ટ્રેક્શન મશીન: દબાયેલી નસમાં કેવી રીતે રાહત આપે?

કમર કે ગરદનનો દુખાવો, હાથ-પગમાં ઝણઝણાટ, સુન્નપણું અથવા નસમાં ખેંચાણ જેવી સમસ્યાઓમાં ફિઝિયોથેરાપીમાં **ટ્રેક્શન થેરાપી (Traction Therapy)**નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેમાં ખાસ મશીન અથવા મેન્યુઅલ ટેકનિક દ્વારા કરોડરજ્જુના ચોક્કસ ભાગને નિયંત્રિત રીતે ખેંચાણ આપવામાં આવે છે. તેનો હેતુ કરોડરજ્જુના હાડકાં વચ્ચેનો દબાણ ઘટાડવામાં, સાંધાની હલનચલન સુધારવામાં અને કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં નસ પરના મિકેનિકલ દબાણથી થતા લક્ષણોમાં રાહત આપવામાં મદદ કરવાનો હોય છે.

પરંતુ એક મહત્વની વાત સમજવી જરૂરી છે કે ટ્રેક્શન એટલે દબાયેલી નસને સીધી રીતે “છોડી દેવી” અથવા હાડકાંને કાયમી રીતે ખેંચી નાખવા જેવી પ્રક્રિયા નથી. યોગ્ય દર્દીમાં, યોગ્ય દિશા, યોગ્ય બળ અને યોગ્ય સમય માટે આપવામાં આવતું ટ્રેક્શન કેટલાક દર્દીઓમાં દુખાવો અને અન્ય લક્ષણો ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. દરેક કમર કે ગરદનના દુખાવા માટે ટ્રેક્શન જરૂરી કે અસરકારક હોય એવું નથી.

Table of Contents

ટ્રેક્શન થેરાપી શું છે?

ટ્રેક્શનનો સામાન્ય અર્થ છે નિયંત્રિત ખેંચાણ (Controlled Pulling).

ફિઝિયોથેરાપીમાં ટ્રેક્શન આપતી વખતે કરોડરજ્જુના ચોક્કસ ભાગ પર ધીમે અને નિયંત્રિત રીતે ખેંચાણ આપવામાં આવે છે. આ ખેંચાણથી કરોડરજ્જુના હાડકાં વચ્ચેની જગ્યા અને આસપાસના નરમ પેશીઓ પર યાંત્રિક અસર થઈ શકે છે.

ટ્રેક્શન મુખ્યત્વે બે પ્રકારનું હોઈ શકે છે:

સર્વાઇકલ ટ્રેક્શન: ગરદનના ભાગ માટે
લંબાર ટ્રેક્શન: કમરના ભાગ માટે

આ ઉપરાંત ટ્રેક્શન મેન્યુઅલ રીતે અથવા મશીન દ્વારા પણ આપવામાં આવી શકે છે.

કરોડરજ્જુની રચના સમજવી જરૂરી છે

ટ્રેક્શન કેવી રીતે કામ કરે છે તે સમજવા માટે કરોડરજ્જુની મૂળભૂત રચના સમજવી ઉપયોગી છે.

કરોડરજ્જુમાં એક પછી એક ગોઠવાયેલા અનેક હાડકાં એટલે વર્ટિબ્રા (Vertebrae) હોય છે. બે વર્ટિબ્રા વચ્ચે ઇન્ટરવર્ટિબ્રલ ડિસ્ક (Intervertebral Disc) હોય છે.

આ ડિસ્ક કરોડરજ્જુ માટે કુશન અથવા શોક-એબ્ઝોર્બર તરીકે કામ કરે છે.

કરોડરજ્જુની અંદરથી સ્પાઇનલ કોર્ડ પસાર થાય છે અને તેમાંથી નીકળતી નસો શરીરના વિવિધ ભાગો સુધી જાય છે.

જ્યારે ડિસ્કમાં ફેરફાર, હાડકાંની વધેલી વૃદ્ધિ, સાંધાની સમસ્યા અથવા અન્ય કારણોથી નસની આસપાસની જગ્યા ઓછી થઈ જાય, ત્યારે કેટલાક દર્દીઓમાં નસ પર દબાણ અથવા બળતરા સંબંધિત લક્ષણો થઈ શકે છે.

નસ પર દબાણ કેમ આવે છે?

કમર અથવા ગરદનમાં નસને અસર થવાના ઘણા કારણો હોઈ શકે છે.

1. ડિસ્ક બલ્જ

ડિસ્કનો બહારનો ભાગ પોતાની સામાન્ય સ્થિતિથી થોડો બહાર તરફ ફેલાય ત્યારે તેને ડિસ્ક બલ્જ કહેવામાં આવે છે.

2. ડિસ્ક હર્નિએશન

ડિસ્કના અંદરના ભાગનો એક ભાગ બહારની તરફ આવીને નજીકની નસને અસર કરી શકે છે.

3. સ્પાઇનલ સ્ટેનોસિસ

કરોડરજ્જુની નસ પસાર થતી જગ્યા સાંકડી થવાથી નસ પર દબાણ અથવા બળતરા થઈ શકે છે.

4. હાડકાંની વધેલી વૃદ્ધિ

ઉંમર સાથે અથવા ડીજનરેટિવ ફેરફારોને કારણે કેટલાક લોકોમાં હાડકાંની વધેલી વૃદ્ધિ નસની આસપાસની જગ્યા ઘટાડે છે.

5. સાંધાના ફેરફારો

કરોડરજ્જુના નાના સાંધાઓમાં થતા ફેરફારો પણ દુખાવો અને હલનચલનમાં ઘટાડો કરી શકે છે.

6. સ્નાયુઓની કડકાઈ

ગરદન અને કમરના આસપાસના સ્નાયુઓ વધુ કડક થઈ જાય ત્યારે દુખાવો અને હલનચલનમાં અડચણ વધી શકે છે.

ટ્રેક્શન મશીન કેવી રીતે કામ કરે છે?

ટ્રેક્શન મશીનમાં દર્દીને યોગ્ય સ્થિતિમાં રાખીને શરીરના ચોક્કસ ભાગને નિયંત્રિત રીતે ખેંચવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, લંબાર ટ્રેક્શનમાં દર્દીને સામાન્ય રીતે ટેબલ પર સુવડાવવામાં આવે છે અને કમરના ભાગને વિશેષ બેલ્ટથી સુરક્ષિત કરવામાં આવે છે.

ત્યારબાદ મશીન દ્વારા નિર્ધારિત દિશામાં ધીમું ખેંચાણ આપવામાં આવે છે.

સર્વાઇકલ ટ્રેક્શનમાં ગરદન માટે યોગ્ય સપોર્ટ અથવા ટ્રેક્શન ઉપકરણનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

મશીનમાં ખેંચાણનું બળ, સમય અને પેટર્ન દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે નક્કી કરવામાં આવે છે.

ટ્રેક્શનથી દબાયેલી નસને રાહત કેવી રીતે મળી શકે?

આ સૌથી સામાન્ય પ્રશ્ન છે.

ટ્રેક્શન દરમિયાન કરોડરજ્જુના ચોક્કસ ભાગમાં નિયંત્રિત ખેંચાણ થવાથી કેટલીક યાંત્રિક અસરો થઈ શકે છે.

1. વર્ટિબ્રા વચ્ચેનું અંતર થોડા સમય માટે વધારી શકે

ટ્રેક્શનથી કેટલાક દર્દીઓમાં સંબંધિત કરોડરજ્જુના ભાગમાં હાડકાં વચ્ચેનું અંતર થોડું વધે છે.

આથી નસ પસાર થતી જગ્યામાં યાંત્રિક રીતે થોડો ફેરફાર થઈ શકે છે.

2. નસની આસપાસનો દબાણ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે

જો નસ પરના લક્ષણોનું કારણ ચોક્કસ પ્રકારનું મિકેનિકલ સંકોચન હોય, તો ટ્રેક્શનથી તે વિસ્તારમાં તાત્કાલિક રાહત મળી શકે છે.

પરંતુ આ અસર દરેક દર્દીમાં એકસરખી હોતી નથી.

3. ડિસ્ક પરનો યાંત્રિક ભાર બદલાઈ શકે

ટ્રેક્શન દરમિયાન કરોડરજ્જુ પર લાગતા દબાણના વિતરણમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.

આથી કેટલાક દર્દીઓને દુખાવો ઓછો અનુભવાઈ શકે છે.

4. સ્નાયુઓની સ્પાઝમમાં રાહત

કેટલાક દર્દીઓમાં સતત દુખાવાને કારણે ગરદન અથવા કમરના સ્નાયુઓમાં રક્ષણાત્મક ખેંચાણ આવી જાય છે.

નિયંત્રિત ટ્રેક્શન અને યોગ્ય ફિઝિયોથેરાપીથી આ કડકાઈમાં ઘટાડો કરવામાં મદદ મળી શકે છે.

5. સાંધાની ગતિમાં સુધારો

કેટલાક દર્દીઓમાં કરોડરજ્જુના સાંધાઓની હલનચલન મર્યાદિત હોય છે. યોગ્ય રીતે આપવામાં આવેલ ટ્રેક્શનથી સાંધાની ગતિમાં થોડો સુધારો થઈ શકે છે.

શું ટ્રેક્શનથી ડિસ્ક પોતાની જગ્યાએ પાછી જાય છે?

આ બાબતે ઘણી ગેરસમજ જોવા મળે છે.

ટ્રેક્શનને “ડિસ્કને અંદર ધકેલી દેતી” સારવાર તરીકે સમજવી યોગ્ય નથી.

ડિસ્ક બલ્જ અથવા હર્નિએશન ધરાવતા દર્દીઓમાં સમય સાથે શરીરની કુદરતી પ્રક્રિયાઓને કારણે પણ સુધારો થઈ શકે છે. ટ્રેક્શન કેટલાક દર્દીઓમાં દુખાવો અથવા નસ સંબંધિત લક્ષણોમાં રાહત આપવા માટે સારવારના એક ભાગ તરીકે ઉપયોગમાં આવી શકે છે.

તેથી “મશીનથી ડિસ્ક અંદર ખેંચાઈ જાય છે” એવું કહેવું યોગ્ય નથી.

ટ્રેક્શન દરમિયાન દર્દીને શું અનુભવાય?

યોગ્ય રીતે આપવામાં આવે ત્યારે ટ્રેક્શન સામાન્ય રીતે હળવું અને નિયંત્રિત ખેંચાણ જેવું અનુભવાય છે.

દર્દીને નીચેના અનુભવ થઈ શકે:

કમર અથવા ગરદનમાં હળવું ખેંચાણ
શરીરમાં આરામની લાગણી
સ્નાયુઓમાં હળવો સ્ટ્રેચ
ક્યારેક હાથ અથવા પગના દુખાવામાં ઘટાડો
સારવાર દરમિયાન આરામદાયક લાગણી

પરંતુ જો ટ્રેક્શન દરમિયાન:

તીવ્ર દુખાવો થાય,
હાથ કે પગમાં અચાનક વધુ ઝણઝણાટ થાય,
સુન્નપણું વધે,
નબળાઈ વધે,
ચક્કર આવે,
માથામાં અસામાન્ય દુખાવો થાય,

તો તરત જ ફિઝિયોથેરાપિસ્ટને જણાવવું જરૂરી છે.

કમરના ટ્રેક્શનનો ઉપયોગ ક્યારે થઈ શકે?

લંબાર ટ્રેક્શન કેટલાક પસંદ કરાયેલા દર્દીઓમાં વિચારવામાં આવી શકે છે, જેમ કે:

કમરનો ચોક્કસ પ્રકારનો દુખાવો
નસ સંબંધિત પગમાં ફેલાતો દુખાવો
કેટલાક પ્રકારની લંબાર રેડિક્યુલર સમસ્યાઓ
કમર આસપાસની ગતિમાં મર્યાદા
ચોક્કસ પ્રકારની ડિસ્ક સંબંધિત સમસ્યાઓ
મિકેનિકલ કમરદુખાવાના કેટલાક કેસ

પરંતુ માત્ર MRIમાં “ડિસ્ક બલ્જ” દેખાય એટલે ટ્રેક્શન જરૂરી છે એવું નથી.

ગરદન માટે સર્વાઇકલ ટ્રેક્શન

ગરદનના ભાગમાં આપવામાં આવતું ટ્રેક્શન Cervical Traction કહેવાય છે.

ગરદનમાં નસની સમસ્યા હોય ત્યારે દર્દીને નીચેના લક્ષણો થઈ શકે છે:

ગરદનનો દુખાવો
ખભામાં દુખાવો
હાથમાં ફેલાતો દુખાવો
હાથમાં ઝણઝણાટ
આંગળીઓમાં સુન્નપણું
હાથમાં ભારેપણું
ગરદન ફેરવવામાં મુશ્કેલી

યોગ્ય દર્દીમાં સર્વાઇકલ ટ્રેક્શનનો હેતુ ગરદનના ભાગ પર નિયંત્રિત ખેંચાણ આપીને લક્ષણોમાં રાહત મેળવવાનો હોય છે.

ગરદનનું ટ્રેક્શન કેવી રીતે આપવામાં આવે છે?

ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ પ્રથમ દર્દીની તપાસ કરે છે.

તેમાં સામાન્ય રીતે:

દુખાવાનું સ્થાન
દુખાવો ક્યાં ફેલાય છે
ગરદનની હલનચલન
હાથની શક્તિ
સંવેદના
રિફ્લેક્સ
નસ સંબંધિત લક્ષણો
અગાઉની ઇજા અથવા સર્જરી

વગેરેનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે.

ત્યારબાદ યોગ્ય સ્થિતિમાં દર્દીને રાખીને નિયંત્રિત ટ્રેક્શન આપવામાં આવી શકે છે.

કમરનું લંબાર ટ્રેક્શન

લંબાર ટ્રેક્શનમાં કમરના ભાગને નિયંત્રિત રીતે ખેંચવામાં આવે છે.

દર્દીને સામાન્ય રીતે ટ્રેક્શન ટેબલ પર સુવડાવવામાં આવે છે.

કમર અને શરીરના ચોક્કસ ભાગને બેલ્ટ અથવા સપોર્ટથી સ્થિર કરવામાં આવે છે.

ત્યારબાદ મશીન નિર્ધારિત બળથી ખેંચાણ આપે છે.

કેટલાક મશીનોમાં:

સતત ટ્રેક્શન
ઇન્ટરમિટન્ટ ટ્રેક્શન
નિયંત્રિત પુલ-રિલીઝ પેટર્ન

જેવી પદ્ધતિઓ ઉપલબ્ધ હોઈ શકે છે.

કઈ પદ્ધતિ ઉપયોગમાં લેવી તે દર્દીની સ્થિતિ અને ક્લિનિકલ મૂલ્યાંકન પર આધારિત રહે છે.

ટ્રેક્શનના મુખ્ય પ્રકાર

1. મેન્યુઅલ ટ્રેક્શન

ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ પોતાના હાથથી નિયંત્રિત ખેંચાણ આપે છે.

તેનો એક ફાયદો એ છે કે દર્દીની પ્રતિક્રિયા પ્રમાણે બળ અને દિશામાં તરત ફેરફાર કરી શકાય છે.

2. મિકેનિકલ ટ્રેક્શન

મશીનની મદદથી ટ્રેક્શન આપવામાં આવે છે.

તેમાં ખેંચાણનું બળ અને સમય વધુ નિયંત્રિત રીતે નક્કી કરી શકાય છે.

3. સર્વાઇકલ ટ્રેક્શન

ગરદન માટે.

4. લંબાર ટ્રેક્શન

કમર માટે.

5. ઇન્ટરમિટન્ટ ટ્રેક્શન

થોડા સમય માટે ખેંચાણ અને ત્યારબાદ આરામ આપવાની પદ્ધતિ.

ટ્રેક્શન થેરાપી પહેલાં ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ શું તપાસે છે?

ટ્રેક્શન આપતા પહેલાં માત્ર દુખાવો છે કે નહીં તે જોવું પૂરતું નથી.

ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ નીચેની બાબતોનું મૂલ્યાંકન કરી શકે છે:

પેઇન પેટર્ન

દુખાવો માત્ર કમર/ગરદનમાં છે કે હાથ/પગ સુધી જાય છે?

નસના લક્ષણો

ઝણઝણાટ, સુન્નપણું અથવા નબળાઈ છે કે નહીં?

મૂવમેન્ટ

કઈ હલનચલનથી દુખાવો વધે છે અને કઈથી ઘટે છે?

સ્નાયુ શક્તિ

હાથ અથવા પગમાં કોઈ નબળાઈ છે કે નહીં?

પોસ્ટર

બેસવાની અને ઊભા રહેવાની સ્થિતિ કેવી છે?

અગાઉની સારવાર

કોઈ સર્જરી, ઇન્જેક્શન અથવા અન્ય સારવાર થઈ છે કે નહીં?

શું દરેક દર્દીને ટ્રેક્શન આપી શકાય?

ના.

ટ્રેક્શન કોઈ સામાન્ય “કમર ખેંચાવવાની” પ્રક્રિયા નથી.

કેટલાક દર્દીઓમાં તે યોગ્ય હોઈ શકે છે, જ્યારે અન્ય દર્દીઓમાં તેની જરૂર ન હોય અથવા તે યોગ્ય ન હોય.

ઉદાહરણ તરીકે, માત્ર સામાન્ય કમરદુખાવો હોય અને નસના દબાણના સ્પષ્ટ લક્ષણો ન હોય તો અન્ય સક્રિય ફિઝિયોથેરાપી પદ્ધતિઓ વધુ મહત્વની હોઈ શકે છે.

ટ્રેક્શનની સાથે કસરતો શા માટે જરૂરી છે?

ટ્રેક્શનથી કેટલાક દર્દીઓને ટૂંકા ગાળાની રાહત મળી શકે છે, પરંતુ માત્ર મશીન પર આધાર રાખવાથી સમસ્યાનું મૂળ કારણ હંમેશા ઉકેલાતું નથી.

ફિઝિયોથેરાપીનો મહત્વનો ભાગ સક્રિય કસરત (Active Exercise) છે.

દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે નીચેની કસરતોનો સમાવેશ થઈ શકે છે:

કોર મજબૂતીકરણ
પીઠના સ્નાયુઓની કસરતો
ગરદનના સ્નાયુઓની મજબૂતીકરણ કસરતો
પોસ્ટર કરેક્ટિવ કસરતો
નર્વ મોબિલાઇઝેશન
સ્ટ્રેચિંગ
હિપ અને પેલ્વિસની કસરતો
સ્કેપ્યુલર સ્ટેબિલાઇઝેશન
દૈનિક પ્રવૃત્તિની તાલીમ

ટ્રેક્શન સાથે પોસ્ટરનું મહત્વ

જો કોઈ વ્યક્તિ દિવસના ઘણા કલાકો:

કમ્પ્યુટર સામે બેસે,
મોબાઇલ તરફ માથું નમાવી રાખે,
લાંબા સમય સુધી ડ્રાઇવિંગ કરે,
ખોટી રીતે વજન ઉઠાવે,

તો કરોડરજ્જુ પર સતત યાંત્રિક ભાર રહી શકે છે.

તેથી ટ્રેક્શન પછી યોગ્ય પોસ્ટર સુધારવું મહત્વપૂર્ણ છે.

કમર માટે

લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થિતિમાં ન બેસવું
કમરને યોગ્ય સપોર્ટ આપવો
ભારે વસ્તુ ઉઠાવતી વખતે ઘૂંટણ વાળવા
લાંબા સમય સુધી વાંકા ન રહેવું

ગરદન માટે

સ્ક્રીન આંખની સપાટીની નજીક રાખવી
લાંબા સમય સુધી મોબાઇલ નીચે રાખીને ન જોવો
કામ દરમિયાન નિયમિત બ્રેક લેવી
ખભા અને ગરદનને અનાવશ્યક રીતે કડક ન રાખવા

ટ્રેક્શન કેટલા સમય માટે કરવામાં આવે છે?

આનો કોઈ એક નિશ્ચિત સમય નથી.

ટ્રેક્શનની અવધિ અને બળ દર્દીની:

ઉંમર
શરીરની રચના
લક્ષણો
તબીબી ઇતિહાસ
નસ સંબંધિત લક્ષણો
સારવાર પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયા

આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે.

વધુ સમય અથવા વધુ બળ એટલે વધુ ફાયદો એવું માનવું ખોટું છે.

શું ટ્રેક્શન દુખાવા વગર થવું જોઈએ?

સામાન્ય રીતે ટ્રેક્શનનો હેતુ દર્દીને તીવ્ર દુખાવો કરાવવાનો નથી.

હળવું ખેંચાણ અથવા સ્ટ્રેચિંગની લાગણી થઈ શકે છે.

પરંતુ સારવાર દરમિયાન દુખાવો સતત વધતો જાય અથવા નવા નસ સંબંધિત લક્ષણો ઊભા થાય તો સારવાર રોકીને ફરી મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી છે.

ટ્રેક્શનના સંભવિત ફાયદા

યોગ્ય દર્દીમાં ટ્રેક્શનથી નીચે મુજબની રાહત મળી શકે છે:

કમરનો દુખાવો ઓછો થવામાં મદદ
ગરદનનો દુખાવો ઘટાડવામાં મદદ
હાથ અથવા પગમાં ફેલાતા દુખાવામાં રાહત
સ્નાયુઓની કડકાઈમાં ઘટાડો
કરોડરજ્જુની ગતિમાં સુધારો
દૈનિક પ્રવૃત્તિ કરવામાં સરળતા
કેટલાક દર્દીઓમાં નસ સંબંધિત લક્ષણોમાં ટૂંકા ગાળાની રાહત

પરંતુ પરિણામ વ્યક્તિગત હોય છે.

ટ્રેક્શનના સંભવિત નુકસાન અથવા આડઅસર

યોગ્ય દર્દીમાં અને યોગ્ય ટેકનિકથી કરવામાં આવે ત્યારે સામાન્ય રીતે ટ્રેક્શન સહન કરી શકાય છે. છતાં કેટલાક લોકોને:

સારવાર પછી થોડો દુખાવો
સ્નાયુમાં કડકાઈ
ખેંચાણની લાગણી
લક્ષણોમાં અસ્થાયી વધારો
ગરદનના ટ્રેક્શન દરમિયાન ચક્કર અથવા અસ્વસ્થતા

થઈ શકે છે.

જો લક્ષણો સતત વધતા રહે તો ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ અથવા ડૉક્ટરને જણાવવું જરૂરી છે.

કોને ટ્રેક્શન ટાળવું અથવા ખાસ સાવચેતી રાખવી?

ટ્રેક્શન દરેક વ્યક્તિ માટે યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને નીચેની પરિસ્થિતિઓમાં ડૉક્ટર અથવા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની યોગ્ય તપાસ જરૂરી છે:

તાજી ગંભીર ઇજા
કરોડરજ્જુનું ફ્રેક્ચર
કરોડરજ્જુની અસ્થિરતા
તાજેતરની સ્પાઇનલ સર્જરી
ગંભીર ઓસ્ટિયોપોરોસિસ
કરોડરજ્જુમાં ગંભીર સંકોચન
કેટલાક પ્રકારના ટ્યુમર
ગંભીર ચેપ
નસની ઝડપથી વધતી નબળાઈ
ગંભીર અને વધતું સુન્નપણું

ગરદનના ટ્રેક્શન પહેલાં કેટલીક ખાસ તબીબી પરિસ્થિતિઓમાં વધુ સાવચેતી જરૂરી હોઈ શકે છે.

ક્યારે તરત તબીબી સલાહ લેવી?

કમર અથવા ગરદનના દુખાવા સાથે નીચેના લક્ષણો હોય તો માત્ર ટ્રેક્શન કરાવવાને બદલે તાત્કાલિક તબીબી મૂલ્યાંકન જરૂરી છે:

હાથ અથવા પગમાં ઝડપથી વધતી નબળાઈ
ચાલવામાં નવી ગંભીર મુશ્કેલી
મૂત્ર અથવા મળ પર નિયંત્રણમાં ફેરફાર
જનનાંગ અથવા જાંઘની અંદરની બાજુમાં અસામાન્ય સુન્નપણું
ગંભીર ઇજા પછીનો તીવ્ર દુખાવો
તાવ સાથે ગંભીર પીઠદુખાવો
કેન્સરનો જાણીતો ઇતિહાસ અને નવો ગંભીર પીઠદુખાવો
સતત વધતો અથવા અસામાન્ય દુખાવો

આવા લક્ષણોમાં ટ્રેક્શનને ઘરેલું ઉપચાર તરીકે અજમાવવું યોગ્ય નથી.

શું ઘરે ટ્રેક્શન કરી શકાય?

બજારમાં ઘર માટે વિવિધ પ્રકારના ટ્રેક્શન ઉપકરણો મળે છે. પરંતુ ડૉક્ટર અથવા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ વિના પોતાની જાતે ટ્રેક્શન કરવું યોગ્ય નથી.

ખોટી:

દિશા,
બળ,
સમય,
સ્થિતિ

ને કારણે લક્ષણો વધી શકે છે.

ખાસ કરીને ગરદન માટેના ઘરેલુ ટ્રેક્શન ઉપકરણનો ઉપયોગ નિષ્ણાતની સલાહ વિના ન કરવો.

ટ્રેક્શન અને સામાન્ય સ્ટ્રેચિંગમાં શું તફાવત છે?

સ્ટ્રેચિંગમાં સામાન્ય રીતે સ્નાયુ અને આસપાસના સોફ્ટ ટિશ્યુને લંબાવવાનો હેતુ હોય છે.

ટ્રેક્શનમાં કરોડરજ્જુના ચોક્કસ સેગમેન્ટ પર નિયંત્રિત ખેંચાણ આપવામાં આવે છે.

બંને એકસરખી સારવાર નથી.

ટ્રેક્શન અને મસાજમાં શું તફાવત છે?

મસાજનો મુખ્ય હેતુ સોફ્ટ ટિશ્યુ, સ્નાયુઓ અને આસપાસના વિસ્તારો પર કામ કરવાનો હોય છે.

ટ્રેક્શનનો મુખ્ય હેતુ કરોડરજ્જુ પર નિયંત્રિત ખેંચાણ આપવાનો છે.

કેટલાક દર્દીઓમાં ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ બંનેમાંથી યોગ્ય ટેકનિકનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

ટ્રેક્શન અને ઇલેક્ટ્રોથેરાપી

કેટલાક ફિઝિયોથેરાપી સેટઅપમાં ટ્રેક્શન સાથે અન્ય સારવારનો પણ ઉપયોગ થઈ શકે છે, જેમ કે:

TENS
IFT
હીટ થેરાપી
સોફ્ટ ટિશ્યુ ટેકનિક
મોબિલાઇઝેશન
કસરત

પરંતુ દરેક દર્દીને બધી સારવારની જરૂર હોતી નથી.

સારવાર દર્દીની ચોક્કસ સમસ્યા પ્રમાણે નક્કી થવી જોઈએ.

MRIમાં ડિસ્ક બલ્જ હોય તો ટ્રેક્શન કરાવવું જોઈએ?

માત્ર MRI રિપોર્ટ જોઈને સારવાર નક્કી કરવી યોગ્ય નથી.

ઘણા લોકોમાં MRIમાં ડિસ્કના ફેરફારો જોવા મળી શકે છે પરંતુ તેમને કોઈ લક્ષણ ન હોય.

બીજી તરફ, કેટલાક દર્દીઓમાં નસ સંબંધિત લક્ષણો ક્લિનિકલ તપાસથી વધુ મહત્વપૂર્ણ હોઈ શકે છે.

તેથી MRI + લક્ષણો + શારીરિક તપાસ + દર્દીની કાર્યક્ષમતાને સાથે ધ્યાનમાં લઈને સારવાર નક્કી કરવી જોઈએ.

ટ્રેક્શન પછી શું કરવું?

ટ્રેક્શન પછી તરત જ ભારે વજન ઉઠાવવું અથવા ખૂબ જ મુશ્કેલ કસરત કરવી યોગ્ય નથી, ખાસ કરીને જો ફિઝિયોથેરાપિસ્ટે અલગ સૂચના ન આપી હોય.

દર્દીને સામાન્ય રીતે:

યોગ્ય પોસ્ટર જાળવવું
નિર્ધારિત કસરતો કરવી
લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થિતિમાં ન રહેવું
યોગ્ય રીતે બેસવું
વજન ઉઠાવવાની સાચી ટેકનિક અપનાવવી

જવી બાબતો સમજાવવામાં આવે છે.

ટ્રેક્શનથી કાયમી રાહત મળે છે?

ટ્રેક્શનથી કેટલાક દર્દીઓમાં દુખાવો અને લક્ષણોમાં રાહત મળી શકે છે, પરંતુ તેને કાયમી ઉપચાર તરીકે સમજવું યોગ્ય નથી.

જો સમસ્યા સાથે:

નબળા સ્નાયુઓ,
ખોટું પોસ્ટર,
ઓછી શારીરિક સક્રિયતા,
ખોટી બેસવાની ટેવ,
વારંવારનું ભારે વજન ઉઠાવવું

જોડાયેલું હોય, તો આ કારણો પર પણ કામ કરવું જરૂરી છે.

ફિઝિયોથેરાપીનો સંપૂર્ણ અભિગમ

કમર કે ગરદનની નસ સંબંધિત સમસ્યામાં આધુનિક ફિઝિયોથેરાપીનો અભિગમ માત્ર મશીન આધારિત હોવો જરૂરી નથી.

સારવારમાં જરૂરિયાત મુજબ:

મૂલ્યાંકન → દુખાવાનું નિયંત્રણ → યોગ્ય મેન્યુઅલ ટેકનિક → ટ્રેક્શન (જો યોગ્ય હોય) → મોબિલિટી → સ્ટ્રેચિંગ → મજબૂતીકરણ → પોસ્ટર સુધારણા → દૈનિક પ્રવૃત્તિની તાલીમ → પુનરાવર્તન અટકાવવાની સલાહ

જેવો અભિગમ અપનાવી શકાય છે.

ટ્રેક્શન વિશેની સામાન્ય ગેરસમજો

ગેરસમજ 1: ટ્રેક્શનથી દરેક ડિસ્ક અંદર જતી રહે છે

આ સાચું નથી. ટ્રેક્શનનો ઉપયોગ કેટલાક દર્દીઓમાં લક્ષણોમાં રાહત માટે થાય છે.

ગેરસમજ 2: જેટલું વધારે ખેંચાણ, તેટલો વધારે ફાયદો

ખોટું. ટ્રેક્શનનું બળ અને સમય વ્યક્તિગત રીતે નક્કી કરવું જરૂરી છે.

ગેરસમજ 3: MRIમાં ડિસ્ક બલ્જ હોય એટલે ટ્રેક્શન ફરજિયાત છે

માત્ર MRIના આધારે સારવાર નક્કી કરવી યોગ્ય નથી.

ગેરસમજ 4: ટ્રેક્શનથી ફિઝિયોથેરાપીની બધી કસરતોની જરૂરિયાત પૂરી થઈ જાય છે

કસરતો, મજબૂતીકરણ અને દૈનિક જીવનમાં યોગ્ય ટેવ ઘણીવાર પુનઃપ્રાપ્તિનો મહત્વનો ભાગ હોય છે.

ગેરસમજ 5: ઘરે જાતે ગરદન ખેંચવાથી ઝડપથી નસ છૂટી જશે

ખોટી ટેકનિકથી લક્ષણો વધી શકે છે. ઘરેલુ ઉપકરણનો ઉપયોગ નિષ્ણાતની સલાહથી જ કરવો.

ટ્રેક્શન વિશે દર્દીઓના સામાન્ય પ્રશ્નો

શું ટ્રેક્શન કરાવતી વખતે દુખાવો થવો જોઈએ?

હળવું ખેંચાણ સામાન્ય હોઈ શકે છે, પરંતુ તીવ્ર અથવા વધતો દુખાવો સામાન્ય સારવાર લક્ષ્ય નથી.

ટ્રેક્શન કેટલા સેશન કરાવવા પડે?

સેશનની સંખ્યા દરેક દર્દીમાં અલગ હોય છે. લક્ષણો અને સારવારના પ્રતિભાવ પ્રમાણે ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ નિર્ણય લે છે.

શું ટ્રેક્શનથી ઓપરેશન ટળી શકે?

કેટલાક દર્દીઓમાં યોગ્ય નોન-સર્જિકલ સારવારથી લક્ષણોમાં સુધારો થઈ શકે છે, પરંતુ ટ્રેક્શનને સર્જરી ટાળવાની ગેરંટી તરીકે જોવું યોગ્ય નથી.

શું ટ્રેક્શન માત્ર ઉંમર વધ્યા પછી થાય છે?

ના. યોગ્ય ક્લિનિકલ પરિસ્થિતિમાં વિવિધ ઉંમરના દર્દીઓમાં તેનો વિચાર થઈ શકે છે.

કમર અને ગરદન બંને માટે એક જ મશીન હોય છે?

મશીનનો પ્રકાર અને સેટિંગ અલગ હોઈ શકે છે. સર્વાઇકલ અને લંબાર ટ્રેક્શન માટે શરીરના અલગ ભાગને અનુરૂપ વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે.

ટ્રેક્શન કરાવતાં પહેલાં શું ધ્યાનમાં રાખવું?

ટ્રેક્શન પહેલાં ફિઝિયોથેરાપિસ્ટને જણાવો:

તમારો દુખાવો કેટલા સમયથી છે
દુખાવો હાથ કે પગ સુધી જાય છે કે નહીં
ઝણઝણાટ અથવા સુન્નપણું છે કે નહીં
હાથ/પગમાં નબળાઈ છે કે નહીં
અગાઉ કોઈ સર્જરી થઈ છે કે નહીં
કોઈ ગંભીર ઇજા થઈ છે કે નહીં
તમને હાડકાં સંબંધિત સમસ્યા છે કે નહીં
તમે કઈ દવાઓ અથવા અન્ય સારવાર લઈ રહ્યા છો

આ માહિતીથી સારવારની યોગ્યતા નક્કી કરવામાં મદદ મળે છે.

નિષ્કર્ષ

ટ્રેક્શન મશીન (Traction Machine) ફિઝિયોથેરાપીમાં ઉપયોગમાં લેવાતી એક એવી ટેકનિક છે જેમાં કમર અથવા ગરદનના કરોડરજ્જુને નિયંત્રિત રીતે ખેંચાણ આપવામાં આવે છે. યોગ્ય દર્દીમાં તે કરોડરજ્જુના ભાગ પરના યાંત્રિક દબાણમાં ફેરફાર કરવામાં, સ્નાયુઓની કડકાઈ ઘટાડવામાં અને કેટલાક પ્રકારના નસ સંબંધિત દુખાવામાં રાહત મેળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

પરંતુ ટ્રેક્શનને “દબાયેલી નસને સીધી ખેંચીને છૂટી પાડતી” અથવા “ડિસ્કને તરત પોતાની જગ્યાએ મૂકી દેતી” સારવાર તરીકે સમજવું યોગ્ય નથી. તેની અસર દર્દીની ચોક્કસ સમસ્યા, કારણ, લક્ષણો અને ક્લિનિકલ સ્થિતિ પર આધારિત હોય છે.

સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે ટ્રેક્શન યોગ્ય મૂલ્યાંકન પછી અને પ્રશિક્ષિત ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની દેખરેખ હેઠળ કરવામાં આવે. જરૂરિયાત મુજબ તેની સાથે કસરતો, મજબૂતીકરણ, મોબિલિટી, પોસ્ટર સુધારણા અને દૈનિક જીવનની યોગ્ય ટેકનિકનો સમાવેશ કરવામાં આવે તો પુનઃપ્રાપ્તિ માટે વધુ વ્યાપક અભિગમ મેળવી શકાય છે.