દરજી અને કારીગરો માટે આંગળીઓ અને હથેળીની કસરતો.

🧵 દરજી અને કારીગરો માટે આંગળીઓ અને હથેળીની કસરતો: હાથના સ્વાસ્થ્યની સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા

દરજી કામ, ભરતકામ અથવા અન્ય હસ્તકલાના કારીગરો માટે તેમના હાથ એ જ તેમની સાચી સંપત્તિ છે. આખો દિવસ સોય-દોરો પકડવો, કાતર ચલાવવી કે કપડાને ખેંચીને રાખવાને કારણે આંગળીઓના સાંધા અને હથેળીના સ્નાયુઓ પર સતત ભાર રહે છે. લાંબા ગાળે આનાથી આંગળીઓમાં જકડન, ‘ટ્રિગર ફિંગર’ (Trigger Finger), અથવા અંગૂઠામાં દુખાવો જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.

તમારા હાથની કુશળતા અને લવચીકતા જાળવી રાખવા માટે અહીં કેટલીક સરળ અને અસરકારક કસરતો તેમજ સાવચેતીઓ આપવામાં આવી છે.

૧. શા માટે કારીગરોને હાથની કસરતની જરૂર છે?

સતત એક જ પ્રકારની હિલચાલ (Repetitive Motion) કરવાથી:

• હથેળીની નસો પર દબાણ આવે છે.
• આંગળીઓના સાંધામાં લોહીનું પરિભ્રમણ ઘટે છે.
• સ્નાયુઓ કડક થઈ જાય છે, જેનાથી કામ કરવાની ઝડપ ઘટે છે.
• જૂના સાંધાના દુખાવા (Arthritis) નું જોખમ વધે છે.

૨. આંગળીઓ અને હથેળી માટેની અસરકારક કસરતો

કામ શરૂ કરતા પહેલા અને કામ પૂરું થયા પછી નીચેની કસરતો માત્ર ૫-૧૦ મિનિટ માટે કરો:

A. ફિસ્ટ સ્ટ્રેચ (Fist Stretch)

• પહેલા હાથની મુઠ્ઠી એકદમ ટાઈટ વાળો અને અંગૂઠાને આંગળીઓની ઉપર રાખો.
• ૫ સેકન્ડ માટે પકડી રાખો.
• ત્યારબાદ આંગળીઓને જેટલી બને તેટલી પહોળી કરો.
• આ પ્રક્રિયા ૧૦ વાર કરો.

B. ફિંગર લિફ્ટ (Finger Lift)

• હથેળીને ટેબલ પર સપાટ મૂકો.
• એક પછી એક આંગળીને ટેબલ પરથી ઊંચી કરો અને પછી નીચે મૂકો.
• દરેક આંગળી માટે ૫-૫ વાર આ કરો. આનાથી આંગળીઓની સ્વતંત્ર શક્તિ વધે છે.

C. ‘O’ આકારની કસરત

• તમારી બધી આંગળીઓને વાળીને અંગૂઠા સાથે અડાડો, જેથી અંગ્રેજી અક્ષર ‘O’ જેવો આકાર બને.
• થોડી સેકન્ડ પકડી રાખો અને પછી હાથ ખોલી નાખો.
• આનાથી આંગળીઓના નાના સાંધામાં લવચીકતા આવે છે.

D. અંગૂઠાનું સ્ટ્રેચિંગ (Thumb Stretch)

• હથેળી ખોલો. હવે અંગૂઠાને હથેળીની આરપાર ટચલી આંગળીના મૂળ સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયત્ન કરો.
• આનાથી દરજીઓમાં થતા અંગૂઠાના દુખાવામાં મોટી રાહત મળે છે.

૩. સાધનોનો ઉપયોગ કરીને કસરત

૧. સોફ્ટ બોલ કસરત: એક નાનો નરમ સ્માઈલી બોલ અથવા ‘સ્ટ્રેસ બોલ’ હથેળીમાં રાખો અને તેને ૫ સેકન્ડ માટે જોરથી દબાવો, પછી ઢીલો મૂકો. આનાથી હથેળીની પકડ (Grip) મજબૂત થાય છે. ૨. રબર બેન્ડ કસરત: બધી આંગળીઓને ભેગી કરી તેની ફરતે એક રબર બેન્ડ લગાવો. હવે આંગળીઓને બહારની તરફ ખોલવાનો પ્રયત્ન કરો. આ કસરત સ્નાયુઓની મજબૂતી માટે શ્રેષ્ઠ છે.

૪. કામની વચ્ચે લેવાની સાવચેતીઓ (Tips for Tailors)

• માઈક્રો-બ્રેક્સ: દર ૪૫ મિનિટે ૧ મિનિટ માટે કામ રોકો અને હાથને હવામાં ખંખેરો (Hand Shaking). આનાથી જમા થયેલું દબાણ તરત દૂર થશે.
• કાતરની પકડ: ખાતરી કરો કે તમારી કાતર તમારા હાથના માપ મુજબની છે. બહુ નાની કે બહુ મોટી કાતર આંગળીના ચેતાતંતુઓને નુકસાન કરી શકે છે.
• યોગ્ય પ્રકાશ: જો પ્રકાશ ઓછો હશે, તો તમારે સોય પરોવવા કે ઝીણું કામ કરવા હાથ પર વધુ તણાવ આપવો પડશે. પૂરતો પ્રકાશ રાખો.

૫. ઘરેલું સારવાર અને તેલ માલિશ

• હૂંફાળા પાણીનો શેક: દિવસના અંતે હૂંફાળા પાણીમાં થોડું સિંધવ મીઠું નાખીને ૧૦ મિનિટ હાથ ડુબાડી રાખો.
• તલના તેલની માલિશ: રાત્રે સૂતી વખતે હૂંફાળા તલના તેલથી આંગળીઓના દરેક સાંધા પર ગોળાકાર માલિશ કરો. આયુર્વેદ મુજબ આ સાંધાના ઘસારાને અટકાવે છે.

નિષ્કર્ષ

કારીગરો માટે તેમના હાથ જ તેમનું જીવન છે. જેવી રીતે તમે તમારા મશીનની સફાઈ અને ઓઇલિંગ કરો છો, તેવી જ રીતે તમારા હાથના સ્નાયુઓને પણ કસરત અને આરામની જરૂર છે. ઉપર મુજબની સરળ કસરતો નિયમિત કરવાથી તમે વર્ષો સુધી તમારી કળાને દર્દમુક્ત રીતે ચાલુ રાખી શકશો.