બેસવાની ખોટી પદ્ધતિ (Postural correction) થી થતા નુકસાન.
🧘 બેસવાની ખોટી પદ્ધતિ (Postural Misalignment) થી થતા નુકસાન અને સુધારણાના ઉપાયો
આધુનિક યુગમાં આપણો મોટાભાગનો સમય બેસીને પસાર થાય છે—ઓફિસમાં કોમ્પ્યુટર સામે, જમતી વખતે, મુસાફરીમાં કે ઘરે ટીવી જોતી વખતે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તમારી બેસવાની પદ્ધતિ તમારા શરીર પર કેટલી ગંભીર અસર કરે છે? ‘બેસવાની ખોટી રીત’ માત્ર કમરના દુખાવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, તે શરીરના આંતરિક અંગો અને માનસિક સ્વાસ્થ્યને પણ નુકસાન પહોંચાડે છે.
આ લેખમાં આપણે ખોટા પોશ્ચરથી થતા નુકસાન અને તેને સુધારવાની રીતો (Postural Correction) વિશે વિગતવાર સમજીશું.
૧. બેસવાની ખોટી પદ્ધતિ એટલે શું?
જ્યારે આપણે ખુરશી પર બેસીએ છીએ ત્યારે આપણી કરોડરજ્જુ (Spine) ના કુદરતી ‘S’ આકારના વળાંકને જાળવી રાખવો જોઈએ. પરંતુ નીચે મુજબની સ્થિતિમાં બેસવું એ ‘ખોટું પોશ્ચર’ ગણાય છે:
- સ્લાઉચિંગ (Slouching): ખભાને આગળની તરફ ઝુકાવીને અને કમરને ગોળ કરીને બેસવું.
- ફોરવર્ડ હેડ પોશ્ચર: ગરદનને કોમ્પ્યુટર કે મોબાઈલની સ્ક્રીન તરફ આગળ ખેંચવી (Text Neck).
- પગ પર પગ ચડાવીને બેસવું (Cross-legged): આનાથી નિતંબનું સંતુલન બગડે છે.
- કમરને ટેકો ન આપવો: ખુરશી અને કમર વચ્ચે ખાલી જગ્યા રાખવી.
૨. ખોટી પદ્ધતિથી થતા ગંભીર નુકસાન
A. કરોડરજ્જુ અને સાંધા પર દબાણ
ખોટી રીતે બેસવાથી કરોડરજ્જુના મણકા અને ડિસ્ક પર અસમાન દબાણ આવે છે. આનાથી સ્લિપ ડિસ્ક, સાયટિકા અને સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ જેવી સમસ્યાઓ ઉદ્ભવે છે. લાંબા ગાળે આનાથી કાયમી સાંધાનો ઘસારો (Arthritis) થઈ શકે છે.
B. પાચનશક્તિમાં ઘટાડો
જ્યારે તમે ઝૂકીને બેસો છો, ત્યારે તમારા પેટના અંગો (Intestines) દબાય છે. આ દબાણને કારણે ખોરાકનું પાચન ધીમું પડે છે, જે ગેસ, એસિડિટી અને કબજિયાત જેવી સમસ્યાઓ પેદા કરે છે.
C. શ્વાસોચ્છવાસમાં તકલીફ
વાંકા વળીને બેસવાથી ફેફસાંને ફૂલવા માટે પૂરતી જગ્યા મળતી નથી. આનાથી શરીરમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટે છે, જેને કારણે તમે જલ્દી થાકી જાઓ છો અને માનસિક એકાગ્રતા ગુમાવો છો.
D. નસો પર દબાણ અને બ્લડ સર્ક્યુલેશન
લાંબો સમય ખોટી રીતે બેસવાથી પગ અને કમરની નસો દબાય છે. આનાથી પગમાં ખાલી ચડવી, સોજો આવવો અથવા ‘વેરિકોઝ વેઇન્સ’ (નસો ફૂલી જવી) જેવી તકલીફો થઈ શકે છે.
E. માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને આત્મવિશ્વાસ
મનોવૈજ્ઞાનિક સંશોધનો મુજબ, જે લોકો ઝૂકીને બેસે છે તેમનામાં તણાવ (Stress) અને નકારાત્મક વિચારો વધુ જોવા મળે છે. તેનાથી વિપરીત, સીધા બેસવાથી આત્મવિશ્વાસ વધે છે અને મૂડ સારો રહે છે.
૩. સાચું પોશ્ચર કેવી રીતે રાખવું? (Postural Correction)
તમારી બેસવાની રીત સુધારવા માટે નીચેના ફેરફારો કરો:
- ૯૦-૯૦-૯૦ નો નિયમ: બેસતી વખતે તમારી કોણી, નિતંબ અને ઘૂંટણ—ત્રણેય ૯૦ ડિગ્રીના ખૂણે હોવા જોઈએ.
- સ્ક્રીન હાઈટ: લેપટોપ કે મોનિટરની ઉપરની ધાર તમારી આંખોના લેવલ પર હોવી જોઈએ જેથી ગરદન નમાવવી ન પડે.
- લમ્બર સપોર્ટ: ખુરશીમાં કમરના વળાંક પાસે એક નાનો તકિયો રાખો.
- પગ જમીન પર: તમારા બંને તળિયા જમીન પર સીધા હોવા જોઈએ. જો ખુરશી ઊંચી હોય, તો ફૂટ-રેસ્ટ (સ્ટૂલ) નો ઉપયોગ કરો.
૪. પોશ્ચર સુધારવા માટેની કસરતો
- ચિન ટક (Chin Tucks): ગરદનને પાછળ ખેંચો જેથી તમારી કરોડરજ્જુ સીધી થાય.
- ચેસ્ટ સ્ટ્રેચ: બંને હાથ પાછળ બાંધીને છાતીને બહારની તરફ ખેંચો. આ ખભાની જકડન દૂર કરશે.
- પ્લેન્ક (Plank): આ કસરત તમારા કોર સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવે છે, જે તમને સીધા બેસવામાં મદદ કરે છે.
૫. સ્માર્ટ ટિપ્સ
- દર ૩૦ મિનિટે બ્રેક લો: એલાર્મ સેટ કરો અને દર અડધા કલાકે ૧ મિનિટ માટે ઊભા થઈને ચાલો.
- મિરર ચેક: દિવસમાં બે-ત્રણ વાર અરીસામાં જુઓ કે તમે સીધા ઊભા છો કે બેઠા છો કે નહીં.
- મોબાઈલનો ઉપયોગ: મોબાઈલ વાપરતી વખતે તેને આંખના લેવલ પર લાવો, ગરદન નીચે ન લઈ જાઓ.
નિષ્કર્ષ
તમારું પોશ્ચર એ તમારી તંદુરસ્તીનો અરીસો છે. બેસવાની સાચી પદ્ધતિ અપનાવવી એ શરૂઆતમાં થોડું અઘરું લાગી શકે છે, પરંતુ તે તમારા ભવિષ્યના રોગોને રોકવા માટેનું શ્રેષ્ઠ રોકાણ છે. સીધા બેસો, સ્વસ્થ રહો!
