રાત્રે ખભામાં દુખાવો શા માટે થાય છે?
🌙 રાત્રે ખભામાં દુખાવો શા માટે થાય છે? કારણો અને શાંત ઊંઘ મેળવવાના ઉપાયો
ઘણા લોકો એવી ફરિયાદ કરતા હોય છે કે તેમનો ખભાનો દુખાવો દિવસ દરમિયાન સામાન્ય હોય છે, પરંતુ જેવું તેઓ રાત્રે સૂવા જાય છે કે તરત જ દુખાવો અસહ્ય બની જાય છે. રાત્રે થતો ખભાનો દુખાવો (Night-time Shoulder Pain) માત્ર તમારી ઊંઘ જ નથી બગાડતો, પણ તે શરીરમાં રહેલી કોઈ ચોક્કસ સમસ્યાનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે.
આ લેખમાં આપણે સમજીશું કે રાત્રે જ આ દુખાવો કેમ વધે છે, તેના મુખ્ય કારણો શું છે અને તેને ઓછો કરવા માટે શું કરવું જોઈએ.
૧. રાત્રે જ દુખાવો કેમ વધે છે? (Why is it worse at night?)
વૈજ્ઞાનિક રીતે, રાત્રે દુખાવો વધવા પાછળ ત્રણ મુખ્ય કારણો છે:
- ગુરુત્વાકર્ષણ (Gravity): જ્યારે તમે ઊભા હોવ અથવા બેઠા હોવ, ત્યારે ગુરુત્વાકર્ષણ તમારા ખભાના સ્નાયુઓને નીચે તરફ ખેંચે છે, જે સાંધામાં થોડી જગ્યા બનાવે છે. પરંતુ સૂતી વખતે, આ જગ્યા ઘટી જાય છે અને સ્નાયુઓ કે નસો દબાય છે.
- નિષ્ક્રિયતા: દિવસ દરમિયાન ખભાનું હલનચલન થતું હોવાથી લોહીનું પરિભ્રમણ સારું રહે છે. રાત્રે સાંધો સ્થિર હોવાથી ત્યાં સોજો (Inflammation) વધે છે અને સાંધો જકડાઈ જાય છે.
- ધ્યાન કેન્દ્રિત થવું: દિવસના કામકાજ અને કોલાહલને કારણે આપણું ધ્યાન દુખાવા પર ઓછું હોય છે, જ્યારે રાત્રિની શાંતિમાં મગજ પીડાના સંકેતો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ બને છે.
૨. રાત્રે થતા ખભાના દુખાવાના મુખ્ય કારણો
A. બર્સાઇટિસ (Bursitis)
ખભાના સાંધામાં પ્રવાહી ભરેલી નાની કોથળીઓ (Bursae) હોય છે જે હાડકાં વચ્ચે ઘર્ષણ ઘટાડે છે. જ્યારે તેમાં સોજો આવે છે, ત્યારે તે રાત્રે સૂતી વખતે વધુ દબાય છે અને તીવ્ર પીડા આપે છે.
B. રોટેટર કફ ટેન્ડિનાઇટિસ (Rotator Cuff Tendinitis)
ખભાને પકડી રાખતા સ્નાયુઓના ટેન્ડનમાં સોજો આવવો. જો તમે તે જ પડખે સૂઈ જાઓ છો, તો ટેન્ડન પર દબાણ આવવાથી દુખાવો વધે છે.
C. ફ્રોઝન શોલ્ડર (Frozen Shoulder)
આ સ્થિતિમાં ખભાનો સાંધો જકડાઈ જાય છે. ફ્રોઝન શોલ્ડરના શરૂઆતના તબક્કામાં રાત્રે અસહ્ય દુખાવો થવો એ તેનું મુખ્ય લક્ષણ છે.
D. ઓસ્ટિઓઆર્થરાઈટિસ (Osteoarthritis)
વધતી ઉંમર સાથે સાંધાના કાર્ટિલેજ ઘસાઈ જાય છે. રાત્રે જ્યારે શરીરનું તાપમાન થોડું ઘટે છે અને સાંધા સ્થિર હોય છે, ત્યારે આર્થરાઈટિસની પીડા વધુ અનુભવાય છે.
૩. સૂવાની કઈ સ્થિતિ શ્રેષ્ઠ છે? (Best Sleeping Positions)
જો તમે ખભાના દુખાવાથી પરેશાન હોવ, તો સૂવાની રીતમાં ફેરફાર કરવો અનિવાર્ય છે:
- પીઠ પર સૂવો (Back Sleeping): આ સૌથી સુરક્ષિત સ્થિતિ છે. ખભાના નીચેના ભાગે એક નાનો તકિયો રાખો જેથી ખભાને ટેકો મળે.
- સાજા પડખે સૂવો: જે ખભામાં દુખાવો છે તેને ઉપર રાખો અને તે હાથની નીચે એક મોટો તકિયો (Pillow) રાખો જેથી હાથ હૃદયના સ્તરથી થોડો ઊંચો રહે અને લટકે નહીં.
- પેટ પર સૂવાનું ટાળો: આ સ્થિતિ ખભા અને ગરદન પર સૌથી વધુ તણાવ લાવે છે.
૪. રાત્રિના દુખાવાને ઓછો કરવાના ઉપાયો
- સૂતા પહેલા હળવું સ્ટ્રેચિંગ: સૂતા પહેલા ખભાને હળવેથી ગોળ ફેરવવાની (Shoulder Rolls) કસરત કરો. આનાથી સ્નાયુઓમાં જકડન ઓછી થશે.
- ગરમ કે ઠંડો શેક: જો સોજો હોય તો બરફનો શેક કરો, અને જો સ્નાયુ જકડાયેલા હોય તો સૂવાના ૧૫ મિનિટ પહેલા ગરમ પાણીની કોથળીનો શેક કરો.
- યોગ્ય ગાદલું અને તકિયો: બહુ નરમ કે બહુ કઠણ ગાદલું ન વાપરો. તકિયાની ઊંચાઈ ગરદન અને ખભાના સમાંતર હોવી જોઈએ.
- એન્ટિ-ઇન્ફ્લેમેટરી આહાર: રાત્રે હળદરવાળું દૂધ પીવાથી શરીરમાં કુદરતી રીતે સોજો ઓછો થાય છે.
૫. ક્યારે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો?
જો રાત્રિનો દુખાવો એટલો તીવ્ર હોય કે:
- તમે સતત ૩-૪ દિવસથી ઊંઘી ન શકતા હોવ.
- હાથમાં ખાલી ચડી જતી હોય અથવા નબળાઈ લાગતી હોય.
- ખભાના ભાગે લાલાશ અને ગરમી અનુભવાય (ઇન્ફેક્શનનો સંકેત).
- દુખાવો ડાબા ખભામાં હોય અને સાથે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડતી હોય (આ હૃદયની સમસ્યા હોઈ શકે).
નિષ્કર્ષ
રાત્રે ખભામાં દુખાવો થવો એ સંકેત છે કે તમારા ખભાને આરામ અને યોગ્ય સારવારની જરૂર છે. તમારી સૂવાની સ્થિતિમાં સુધારો અને સૂતા પહેલાનો હળવો વ્યાયામ તમને શાંત ઊંઘ અપાવી શકે છે. જો સમસ્યા જૂની હોય, તો ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ લેવી શ્રેષ્ઠ છે.
