મોબાઈલ અને લેપટોપના વધુ પડતા વપરાશથી થતો ‘ટેક્સ્ટ નેક’ (Text Neck) દુખાવો.

📱 ટેક્સ્ટ નેક (Text Neck): મોબાઈલ અને લેપટોપના યુગની નવી બીમારી – કારણો અને ઉપાયો

આજના ડિજિટલ યુગમાં સ્માર્ટફોન અને લેપટોપ આપણા જીવનનો અભિન્ન હિસ્સો બની ગયા છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે કલાકો સુધી સ્ક્રીન સામે નીચું જોઈને બેસવાથી તમારી ગરદન પર કેટલો ભાર આવે છે? તબીબી વિજ્ઞાનમાં આ સમસ્યાને ‘ટેક્સ્ટ નેક સિન્ડ્રોમ’ (Text Neck Syndrome) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

જ્યારે આપણે મોબાઈલ વાપરવા માટે ગરદન નીચે નમાવીએ છીએ, ત્યારે આપણી કરોડરજ્જુ પર વધારાનું દબાણ આવે છે, જે લાંબા ગાળે ગંભીર સર્વાઇકલ સમસ્યાઓ નોતરે છે. આ લેખમાં આપણે ટેક્સ્ટ નેક વિશે વિગતવાર જાણીશું.

૧. ટેક્સ્ટ નેક પાછળનું વિજ્ઞાન (The Science)

તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે આપણું માથું સરેરાશ ૫ થી ૬ કિલો વજન ધરાવે છે. જ્યારે આપણી ગરદન સીધી હોય છે, ત્યારે કરોડરજ્જુ પર આટલું જ વજન આવે છે. પરંતુ:

• જો ગરદન ૧૫ ડિગ્રી નમેલી હોય, તો દબાણ વધીને ૧૨ કિલો થાય છે.
• જો ગરદન ૪૫ ડિગ્રી નમેલી હોય, તો દબાણ ૨૨ કિલો જેટલું થઈ જાય છે.
• જો ગરદન ૬૦ ડિગ્રી (મોબાઈલ જોતી વખતે સામાન્ય રીતે) નમેલી હોય, તો તમારી ગરદન પર ૨૭ કિલો જેટલું વજન આવે છે, જે ૮ વર્ષના બાળકના વજન જેટલું છે!

૨. ટેક્સ્ટ નેક ના મુખ્ય લક્ષણો

• ગરદનમાં જકડન: લાંબો સમય મોબાઈલ વાપર્યા પછી ગરદન ફેરવવામાં તકલીફ થવી.
• ખભાનો દુખાવો: ગરદન નમેલી રહેવાને કારણે ખભાના સ્નાયુઓ ખેંચાઈ જવા.
• માથાનો દુખાવો (Tension Headache): ગરદનના સ્નાયુઓની જકડનને કારણે માથાના પાછળના ભાગમાં દુખાવો થવો.
• હાથમાં ખાલી ચડવી: જો ગરદનની નસ દબાય, તો હાથ અને આંગળીઓમાં ઝણઝણાટી કે ખાલી ચડી શકે છે.
• ખૂંધ નીકળવી (Slouched Posture): લાંબા ગાળે તમારી પીઠનો આકાર બદલાઈ શકે છે.

૩. ટેક્સ્ટ નેકથી બચવાના અસરકારક ઉપાયો

A. ‘આઈ લેવલ’ પર ઉપકરણો રાખો (Eye Level Rule)

મોબાઈલ વાપરતી વખતે તેને નીચે રાખવાને બદલે તમારી આંખોની સામે રાખો. લેપટોપ વાપરતી વખતે તેની નીચે સ્ટેન્ડ અથવા પુસ્તકો મૂકો જેથી સ્ક્રીન સીધી તમારી નજરની સામે રહે.

B. ૨૦-૨૦-૨૦ નિયમ અપનાવો

દર ૨૦ મિનિટે, ૨૦ સેકન્ડ માટે બ્રેક લો અને ૨૦ ફૂટ દૂર કોઈ વસ્તુને જુઓ. આ દરમિયાન ગરદનને હળવેથી ડાબે-જમણે ફેરવો.

C. યોગ્ય ખુરશીનો ઉપયોગ

કામ કરતી વખતે એવી ખુરશીનો ઉપયોગ કરો જે તમારી કમર અને ગરદનને પૂરો સપોર્ટ આપે. પગને જમીન પર સીધા રાખો.

૪. ગરદન માટેની ૪ સરળ કસરતો (Exercises)

૧. ચિન ટક (Chin Tucks): સીધા બેસો અને તમારી હડપચીને (Chin) અંદરની તરફ ખેંચો, જાણે તમે ‘ડબલ ચિન’ બનાવી રહ્યા હોવ. ગરદન પાછળ તરફ ખેંચાશે. ૧૦ સેકન્ડ રોકો. ૨. શોલ્ડર બ્લેડ સ્ક્વિઝ: બંને ખભાને પાછળની તરફ ખેંચો અને પાછળના હાડકાં (Blades) ને એકબીજા સાથે અડાડવાનો પ્રયત્ન કરો. ૩. નેક સ્ટ્રેચ: ગરદનને હળવેથી એક બાજુ નમાવો અને કાનને ખભા સુધી અડાડવાની કોશિશ કરો. (બીજી બાજુ પણ કરો). ૪. કોબ્રા સ્ટ્રેચ (Bhujangasane): પેટ પર સૂઈને છાતી ઉપર ઉઠાવો, આનાથી મોબાઈલને કારણે વળેલી પીઠ સીધી થશે.

૫. ડિજિટલ ડિટોક્સ (Digital Detox)

કસરતની સાથે આદતોમાં ફેરફાર પણ જરૂરી છે:

• બિનજરૂરી નોટિફિકેશન બંધ કરો જેથી વારંવાર મોબાઈલ જોવો ન પડે.
• લાંબા મેસેજ ટાઈપ કરવાને બદલે ‘વોઈસ નોટ’ અથવા ‘કૉલ’ નો ઉપયોગ કરો.
• જમતી વખતે કે સૂતા પહેલા મોબાઈલનો ઉપયોગ ટાળો.

નિષ્કર્ષ

ટેક્સ્ટ નેક એ કોઈ ગંભીર બીમારી નથી જો સમયસર સાવચેતી રાખવામાં આવે. ટેકનોલોજી આપણી સુવિધા માટે છે, તેના ગુલામ ન બનો. તમારી ગરદન સીધી રાખો અને સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃત રહો.