પેન મેનેજમેન્ટ માટે TENS મશીનનો સાચો ઉપયોગ.

⚡ પેન મેનેજમેન્ટ માટે TENS મશીનનો સાચો ઉપયોગ: દુખાવામાં રાહત મેળવવાની આધુનિક રીત

જ્યારે આપણે લાંબા ગાળાના દુખાવા (Chronic Pain) થી પીડાતા હોઈએ છીએ, ત્યારે વારંવાર પેઈનકિલર ગોળીઓ લેવી સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક બની શકે છે. ફિઝિયોથેરાપીના ક્ષેત્રમાં TENS (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) મશીન એક એવું સાધન છે જે કોઈપણ દવા વગર દુખાવામાં ઝડપી અને અસરકારક રાહત આપે છે.

આજે બજારમાં પોર્ટેબલ TENS મશીનો પણ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ તેનો ખોટો ઉપયોગ નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. આ લેખમાં આપણે TENS મશીન શું છે, તે કેવી રીતે કામ કરે છે અને તેનો સાચો ઉપયોગ કરવાની પદ્ધતિ વિશે વિગતવાર જાણીશું.

૧. TENS મશીન શું છે?

TENS એક નાનું, બેટરીથી ચાલતું ઉપકરણ છે જે વાયર દ્વારા તમારી ત્વચા પર લગાવેલા ઈલેક્ટ્રોડ પેડ્સ (Electrode Pads) સુધી ઓછી તીવ્રતાનો વીજ પ્રવાહ (Electric Current) પહોંચાડે છે.

• તે કેવી રીતે કામ કરે છે? તે બે મુખ્ય સિદ્ધાંતો પર કામ કરે છે: ૧. ગેટ કંટ્રોલ થીયરી (Gate Control Theory): આ વીજ તરંગો ચેતાતંત્ર (Nerves) ને એટલા વ્યસ્ત કરી દે છે કે મગજ સુધી પહોંચતા ‘દુખાવાના સિગ્નલ’ અટકી જાય છે. ૨. એન્ડોર્ફિન રિલીઝ: તે શરીરના કુદરતી પેઈનકિલર હોર્મોન ‘એન્ડોર્ફિન’ ના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.

૨. TENS મશીનનો ઉપયોગ કયા દુખાવામાં કરી શકાય?

TENS મશીન નીચે મુજબની સમસ્યાઓમાં ખૂબ જ અક્સીર છે:

• કમર અને ગરદનનો દુખાવો: સાઈટિકા, સ્પોન્ડિલોસિસ કે સ્નાયુઓની જકડન.
• સાંધાનો દુખાવો: ઘૂંટણનો ઘસારો (Arthritis) કે ખભાનો દુખાવો.
• સ્પોર્ટ્સ ઈજા: સ્નાયુઓ ખેંચાઈ જવા કે મચકોડ આવવી.
• માસિક ધર્મ દરમિયાન દુખાવો: પિરિયડ્સ પેઈન (Dysmenorrhea) માં રાહત મેળવવા.
• ઓપરેશન પછીનો દુખાવો: રૂઝ આવતી વખતે થતી પીડા ઘટાડવા.

૩. TENS મશીન વાપરવાની સાચી પદ્ધતિ (Step-by-Step)

TENS મશીનનો ઉપયોગ કરતા પહેલા આ પગલાં અનુસરો:

૧. જગ્યાની સફાઈ: જ્યાં પેડ્સ લગાવવાના હોય તે ત્વચાને સાબુ-પાણીથી સાફ કરી કોરી કરી લો. ત્યાં કોઈ તેલ કે લોશન ન હોવું જોઈએ. ૨. પેડ્સનું જોડાણ: ઈલેક્ટ્રોડ પેડ્સને દુખાવાવાળા ભાગની આસપાસ લગાવો. ધ્યાન રાખો કે બે પેડ્સ એકબીજાને અડે નહીં (ઓછામાં ઓછું ૧ ઇંચનું અંતર રાખવું). ૩. મશીન શરૂ કરવું: મશીન ચાલુ કરતા પહેલા તેની ‘તીવ્રતા’ (Intensity) શૂન્ય પર હોવી જોઈએ. ૪. સેટિંગ સેટ કરવું: ધીમે-ધીમે તીવ્રતા વધારો. તમને ઝણઝણાટી (Tingling sensation) અનુભવાવી જોઈએ, પણ દુખાવો ન થવો જોઈએ. ૫. સમયગાળો: સામાન્ય રીતે એક સેશન ૧૫ થી ૨૦ મિનિટ માટે રાખવો જોઈએ. દિવસમાં ૨ થી ૩ વાર તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

૪. સાવચેતીઓ અને જોખમો (Contraindications)

TENS મશીન સુરક્ષિત છે, પરંતુ નીચેના કિસ્સાઓમાં તેનો ઉપયોગ ક્યારેય ન કરવો:

• પેસમેકર: જો હૃદયમાં પેસમેકર કે કોઈ મેટલ ઈમ્પ્લાન્ટ હોય, તો વીજ પ્રવાહ તેને નુકસાન કરી શકે છે.
• ગર્ભાવસ્થા: ગર્ભવતી મહિલાઓએ પેટ અથવા કમરના ભાગે ડૉક્ટરની સલાહ વગર તેનો ઉપયોગ ન કરવો.
• સંવેદનશીલ ભાગો: આંખો, ગળું (Carotid sinus) કે માથા પર પેડ્સ ન લગાવવા.
• ખુલ્લા ઘા: જ્યાં ત્વચા ફાટી ગઈ હોય કે ઘા હોય ત્યાં પેડ્સ ન મૂકવા.
• સૂતી વખતે: ક્યારેય મશીન ચાલુ રાખીને સૂઈ ન જવું.

૫. સામાન્ય ભૂલો જે ટાળવી જોઈએ

• વધુ પડતી તીવ્રતા: ઘણા લોકોને લાગે છે કે વધુ પાવર રાખવાથી જલ્દી મટશે, પણ અતિશય તીવ્રતા સ્નાયુઓને નુકસાન કરી શકે છે.
• ખોટી જગ્યાએ પેડ્સ: પેડ્સને હાડકાના ટેકરા પર લગાવવાને બદલે નરમ સ્નાયુબદ્ધ ભાગ પર લગાવવા જોઈએ.
• જૂના પેડ્સનો ઉપયોગ: જો પેડ્સની ચીકાશ જતી રહી હોય, તો તે ત્વચા પર બળતરા કે ‘ઇલેક્ટ્રિક બર્ન’ કરી શકે છે.

નિષ્કર્ષ

TENS મશીન એ હોમ-કેર પેન મેનેજમેન્ટ માટેનું એક અદભૂત સાધન છે. જો તેનો ઉપયોગ યોગ્ય માર્ગદર્શન હેઠળ કરવામાં આવે, તો તે તમને ગોળીઓ લીધા વગર દર્દમુક્ત જીવન જીવવામાં મદદ કરી શકે છે. યાદ રાખો કે TENS દુખાવો ઘટાડે છે, પણ તે દુખાવાનું કારણ (જેમ કે સ્નાયુની નબળાઈ) મટાડતું નથી, તે માટે કસરત અનિવાર્ય છે.