પ્લેટલેટ-રિચ પ્લાઝ્મા (PRP) થેરાપી

💉 પ્લેટલેટ-રિચ પ્લાઝ્મા (PRP) થેરાપી: તમારા પોતાના લોહીથી રોગ મટાડવાની આધુનિક ટેકનિક

આજના તબીબી વિજ્ઞાનમાં રેજિનેરેટિવ મેડિસિન (Regenerative Medicine) ખૂબ જ ઝડપથી પ્રગતિ કરી રહી છે. આ ક્ષેત્રની સૌથી લોકપ્રિય અને અસરકારક સારવાર એટલે પ્લેટલેટ-રિચ પ્લાઝ્મા (PRP) થેરાપી. આ એક એવી પદ્ધતિ છે જેમાં દર્દીના પોતાના જ લોહીનો ઉપયોગ કરીને તેના શરીરના ઘાયલ થયેલા ભાગોને સાજા કરવામાં આવે છે.

પછી તે વાળ ખરવાની સમસ્યા હોય, સાંધાનો ઘસારો હોય કે રમતગમત દરમિયાન લાગેલી ઈજા, PRP થેરાપી આજે દરેક ક્ષેત્રમાં જાદુઈ પરિણામો આપી રહી છે. આ લેખમાં આપણે PRP શું છે, તે કેવી રીતે કામ કરે છે અને તેના ફાયદાઓ વિશે વિગતવાર જાણીશું.

1. PRP (Platelet-Rich Plasma) શું છે?

આપણા લોહીમાં મુખ્યત્વે ચાર ઘટકો હોય છે: લાલ રક્તકણો (RBC), શ્વેત રક્તકણો (WBC), પ્લાઝ્મા અને પ્લેટલેટ્સ.

• પ્લેટલેટ્સનું કાર્ય: પ્લેટલેટ્સ માત્ર લોહી ગંઠાવવાનું કામ નથી કરતા, પરંતુ તેમાં સેંકડો ‘ગ્રોથ ફેક્ટર્સ’ (Growth Factors) હોય છે. આ ગ્રોથ ફેક્ટર્સ શરીરમાં નવા કોષો બનાવવા અને પેશીઓ (Tissues) ના સમારકામ માટે જવાબદાર હોય છે.
• PRP નો અર્થ: જ્યારે લોહીમાંથી લાલ રક્તકણો દૂર કરીને પ્લાઝ્મામાં પ્લેટલેટ્સની સાંદ્રતા (Concentration) ૫ થી ૧૦ ગણી વધારવામાં આવે, ત્યારે તેને ‘પ્લેટલેટ-રિચ પ્લાઝ્મા’ કહેવામાં આવે છે.

2. PRP થેરાપી કેવી રીતે કરવામાં આવે છે? (The Process)

આ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે અને તેમાં કોઈ મોટા ઓપરેશનની જરૂર પડતી નથી. તેના મુખ્ય ત્રણ તબક્કા છે:

1. બ્લડ સેમ્પલ લેવું: દર્દીના હાથમાંથી સામાન્ય રીતે ૧૦ થી ૨૦ મિલી લોહી લેવામાં આવે છે.
2. સેન્ટ્રીફ્યુગેશન (Centrifugation): આ લોહીને એક ખાસ મશીનમાં ખૂબ જ ઝડપથી ફેરવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાથી લોહીના ઘટકો અલગ પડી જાય છે અને પ્લેટલેટ્સ એક જગ્યાએ એકઠા થાય છે.
3. ઇન્જેક્શન આપવું: તૈયાર થયેલા પ્લેટલેટ-સમૃદ્ધ પ્લાઝ્માને ઈન્જેક્શન દ્વારા પ્રભાવિત ભાગ (જેમ કે ખોપરી ઉપરની ચામડી અથવા ઘૂંટણનો સાંધો) માં દાખલ કરવામાં આવે છે.

3. PRP થેરાપીના મુખ્ય ઉપયોગો

PRP નો ઉપયોગ હાલમાં ત્રણ મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સૌથી વધુ થાય છે:

A. હેર રિગ્રોથ (Hair Restoration) 💇‍♂️

વાળ ખરવાની સમસ્યામાં PRP અત્યંત અસરકારક છે. તે વાળના મૂળ (Follicles) ને ઉત્તેજિત કરે છે, જેનાથી વાળ ખરતા અટકે છે અને વાળની જાડાઈ વધે છે.

B. સાંધા અને સ્નાયુની સારવાર (Orthopedics) 🦴

• ઘૂંટણનો ઘસારો (Osteoarthritis): સાંધામાં PRP ઇન્જેક્શન આપવાથી લુબ્રિકેશન વધે છે અને ઘસારો ધીમો પડે છે.
• રમતગમતની ઈજા: ટેનિસ એલ્બો, લિગામેન્ટ ઈજા કે સ્નાયુ ખેંચાઈ જવા જેવી સમસ્યાઓમાં ખેલાડીઓ ઝડપથી સાજા થવા માટે PRP લે છે.

C. ત્વચાની સારવાર (Dermatology) ✨

ચહેરા પર કરચલીઓ ઘટાડવા, ખીલના ડાઘા દૂર કરવા અને ત્વચાને તેજસ્વી બનાવવા માટે ‘વેમ્પાયર ફેશિયલ’ ના નામે પણ PRP જાણીતું છે.

4. PRP થેરાપીના ફાયદા

1. કોઈ આડઅસર નહીં: તે દર્દીના પોતાના જ લોહીમાંથી બને છે, તેથી ઇન્ફેક્શન કે એલર્જી થવાનું કોઈ જોખમ રહેતું નથી.
2. ઝડપી રિકવરી: આ પ્રક્રિયામાં હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાની જરૂર પડતી નથી. તમે લંચ બ્રેકમાં પણ આ ટ્રીટમેન્ટ કરાવી શકો છો.
3. કુદરતી સારવાર: તે શરીરની પોતાની હીલિંગ શક્તિને પ્રોત્સાહન આપે છે.
4. સર્જરીનો વિકલ્પ: ઘણા કિસ્સાઓમાં PRP દ્વારા ઘૂંટણ કે ખભાની સર્જરી ટાળી શકાય છે.

5. કોણે આ સારવાર ન લેવી જોઈએ?

જોકે તે સુરક્ષિત છે, પરંતુ નીચેની સ્થિતિમાં PRP ટાળવી જોઈએ અથવા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ:

• જો પ્લેટલેટ કાઉન્ટ ખૂબ જ ઓછા હોય.
• કેન્સર અથવા સક્રિય ચેપ (Infection) હોય.
• ગંભીર લિવરની બીમારી હોય.
• લોહી પાતળું કરવાની દવાઓ ચાલતી હોય.

6. સારવાર પછીની સાવચેતીઓ

• ઇન્જેક્શન લીધા પછી ૨૪ કલાક સુધી ભારે શારીરિક શ્રમ ટાળવો.
• ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ ૨-૩ દિવસ સોજા વિરોધી દવાઓ (NSAIDs) ન લેવી, કારણ કે તે PRP ની અસર ઘટાડી શકે છે.
• પરિણામ જોવા માટે સામાન્ય રીતે ૩ થી ૪ સેશન (Sessions) ની જરૂર પડે છે.

નિષ્કર્ષ

પ્લેટલેટ-રિચ પ્લાઝ્મા (PRP) થેરાપી એ આધુનિક વિજ્ઞાનની એક અદભૂત ભેટ છે. તે સાબિત કરે છે કે આપણું શરીર પોતે જ શ્રેષ્ઠ ડૉક્ટર છે, આપણે માત્ર તેને યોગ્ય દિશામાં ઉત્તેજિત કરવાની જરૂર છે. જો તમે લાંબા ગાળાના સાંધાના દુખાવા અથવા વાળ ખરવાથી પરેશાન હોવ, તો PRP તમારા માટે એક વરદાન સાબિત થઈ શકે છે.