ઘૂંટણની નીચેનો પગ કેમ દુખે છે?
🦵 ઘૂંટણની નીચેનો પગ (પિંડી અને નળી) કેમ દુખે છે? જાણો કારણો અને અસરકારક ઉપાયો
ઘણીવાર આપણે અનુભવીએ છીએ કે આખો દિવસ કામ કર્યા પછી અથવા રાત્રે સૂતી વખતે ઘૂંટણની નીચેના ભાગમાં એટલે કે પિંડી (Calf) અથવા નળીના હાડકા (Shin) માં અસહ્ય દુખાવો થાય છે. આ દુખાવો ક્યારેક સામાન્ય થાક હોઈ શકે છે, તો ક્યારેક તે શરીરમાં ગંભીર પોષક તત્વોની ઉણપ અથવા નસોની સમસ્યાનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે.
આ લેખમાં આપણે ઘૂંટણની નીચે પગ દુખવાના મુખ્ય કારણો, તેના લક્ષણો અને ઘરે કરી શકાય તેવા ઉપાયો વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.
1. ઘૂંટણની નીચે પગ દુખવાના મુખ્ય કારણો
પગના નીચેના ભાગમાં દુખાવો થવા પાછળ ઘણા શારીરિક અને તબીબી કારણો હોઈ શકે છે:
A. પોષક તત્વોની ઉણપ (Deficiency)
ભારતીય લોકોમાં આ સૌથી સામાન્ય કારણ છે.
- વિટામિન B12 અને D3: આ બંને વિટામિન નસો અને હાડકાના સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી છે. તેની ઉણપથી પગમાં નબળાઈ અને દુખાવો થાય છે.
- કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ: સ્નાયુઓના સંકોચન અને આરામ (Contraction & Relaxation) માટે આ ખનિજો જરૂરી છે. તેની ઉણપથી પિંડીઓમાં ગોટલા ચડી જાય છે.
B. વેરિકોઝ વેઈન્સ (Varicose Veins)
જો તમારી નસો ફૂલી ગઈ હોય અને વાદળી દેખાતી હોય, તો તે વેરિકોઝ વેઈન્સ હોઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં લોહી હૃદય સુધી બરાબર પહોંચતું નથી, જેના કારણે પગમાં ભારેપણું અને દુખાવો રહે છે.
C. શિન સ્પ્લિંટ્સ (Shin Splints)
જો તમે અચાનક દોડવાનું શરૂ કર્યું હોય અથવા સખત જમીન પર વધુ ચાલતા હોવ, તો નળીના હાડકા (Shin Bone) ની આસપાસના સ્નાયુઓમાં સોજો આવે છે, જેને શિન સ્પ્લિંટ્સ કહેવાય છે.
D. સાયટિકા (Sciatica)
કમરમાંથી નીકળતી સાયટિકા નસ જ્યારે દબાય છે, ત્યારે તેનો દુખાવો થાપાથી શરૂ થઈને ઘૂંટણની નીચે પિંડી સુધી પહોંચે છે. આમાં ઘણીવાર ઝણઝણાટી કે બહેરાશ પણ અનુભવાય છે.
E. ડાયાબિટીક ન્યુરોપથી
ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં બ્લડ શુગર વધવાને કારણે પગની નસો નબળી પડી જાય છે, જેનાથી રાત્રે પગમાં બળતરા કે દુખાવો થાય છે.
2. લક્ષણો: ક્યારે ચિંતા કરવી?
સામાન્ય દુખાવો આરામથી મટી જાય છે, પરંતુ નીચેના લક્ષણો દેખાય તો ડૉક્ટરને મળવું જરૂરી છે:
- પગમાં સતત સોજો રહેવો.
- રાત્રે સૂતી વખતે પગ પછાડવા પડે તેવો દુખાવો (Restless Leg Syndrome).
- ચાલતી વખતે પગમાં ક્રેમ્પ્સ (ગોટલા) આવવા અને ઉભા રહેવાથી રાહત થવી.
- પગની ત્વચાનો રંગ બદલાવો.
3. નિદાન માટેની તપાસ
જો દુખાવો લાંબો સમય ચાલે, તો ડૉક્ટર નીચે મુજબના ટેસ્ટ કરાવી શકે છે:
- બ્લડ ટેસ્ટ: વિટામિન B12, D3 અને કેલ્શિયમની તપાસ માટે.
- ડોપ્લર સ્કેન (Doppler): પગની નસોમાં લોહીનું પરિભ્રમણ તપાસવા માટે (વેરિકોઝ વેઈન્સ માટે).
- MRI: જો સાયટિકા કે મણકાની સમસ્યા શંકાસ્પદ હોય.
4. દુખાવો દૂર કરવાના અસરકારક ઉપાયો
| ઉપાય | કેવી રીતે મદદ કરે છે? |
| ગરમ પાણીમાં મીઠું | નવશેકા પાણીમાં સિંધવ મીઠું નાખી પગ રાખવાથી સ્નાયુઓને આરામ મળે છે. |
| માલિશ (Massage) | તલના તેલ કે રાઈના તેલની માલિશથી રક્ત પરિભ્રમણ સુધરે છે. |
| સ્ટ્રેચિંગ કસરત | પિંડીના સ્નાયુઓને સ્ટ્રેચ કરવાથી ‘ગોટલા’ ચડવાની સમસ્યા ઓછી થાય છે. |
| ભરપૂર પાણી | ડિહાઈડ્રેશનને કારણે સ્નાયુઓ જકડાઈ જાય છે, તેથી દિવસમાં ૩-૪ લીટર પાણી પીવો. |
5. જીવનશૈલીમાં ફેરફાર
- યોગ્ય પગરખાં: ફ્લેટ ચપ્પલ કે વધુ પડતી હાઈ હીલ્સ પહેરવાનું ટાળો. આરામદાયક શૂઝ પહેરો.
- બેસવાની રીત: લાંબો સમય પગ લટકાવીને બેસવાનું ટાળો. કામ વચ્ચે થોડો સમય ચાલવાની આદત પાડો.
- ખોરાક: કેળા (પોટેશિયમ માટે), દૂધ (કેલ્શિયમ માટે) અને લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી ખોરાકમાં ઉમેરો.
નિષ્કર્ષ
ઘૂંટણની નીચેનો પગ દુખવો એ માત્ર થાક નથી, પણ તમારા શરીરની કોઈ ઉણપનો અવાજ હોઈ શકે છે. જો તમે પૂરતો આરામ અને પોષક તત્વો લેશો, તો મોટાભાગના કિસ્સામાં આ દુખાવો દવા વગર મટી શકે છે. જો કે, જો દુખાવો અસહ્ય હોય, તો ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ અથવા ઓર્થોપેડિક ડૉક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
