અવાળુ ફુલવુ
અવાળુ ફૂલવું: કારણો, લક્ષણો અને ઉપચાર
અવાળુ ફૂલવું એ એક સામાન્ય સમસ્યા છે જે મોઢાના સ્વાસ્થ્યની અવગણના કરવાથી થઈ શકે છે. જો સમયસર તેની સારવાર ન કરવામાં આવે તો તે ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે અને દાંતને કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ચાલો આ સમસ્યાને વિગતવાર સમજીએ.
અવાળુ ફૂલવાના મુખ્ય કારણો
અવાળુ ફૂલવા પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે. આ સમસ્યાનું મુખ્ય કારણ મોઢાની નબળી સ્વચ્છતા છે.
- પ્લાક (Plaque) અને ટર્ટાર (Tartar): જ્યારે દાંત અને અવાળાની વચ્ચે ખોરાકના કણો જમા થાય છે, ત્યારે તેના પર બેક્ટેરિયા જામી જાય છે, જે એક ચીકણું પડ બનાવે છે જેને પ્લાક કહેવાય છે. જો આ પ્લાકને સમયસર દૂર ન કરવામાં આવે, તો તે સખત બનીને ટર્ટારમાં ફેરવાઈ જાય છે. આ ટર્ટાર અવાળામાં સોજો, ચેપ અને રક્તસ્રાવનું કારણ બને છે.
- હોર્મોનલ ફેરફારો: ગર્ભાવસ્થા, માસિક ધર્મ, અને તરુણાવસ્થા દરમિયાન હોર્મોન્સમાં થતા ફેરફારોને કારણે પણ અવાળુ સંવેદનશીલ બની શકે છે અને તેમાં સોજો આવી શકે છે.
- ધૂમ્રપાન: ધૂમ્રપાન કરનાર વ્યક્તિઓમાં અવાળાની બીમારીનું જોખમ વધુ હોય છે કારણ કે તે અવાળામાં લોહીનું પરિભ્રમણ ઘટાડે છે અને શરીરની ચેપ સામે લડવાની ક્ષમતાને નબળી પાડે છે.
- ડાયાબિટીસ: ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોવાથી તેમને અવાળાના રોગો થવાની શક્યતા વધુ રહે છે.
- પોષક તત્વોની ઉણપ: વિટામિન-C અને કેલ્શિયમ જેવા પોષક તત્વોની ઉણપ અવાળાના સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે.
- અમુક દવાઓ: બ્લડ પ્રેશર અને એપિલેપ્સી જેવી અમુક દવાઓની આડઅસર તરીકે પણ અવાળામાં સોજો આવી શકે છે.
અવાળુ ફૂલવાના લક્ષણો
જો તમને નીચેનામાંથી કોઈ પણ લક્ષણ જોવા મળે, તો તાત્કાલિક ધ્યાન આપવું જરૂરી છે:
- અવાળામાં સોજો અને લાલાશ: અવાળા સામાન્ય કરતાં વધુ ફૂલેલા અને લાલ દેખાય છે.
- બ્રશ કરતી વખતે લોહી નીકળવું: દાંત સાફ કરતી વખતે કે ફ્લોસિંગ કરતી વખતે અવાળામાંથી લોહી નીકળવું એ એક મુખ્ય ચેતવણીનો સંકેત છે.
- મોઢામાંથી દુર્ગંધ: સતત મોઢામાંથી દુર્ગંધ આવવી એ પણ અવાળાની સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે.
- દાંત ઢીલા થવા: ગંભીર કિસ્સાઓમાં, અવાળા નબળા પડી જવાથી દાંત ઢીલા થઈ શકે છે.
- અવાળુ નીચે ઉતરી જવું: અવાળુ ધીમે-ધીમે દાંતના મૂળિયાથી દૂર ખસવા લાગે છે, જેને ‘ગમ રિસેશન’ કહેવાય છે.
અવાળુ ફૂલવાના ઉપચાર અને નિવારણ
અવાળાની સમસ્યાઓથી બચવા અને તેનો ઉપચાર કરવા માટે નીચેના ઉપાયો અપનાવી શકાય છે:
- યોગ્ય મોઢાની સ્વચ્છતા: દિવસમાં બે વાર (સવારે અને રાત્રે) યોગ્ય રીતે બ્રશ કરવું. બ્રશ કરતી વખતે નરમ બ્રિસ્ટલવાળા બ્રશનો ઉપયોગ કરવો. દાંતની સાથે-સાથે અવાળાને પણ હળવા હાથે સાફ કરવા.
- નિયમિત ફ્લોસિંગ: રોજ એકવાર ફ્લોસિંગ કરવું, જેથી દાંતની વચ્ચે જમા થયેલા ખોરાકના કણો દૂર થાય.
- માઉથવોશનો ઉપયોગ: એન્ટિ-બેક્ટેરિયલ માઉથવોશનો ઉપયોગ કરવાથી મોઢામાં રહેલા બેક્ટેરિયા દૂર થાય છે.
- નિયમિત દાંતની તપાસ: દર છ મહિને દાંતના ડૉક્ટર પાસે તપાસ કરાવવી અને સ્કેલિંગ (scaling) કરાવવું. સ્કેલિંગથી દાંત પર જામી ગયેલો પ્લાક અને ટર્ટાર દૂર થાય છે.
- પૌષ્ટિક આહાર: વિટામિન-C (લીંબુ, સંતરા, આમળા) અને કેલ્શિયમથી ભરપૂર આહાર લેવો, જે અવાળાને મજબૂત રાખવામાં મદદ કરે છે.
- ધૂમ્રપાન છોડવું: ધૂમ્રપાન છોડી દેવાથી અવાળાના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો થશે.
- મીઠાના પાણીના કોગળા: હૂંફાળા પાણીમાં મીઠું નાખીને તેનાથી કોગળા કરવાથી સોજો અને દુખાવામાં રાહત મળે છે.
જો ઉપરોક્ત ઉપાયોથી રાહત ન મળે તો તાત્કાલિક દાંતના ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો. યાદ રાખો, અવાળાની સમસ્યાની સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે તો તે ગંભીર બની શકે છે અને દાંત ગુમાવવાનું કારણ પણ બની શકે છે. તેથી, મોઢાની સ્વચ્છતા જાળવી રાખવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
