કઈ મસૂરમાં વિટામિન B12 હોય છે?
🫘 કઈ મસૂરમાં વિટામિન B12 હોય છે? દાળ અને કઠોળમાંથી વિટામિન B12 મેળવવાની સત્યતા
વિટામિન B12 (કોબાલામિન) એ શરીર માટે અનિવાર્ય પોષક તત્વ છે, જે લાલ રક્તકણોના નિર્માણ, ચેતાતંત્રના સ્વાસ્થ્ય અને DNA બનાવવા માટે જરૂરી છે. સામાન્ય રીતે વિટામિન B12 માત્ર પ્રાણીજ પેદાશો (દૂધ, ઈંડા, માંસ) માં જ જોવા મળે છે. આ જ કારણ છે કે શાકાહારી લોકોમાં તેની ઉણપ વધુ જોવા મળે છે.
જ્યારે વાત મસૂરની દાળ કે કઠોળની આવે છે, ત્યારે લોકોમાં ઘણી મૂંઝવણ હોય છે કે શું મસૂરમાંથી B12 મળી શકે? ચાલો આ વિષય પર વિગતવાર અને વૈજ્ઞાનિક માહિતી મેળવીએ.
1. શું મસૂરમાં કુદરતી રીતે વિટામિન B12 હોય છે?
વૈજ્ઞાનિક રીતે જોઈએ તો, કોઈપણ કાચી મસૂરની દાળ કે કઠોળમાં કુદરતી રીતે વિટામિન B12 હોતું નથી. વિટામિન B12 એ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે, જે વનસ્પતિજન્ય ખોરાકમાં જોવા મળતા નથી.
જોકે, મસૂરની દાળ પોતે પ્રોટીન, ફાઈબર, ફોલેટ અને આયર્નનો ઉત્તમ સ્ત્રોત છે, પરંતુ તેમાં B12 શૂન્ય હોય છે. પરંતુ, મસૂરને ખાવાની એક ખાસ પદ્ધતિ છે જેનાથી તેમાં અમુક અંશે વિટામિન B12 પેદા કરી શકાય છે.
2. ફણગાવેલી અને આથો લાવેલી મસૂર (Fermented Lentils)
જો તમે મસૂર કે અન્ય કઠોળમાંથી વિટામિન B12 મેળવવા માંગતા હોવ, તો નીચે મુજબની પદ્ધતિઓ અપનાવી શકાય:
- ફણગાવેલા કઠોળ (Sprouting): જ્યારે તમે આખી મસૂર કે મગને ફણગાવો છો, ત્યારે તેમાં રહેલા પોષક તત્વોમાં વધારો થાય છે. જોકે તે નોંધપાત્ર B12 આપતા નથી, પણ પાચન ક્ષમતા સુધારે છે.
- આથો લાવવો (Fermentation): જો મસૂરની દાળનો ઉપયોગ ઈડલી કે ઢોસા જેવા આથો લાવીને બનાવતા ખોરાકમાં કરવામાં આવે, તો આથો લાવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન બેક્ટેરિયા દ્વારા ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં વિટામિન B12 ઉત્પન્ન થઈ શકે છે.
3. શાકાહારીઓ માટે વિટામિન B12 ના અન્ય સ્ત્રોત
જો તમે માત્ર મસૂર પર નિર્ભર રહેવા માંગતા નથી, તો શાકાહારી આહારમાં આ વિકલ્પો શ્રેષ્ઠ છે:
- દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનો: દૂધ, દહીં, પનીર અને ચીઝ વિટામિન B12 ના સૌથી મોટા શાકાહારી સ્ત્રોત છે.
- ફોર્ટિફાઇડ ફૂડ્સ: બજારમાં મળતા અમુક અનાજ (Cereals) કે ઓટ્સ જેમાં ઉપરથી વિટામિન B12 ઉમેરવામાં આવ્યું હોય.
- ન્યુટ્રિશનલ યીસ્ટ (Nutritional Yeast): આ એક પ્રકારનો પાવડર છે જે ચીઝ જેવો સ્વાદ આપે છે અને તેમાં B12 ભરપૂર માત્રામાં હોય છે.
- સોયા અને મશરૂમ: અમુક પ્રકારના મશરૂમ (Shiitake) માં ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં B12 જોવા મળે છે.
4. વિટામિન B12 ની ઉણપના લક્ષણો
જો તમે પૂરતું B12 નથી લઈ રહ્યા, તો તમારું શરીર આ સંકેતો આપશે:
- અતિશય થાક અને કમજોરી: લોહીની ઉણપ (એનિમિયા) થવાને કારણે.
- હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી: નસોમાં કમજોરી આવવી (Tingling sensation).
- યાદશક્તિ નબળી પડવી: મગજમાં ધુમ્મસ જેવું લાગવું (Brain fog).
- જીભ પર ચાંદા: જીભ લાલ થઈ જવી અને તેમાં બળતરા થવી.
- ચક્કર આવવા: ચાલતી વખતે સંતુલન ગુમાવવું.
5. વિટામિન B12 ના શોષણ માટેની ટિપ્સ
ઘણીવાર આપણે B12 લઈએ છીએ પણ શરીર તેને પચાવી શકતું નથી. તે માટે:
- પેટનું સ્વાસ્થ્ય: જો તમને એસિડિટી કે પાચનની સમસ્યા હોય, તો B12 શોષાઈ શકતું નથી.
- દારૂનું સેવન ટાળો: અતિશય દારૂ B12 ના સ્તરને ઘટાડે છે.
- સપ્લિમેન્ટ્સ: જો રિપોર્ટમાં B12 ખૂબ જ ઓછું હોય, તો માત્ર ખોરાકથી તેને પૂરું કરવું મુશ્કેલ છે. આવા સમયે ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ વિટામિન B12 ની ગોળીઓ કે ઇન્જેક્શન લેવા જોઈએ.
નિષ્કર્ષ
ટૂંકમાં કહીએ તો, મસૂરમાં કુદરતી રીતે વિટામિન B12 હોતું નથી. જોકે, તે એક અત્યંત સ્વાસ્થ્યપ્રદ સુપરફૂડ છે જે તમારા હૃદય અને સ્નાયુઓ માટે સારું છે. વિટામિન B12 માટે શાકાહારીઓએ દૂધ, દહીં અથવા ન્યુટ્રિશનલ યીસ્ટનો આહારમાં સમાવેશ કરવો જોઈએ. વર્ષમાં એકવાર B12 લેવલનો બ્લડ રિપોર્ટ કરાવવો હિતાવહ છે.
