કયા સૂકા ફળમાં વિટામિન B12 ભરપૂર માત્રામાં હોય છે?

🥜 કયા સૂકા મેવા (Dry Fruits) માં વિટામિન B12 હોય છે? જાણો સત્ય અને શ્રેષ્ઠ સ્ત્રોતો

વિટામિન B12 (કોબાલામિન) એ શરીરના સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિટામિન્સમાંનું એક છે. તે લાલ રક્તકણો (RBC) ના નિર્માણ, DNA બનાવવા અને આપણા મગજ તથા ચેતાતંત્ર (Nervous System) ને સ્વસ્થ રાખવા માટે અનિવાર્ય છે. સામાન્ય રીતે વિટામિન B12 પ્રાણીજ પેદાશો (માંસ, ઈંડા, દૂધ) માં જોવા મળે છે, જેના કારણે શાકાહારી લોકોમાં તેની ઉણપ મોટા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

જ્યારે સૂકા મેવાની વાત આવે છે, ત્યારે ઘણા લોકો પૂછે છે કે કયા સૂકા ફળમાં B12 ભરપૂર હોય છે? ચાલો આ વિષય પરના તમામ ભ્રમો દૂર કરીએ અને સાચી માહિતી મેળવીએ.

1. શું સૂકા મેવામાં કુદરતી રીતે વિટામિન B12 હોય છે?

વૈજ્ઞાનિક રીતે જોઈએ તો, કોઈપણ સૂકા મેવા (બદામ, અખરોટ, કાજુ વગેરે) માં કુદરતી રીતે વિટામિન B12 હોતું નથી. વિટામિન B12 એ ખાસ પ્રકારના બેક્ટેરિયા દ્વારા જમીન કે પ્રાણીઓના પાચનતંત્રમાં ઉત્પન્ન થાય છે. વનસ્પતિજન્ય ખોરાક કે સૂકા મેવામાં આ વિટામિન કુદરતી રીતે ઉપલબ્ધ નથી. જોકે, સૂકા મેવા અન્ય વિટામિન્સ અને મિનરલ્સથી ભરપૂર હોય છે જે B12 ના શોષણમાં અને નસોની મજબૂતીમાં મદદ કરી શકે છે.

2. સૂકા મેવા જે વિટામિન B12 ની ઉણપમાં મદદરૂપ થઈ શકે

જોકે તેમાં સીધું B12 નથી, પરંતુ નીચેના સૂકા મેવા નસોના સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ છે:

• બદામ (Almonds): બદામમાં વિટામિન E અને મેગ્નેશિયમ ભરપૂર હોય છે. તે નસોના સમારકામમાં અને મગજની કાર્યક્ષમતા વધારવામાં મદદ કરે છે.
• અખરોટ (Walnuts): અખરોટમાં ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ્સ હોય છે જે મગજ અને ચેતાતંત્ર માટે વરદાન સમાન છે.
• કાજુ (Cashews): તેમાં વિટામિન B6 અને મિનરલ્સ હોય છે જે ઉર્જાના ચયાપચયમાં મદદ કરે છે.
• પિસ્તા (Pistachios): પિસ્તા લોહીના પરિભ્રમણને સુધારવામાં મદદરૂપ છે.

3. જો સૂકા મેવામાં B12 નથી, તો શાકાહારીઓએ શું ખાવું?

શાકાહારી લોકો માટે વિટામિન B12 મેળવવાના શ્રેષ્ઠ સ્ત્રોતો નીચે મુજબ છે:

1. ડેરી ઉત્પાદનો: દૂધ, દહીં, પનીર અને ચીઝ B12 ના ઉત્તમ સ્ત્રોત છે. એક ગ્લાસ દૂધમાંથી દૈનિક જરૂરિયાતનું ઘણું ખરું B12 મળી શકે છે.
2. ન્યુટ્રિશનલ યીસ્ટ (Nutritional Yeast): આ એક નિષ્ક્રિય યીસ્ટ છે જેમાં B12 ઉમેરવામાં આવે છે. તેનો સ્વાદ ચીઝ જેવો હોય છે.
3. ફોર્ટિફાઇડ ફૂડ્સ: બજારમાં મળતા અમુક બ્રેકફાસ્ટ સિરિયલ્સ, પ્લાન્ટ બેઝ્ડ મિલ્ક (સોયા મિલ્ક, આલમંડ મિલ્ક) જેમાં ઉપરથી B12 ઉમેરવામાં આવ્યું હોય.
4. મશરૂમ: શિટાકે (Shiitake) મશરૂમમાં ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં B12 જોવા મળે છે.

4. વિટામિન B12 ની ઉણપના લક્ષણો (Signs of B12 Deficiency)

જો શરીરમાં B12 ઘટે, તો નીચે મુજબની સમસ્યાઓ થઈ શકે છે:

• હાથ અને પગમાં કીડીઓ ચાલતી હોય તેવી ઝણઝણાટી થવી.
• સતત થાક અને કમજોરી અનુભવવી (એનિમિયા).
• યાદશક્તિ નબળી પડવી અથવા કામમાં એકાગ્રતા ન રહેવી.
• જીભ લાલ થવી અથવા મોઢામાં વારંવાર ચાંદા પડવા.
• ચાલતી વખતે સંતુલન ગુમાવવું કે ચક્કર આવવા.

5. વિટામિન B12 કેવી રીતે વધારવું? (ટિપ્સ)

• નિયમિત તપાસ: વર્ષમાં એકવાર B12 લેવલનો બ્લડ રિપોર્ટ કરાવો.
• દહીંનું સેવન: રોજ બપોરના ભોજનમાં તાજું દહીં લેવાથી પાચન સુધરે છે અને B12 મળે છે.
• સપ્લિમેન્ટ્સ: જો રિપોર્ટમાં B12 ખૂબ જ ઓછું આવે, તો ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ વિટામિન B12 ની ગોળીઓ કે ઇન્જેક્શન લેવા જ જોઈએ, કારણ કે માત્ર ખોરાકથી ગંભીર ઉણપ પૂરી કરવી મુશ્કેલ છે.
• પેટની સંભાળ: જો પેટમાં એસિડિટી કે પાચનની જૂની તકલીફ હોય, તો શરીર ખોરાકમાંથી B12 શોષી શકતું નથી. તેથી પાચનતંત્ર સ્વસ્થ રાખવું અનિવાર્ય છે.

નિષ્કર્ષ

યાદ રાખો કે કોઈપણ સૂકા મેવામાં કુદરતી રીતે વિટામિન B12 હોતું નથી. જો કોઈ તમને એમ કહે કે બદામ કે કાજુ ખાવાથી B12 વધશે, તો તે માહિતી અધૂરી છે. સૂકા મેવા તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત ગુણકારી છે, પણ B12 માટે તમારે દૂધ, દહીં અથવા ફોર્ટિફાઇડ આહાર પર ધ્યાન આપવું પડશે.