સ્લિપ ડિસ્ક સાથે શું ખાવું અને શું ન ખાવું?
🥗 સ્લિપ ડિસ્ક સાથે શું ખાવું અને શું ન ખાવું? રિકવરી ઝડપી બનાવતો સંપૂર્ણ ડાયેટ પ્લાન
સ્લિપ ડિસ્ક (Herniated Disc) ની સારવારમાં માત્ર દવાઓ અને ફિઝિયોથેરાપી જ પૂરતી નથી, પરંતુ તમારો આહાર (Diet) પણ અત્યંત મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. ખોટો આહાર શરીરમાં સોજો (Inflammation) વધારી શકે છે, જેનાથી નસ પરનું દબાણ અને દુખાવો વધી જાય છે. બીજી તરફ, પોષક તત્વોથી ભરપૂર ખોરાક કરોડરજ્જુના મણકા અને ડિસ્કને રિપેર કરવામાં મદદ કરે છે.
આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે સ્લિપ ડિસ્કના દર્દીઓએ ઝડપથી સાજા થવા માટે કયા ખોરાકનું સેવન કરવું જોઈએ અને કઈ વસ્તુઓથી પરહેજ રાખવો જોઈએ.
1. શું ખાવું જોઈએ? (Best Foods for Recovery)
સ્લિપ ડિસ્ક દરમિયાન એવો ખોરાક લેવો જોઈએ જે હાડકાં મજબૂત કરે અને સોજો ઘટાડે.
A. કેલ્શિયમયુક્ત ખોરાક (Calcium Rich Foods)
કરોડરજ્જુના મણકાના સ્વાસ્થ્ય માટે કેલ્શિયમ અનિવાર્ય છે.
- શું લેવું: દૂધ, દહીં, પનીર, બ્રોકોલી, કાળી દ્રાક્ષ અને સફેદ તલ.
- ફાયદો: તે હાડકાંની ઘનતા જાળવી રાખે છે અને મણકાને નબળા પડતા અટકાવે છે.
B. ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ્સ (Anti-inflammatory)
ઓમેગા-3 શરીરમાં કુદરતી રીતે સોજો ઘટાડવાનું કામ કરે છે.
- શું લેવું: અખરોટ, અળસી (Flax seeds), ચિયા સીડ્સ અને જો તમે માંસાહારી હોવ તો ફેટી ફિશ.
- ફાયદો: તે ડિસ્કની આસપાસનો સોજો ઘટાડી નસ પરનું દબાણ ઓછું કરે છે.
C. મેગ્નેશિયમ અને વિટામિન D
વિટામિન D વગર શરીર કેલ્શિયમ પચાવી શકતું નથી.
- શું લેવું: બદામ, કાજુ, પાલક, કેળા અને સૂર્યપ્રકાશ.
- ફાયદો: મેગ્નેશિયમ સ્નાયુઓને આરામ (Relax) આપે છે, જેથી પીઠની જકડન ઓછી થાય છે.
D. પ્રોટીન અને વિટામિન C
ડિસ્ક એ કોલેજન નામના પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે.
- શું લેવું: મગ, તુવેર દાળ, સોયાબીન, સંતરા, લીંબુ અને કીવી.
- ફાયદો: વિટામિન C પેશીઓના સમારકામ (Tissue Repair) માં મદદ કરે છે.
2. શું ન ખાવું જોઈએ? (Foods to Avoid)
અમુક ખોરાક શરીરમાં સોજો અને વજન વધારે છે, જે સ્લિપ ડિસ્કની સ્થિતિને ગંભીર બનાવી શકે છે.
- વધારે પડતી ખાંડ (Sugar): ખાંડ શરીરમાં ઇન્સ્યુલિન વધારે છે, જે સોજો પેદા કરે છે. મીઠાઈઓ અને કોલ્ડ ડ્રિંક્સ ટાળો.
- મેંદો અને રિફાઈન્ડ ફૂડ: બિસ્કિટ, સફેદ બ્રેડ અને પિઝા જેવા મેંદાના ખોરાક કબજિયાત પેદા કરે છે. સ્લિપ ડિસ્કમાં કબજિયાત થવી જોખમી છે કારણ કે મળત્યાગ વખતે જોર કરવાથી ડિસ્ક પર દબાણ વધે છે.
- તળેલો ખોરાક (Trans Fats): સમોસા, ભજિયા કે પેકેટ ફૂડ શરીરમાં બળતરા વધારે છે અને રિકવરી ધીમી પાડે છે.
- વધુ પડતું મીઠું (Salt): મીઠું શરીરમાં પાણી રોકી રાખે છે (Water Retention), જે સાંધા પર દબાણ લાવી શકે છે.
- દારૂ અને ધૂમ્રપાન: ધૂમ્રપાન કરોડરજ્જુ સુધી લોહીનો પ્રવાહ ઘટાડે છે, જેનાથી ડિસ્ક સુકાવા લાગે છે (Degeneration).
3. વજન નિયંત્રણનું મહત્વ
સ્લિપ ડિસ્કના દર્દીઓ માટે સૌથી મોટી સલાહ વજન ઘટાડવાની હોય છે. શરીરનું વધારાનું વજન સીધું કમરના મણકા (Lumbar Spine) પર આવે છે.
- જો તમારું વજન ૫ કિલો પણ ઘટે, તો કરોડરજ્જુ પરથી ઘણું દબાણ ઓછું થઈ જાય છે.
- ફાઈબરયુક્ત ખોરાક લો જેથી પેટ સાફ રહે અને વજન ન વધે.
4. હાઇડ્રેશન (પાણીનું મહત્વ)
આપણી કરોડરજ્જુની ડિસ્કનો મોટો ભાગ પાણીનો બનેલો હોય છે.
- જો શરીરમાં પાણી ઓછું હોય, તો ડિસ્ક તેની ઊંચાઈ અને લવચીકતા ગુમાવે છે, જે સ્લિપ ડિસ્કનું કારણ બને છે.
- દિવસમાં ઓછામાં ઓછું ૮-૧૦ ગ્લાસ પાણી પીવું જોઈએ.
5. સ્લિપ ડિસ્ક રિકવરી ડાયેટ ચાર્ટ (નમૂનો)
- સવારે: હૂંફાળા પાણી સાથે પલાળેલી બદામ અને અખરોટ.
- નાસ્તો: ઓટ્સ, ફણગાવેલા કઠોળ અથવા રાગીનો શીરો.
- બપોરે: જવાર કે બાજરીનો રોટલો, લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી, દાળ અને એક વાટકી દહીં.
- સાંજે: ગ્રીન ટી અથવા મખાના (રોસ્ટેડ).
- રાત્રે: હળવો ખોરાક જેમ કે ખીચડી-કઢી કે સૂપ અને સૂતા પહેલા હળદરવાળું દૂધ.
નિષ્કર્ષ
સ્લિપ ડિસ્કની સારવારમાં આહાર એ પાયાની જરૂરિયાત છે. એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી (સોજો ઘટાડનાર) ખોરાક લેવાથી તમે વગર ઓપરેશને પણ ઝડપથી સાજા થઈ શકો છો. પૌષ્ટિક આહાર, પૂરતું પાણી અને વજન પર નિયંત્રણ રાખવાથી તમારી રિકવરી ૫૦% ઝડપી બની જશે.
