ચહેરાના લકવા (Bell’s Palsy) ની સારવાર.

🧠 બેલ્સ પાલ્સી (Bell’s Palsy – ચહેરાનો લકવો): કારણો, લક્ષણો અને સંપૂર્ણ સારવાર

બેલ્સ પાલ્સી એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં ચહેરાના એક ભાગના સ્નાયુઓ અચાનક નબળા પડી જાય છે અથવા લકવાગ્રસ્ત થઈ જાય છે. આ ત્યારે થાય છે જ્યારે ચહેરાના સ્નાયુઓને નિયંત્રિત કરતી નસ (Facial Nerve) માં સોજો આવે છે અથવા તે દબાય છે. જોકે તે જોવામાં ગંભીર લાગે છે, પરંતુ મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં તે કામચલાઉ હોય છે અને યોગ્ય સારવારથી વ્યક્તિ સંપૂર્ણપણે સાજી થઈ શકે છે.

૧. બેલ્સ પાલ્સીના મુખ્ય લક્ષણો

આ રોગના લક્ષણો અચાનક દેખાય છે, ઘણીવાર સવારે ઉઠતી વખતે જ ખબર પડે છે:

• ચહેરાનો એક ભાગ નમી જવો (Drooping).
• અસરગ્રસ્ત બાજુની આંખ બંધ કરવામાં તકલીફ થવી.
• હસતી વખતે કે બોલતી વખતે મોઢું એક બાજુ ખેંચાઈ જવું.
• મોઢામાં પાણી કે ખોરાક રાખવામાં મુશ્કેલી પડવી (લાળ ટપકવી).
• અસરગ્રસ્ત બાજુના કાનમાં દુખાવો થવો અથવા અવાજ અતિશય મોટો સંભળાવો.
• જીભના આગળના ભાગમાં સ્વાદ ઓછો આવવો.

૨. બેલ્સ પાલ્સી થવાના કારણો

બેલ્સ પાલ્સીનું ચોક્કસ કારણ હંમેશા સ્પષ્ટ હોતું નથી, પરંતુ ડોક્ટરો માને છે કે તે નીચેના કારણોસર થઈ શકે છે:

• વાયરલ ઇન્ફેક્શન: હર્પીસ સિમ્પ્લેક્સ (જે શરદી-તાવ લાવે છે) જેવા વાયરસ નસમાં સોજો લાવી શકે છે.
• નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ: તણાવ અથવા માંદગીને કારણે ઇમ્યુનિટી ઘટવી.
• ડાયાબિટીસ: ડાયાબિટીસ ધરાવતી વ્યક્તિઓમાં આ રોગનું જોખમ વધુ હોય છે.
• ઠંડીની અસર: ઘણીવાર અતિશય ઠંડા પવનના સંપર્કમાં આવવાથી પણ ચહેરાની નસમાં સોજો આવી શકે છે.

૩. તબીબી સારવાર (Medical Treatment)

જો તમને ઉપરોક્ત લક્ષણો જણાય, તો પ્રથમ ૪૮ થી ૭૨ કલાકમાં ડોક્ટરને મળવું ખૂબ જરૂરી છે:

• સ્ટીરોઈડ્સ (Steroids): નસનો સોજો ઘટાડવા માટે ડોકટરો પ્રેડનીસોલોન જેવી દવાઓ આપે છે.
• એન્ટિવાયરલ દવાઓ: જો વાયરસને કારણે ઇન્ફેક્શન હોય તો એન્ટિવાયરલ દવાઓ આપવામાં આવે છે.
• આંખની સુરક્ષા: આંખ પૂરી બંધ ન થતી હોવાથી આંખમાં કચરો ન જાય અને આંખ સુકાઈ ન જાય તે માટે ‘આઈ ડ્રોપ્સ’ (Artificial Tears) અને રાત્રે આંખ પર પટ્ટી બાંધવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

૪. ફિઝિયોથેરાપીની ભૂમિકા (Physiotherapy)

બેલ્સ પાલ્સીની રિકવરીમાં ફિઝિયોથેરાપી સૌથી મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. તે સ્નાયુઓને ફરીથી સક્રિય કરવામાં મદદ કરે છે:

• ફેસિયલ એક્સરસાઇઝ: દર્દીને અરીસા સામે બેસીને ખાસ કસરતો કરવાની સલાહ અપાય છે, જેમ કે:
  • ભમર ઉંચી કરવી.
  • આંખો જોરથી બંધ કરવી.
  • ગાલમાં હવા ભરીને ફૂલાવવા.
  • સીટી વગાડવાનો પ્રયત્ન કરવો.
  • પ્લમ્બિંગ (Smile) કરવું.
• ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટીમ્યુલેશન: નબળા પડી ગયેલા સ્નાયુઓને મશીન દ્વારા હળવો કરંટ આપીને જગાડવામાં આવે છે.
• મસાજ: ચહેરાના સ્નાયુઓનું લોહીનું પરિભ્રમણ સુધારવા માટે ખાસ રીતે માલિશ કરવામાં આવે છે.

૫. ઘરે રાખવાની સાવચેતી અને ઉપાયો

૧. ગરમ શેક: અસરગ્રસ્ત ભાગ પર હળવો ગરમ શેક કરવાથી સોજો ઉતરે છે અને દુખાવામાં રાહત મળે છે. ૨. મોઢાની સફાઈ: ખોરાક ગાલમાં ભરાઈ ન રહે તેની ખાસ કાળજી રાખવી. ૩. ચિંગમ ચાવવી: સુગર-ફ્રી ચિંગમ ચાવવાથી ચહેરાના સ્નાયુઓની કસરત થાય છે. ૪. તણાવ મુક્ત રહો: પૂરતો આરામ અને ઊંઘ લો, કારણ કે તણાવ રિકવરી ધીમી પાડે છે.

૬. રિકવરીમાં કેટલો સમય લાગે છે?

મોટાભાગના દર્દીઓમાં ૨ થી ૩ અઠવાડિયામાં સુધારો દેખાવા લાગે છે અને ૩ થી ૬ મહિનામાં સંપૂર્ણ રિકવરી આવી જાય છે. ખૂબ ઓછા કિસ્સાઓમાં લાંબા ગાળાની અસર રહી શકે છે.

નિષ્કર્ષ

બેલ્સ પાલ્સી એ ડરવા જેવી બાબત નથી, પણ તે સમયસર જાગૃત થવાની ચેતવણી છે. જો તમે શરૂઆતના દિવસોમાં જ દવા અને ફિઝિયોથેરાપી શરૂ કરી દો, તો તમારો ચહેરો ફરીથી પહેલા જેવો જ સુંદર અને સક્રિય થઈ શકે છે. હિંમત ન હારો અને નિયમિત કસરત પર ભાર આપો.