ રાખવાના સળિયાને ટેકા તરીકે ન વાપરવો, કારણ કે તે વજન ખમી શકતા નથી.
- નોન-સ્લિપ મેટ્સ: નહાવાની જગ્યાએ અને બાથરૂમના દરવાજા પાસે રબરની પકડવાળી મેટ રાખો.
- શાવર ચેર: જો વડીલોને ઉભા રહીને નહાવામાં તકલીફ પડતી હોય, તો બાથરૂમમાં પ્લાસ્ટિકની મજબૂત સ્ટૂલ અથવા શાવર ચેર રાખો.
- રેઝ્ડ ટોયલેટ સીટ: જો ઘૂંટણના દુખાવાને કારણે નીચે બેસવામાં તકલીફ હોય, તો કમોડ પર ઊંચી સીટ (Commode Raiser) લગાવો.
૩. સીડી અને લાઇટિંગ (Stairs & Lighting)
અંધારું એ પડી જવાનું મુખ્ય કારણ છે.
- પૂરતો પ્રકાશ: ઘરમાં ક્યાંય અંધારું ન રહેવું જોઈએ. ખાસ કરીને બેડરૂમથી બાથરૂમ સુધીના રસ્તે ‘નાઈટ લેમ્પ’ જરૂર રાખો જે સેન્સરવાળા હોય તો વધુ સારું.
- બેવડા સ્વીચ (Two-way Switches): સીડીની શરૂઆતમાં અને અંતે—બંને જગ્યાએ સ્વીચ હોવી જોઈએ જેથી વડીલો અંધારામાં સીડી ન ચઢે.
- રેલિંગ: સીડીની બંને બાજુએ મજબૂત રેલિંગ હોવી જોઈએ જે પકડવામાં અનુકૂળ રહે.
- નિશાની: સીડીના દરેક પગથિયાની કિનારી પર વિરોધાભાસી રંગની ટેપ લગાવો જેથી પગથિયું ક્યાં પૂરું થાય છે તે સ્પષ્ટ દેખાય.
૪. બેડરૂમની ગોઠવણી
- બેડની ઊંચાઈ: પલંગ એટલો ઊંચો ન હોવો જોઈએ કે વડીલોના પગ જમીનને ન અડે, અને એટલો નીચો પણ ન હોવો જોઈએ કે ઉભા થવામાં તકલીફ પડે.
- ફોન અને ઈમરજન્સી બેલ: પલંગની બાજુમાં જ ફોન અને પાણીની બોટલ રાખવી. એક ‘કોલ બેલ’ રાખવો જેથી જરૂર પડે ત્યારે તે બીજા રૂમમાં રહેલા સભ્યોને બોલાવી શકે.
૫. પગરખાં અને વ્યક્તિગત સુરક્ષા
માત્ર ઘર જ નહીં, વડીલોની વસ્તુઓ પણ સુરક્ષિત હોવી જોઈએ:
- સાચા પગરખાં: ઘરમાં ઉઘાડા પગે અથવા માત્ર મોજા પહેરીને ન ચાલવું. ફિટિંગવાળા અને રબરના સોલવાળા ચંપલ જ પહેરવા.
- ચશ્માની તપાસ: વડીલોની આંખોની તપાસ નિયમિત કરાવો. ધૂંધળી દ્રષ્ટિને કારણે ઘણીવાર વસ્તુઓ દેખાતી નથી અને ઠોકર લાગે છે.
- વ્યાયામ: સંતુલન જાળવવા માટે મેં અગાઉ જણાવેલ ‘બેલેન્સ ટ્રેનિંગ’ કસરતો તેમને નિયમિત કરાવો.
૬. રસોડામાં ફેરફાર
- વસ્તુઓની પહોંચ: વારંવાર વપરાતી વસ્તુઓ (જેમ કે ચા, ખાંડ, વાસણો) નીચેના કબાટમાં રાખો જેથી વડીલોને સ્ટૂલ પર ચઢવું ન પડે અથવા બહુ ઊંચા હાથ ન કરવા પડે.
- ભીની સપાટી: જો રસોડામાં પાણી ઢોળાય, તો તેને તરત લૂછી લો.
નિષ્કર્ષ
ઘરને સુરક્ષિત બનાવવું એ ખર્ચાળ કામ નથી, પણ તે એક સમજદારીભર્યું રોકાણ છે. નાના ફેરફારો વડીલોને ગંભીર ઈજાઓથી બચાવી શકે છે અને તેમને પોતાના જ ઘરમાં આત્મવિશ્વાસ સાથે હરવા-ફરવાની આઝાદી આપે છે. આજે જ તમારા ઘરનું ‘સેફ્ટી ઓડિટ’ કરો!
