બેંક કર્મચારીઓ માટે માનસિક અને શારીરિક થાક દૂર કરવાની રીતો.

બેંકિંગ ક્ષેત્ર એ જવાબદારી, ચોકસાઈ અને સતત ગ્રાહક સેવા સાથે જોડાયેલું ક્ષેત્ર છે. બેંક કર્મચારીઓ માટે માત્ર આંકડાઓની માયાજાળ જ નહીં, પરંતુ દરરોજ સેંકડો લોકો સાથેનો વ્યવહાર, ટાર્ગેટનું દબાણ અને કલાકો સુધી એક જ જગ્યાએ બેસીને કામ કરવું એ માનસિક અને શારીરિક રીતે ખૂબ જ થકવી દે તેવું હોય છે.

લાંબા ગાળે આ થાક ‘બર્નઆઉટ’, કમરનો દુખાવો કે માનસિક તણાવમાં પરિણમી શકે છે. આ લેખમાં આપણે બેંક કર્મચારીઓ માટે આ થાકને દૂર કરવાની કેટલીક વ્યવહારુ અને અસરકારક રીતો વિશે વિગતવાર જાણીશું.

૧. શારીરિક થાક અને જકડન દૂર કરવાના ઉપાયો (Physical Wellness)

બેંકિંગના કામમાં લાંબો સમય કમ્પ્યુટર સામે બેસવાથી ગરદન, પીઠ અને આંખો પર ભારે દબાણ આવે છે.

• એર્ગોનોમિક સેટઅપ: તમારી ખુરશી અને કમ્પ્યુટરનું લેવલ યોગ્ય રાખો. મોનિટર તમારી આંખની સામે હોવું જોઈએ જેથી ગરદન નમાવવી ન પડે. કમરના સપોર્ટ માટે ‘લમ્બર રોલ’ અથવા નાનું ઓશીકું વાપરો.
• માઈક્રો-બ્રેક્સ: દર ૫૦ મિનિટે ૧ મિનિટ માટે સીટ પરથી ઉભા થાઓ. માત્ર પાણી પીવા કે બીજા ટેબલ સુધી જવાથી પણ સ્નાયુઓને આરામ મળે છે.
• ડેસ્ક કસરતો:
  • શોલ્ડર રોલ્સ: ખભાને ગોળાકાર ફેરવો.
  • એન્કલ પમ્પિંગ: બેઠા બેઠા પગના પંજા ઉપર-નીચે કરો જેથી લોહીનું પરિભ્રમણ જળવાઈ રહે.
  • આંખોની કસરત: ‘૨૦-૨૦-૨૦’ નિયમ અપનાવો—દર ૨૦ મિનિટે ૨૦ ફૂટ દૂરની વસ્તુને ૨૦ સેકન્ડ સુધી જુઓ.

૨. માનસિક તણાવ અને થાકનું સંચાલન (Mental Well-being)

બેંકમાં નાણાકીય જોખમો અને ગ્રાહકોની ફરિયાદો વચ્ચે માનસિક શાંતિ જાળવવી પડકારજનક છે.

• કાર્યનું આયોજન (To-Do List): દિવસની શરૂઆતમાં જ અગ્રતા મુજબ કામોની યાદી બનાવો. એકસાથે બધા કામો માથે લેવાને બદલે એક સમયે એક જ કાર્ય (Single-tasking) પર ધ્યાન આપો.
• ડીપ બ્રીધિંગ (ઊંડા શ્વાસ): જ્યારે કામનું દબાણ વધે અથવા કોઈ મુશ્કેલ ગ્રાહક સાથે વાતચીત થાય, ત્યારે માત્ર ૨ મિનિટ માટે ઊંડા શ્વાસ લો. આનાથી મગજમાં ઓક્સિજનનો પ્રવાહ વધે છે અને તણાવ ઓછો થાય છે.
• લંચ બ્રેકનો સાચો ઉપયોગ: લંચ બ્રેક દરમિયાન કમ્પ્યુટર સ્ક્રીનથી દૂર રહો. શક્ય હોય તો સહકર્મીઓ સાથે કામ સિવાયની વાતો કરો અથવા હળવું સંગીત સાંભળો.

૩. ગ્રાહકોના વ્યવહારથી થતા થાકને કેવી રીતે હેન્ડલ કરવો?

બેંકમાં વિવિધ સ્વભાવના લોકો આવે છે. ક્યારેક ગુસ્સે થયેલા ગ્રાહકો સાથે વ્યવહાર કરવાથી માનસિક ઉર્જા ડ્રેઇન થઈ જાય છે.

• ભાવનાત્મક અલિપ્તતા (Emotional Detachment): ગ્રાહકનો ગુસ્સો અંગત રીતે ન લો. તે બેંકની સિસ્ટમ કે સમસ્યા પર ગુસ્સે છે, તમારા પર નહીં. આ સમજ તમારી માનસિક શાંતિ જાળવશે.
• સક્રિય સાંભળવું: ગ્રાહકની વાત શાંતિથી સાંભળવાથી અડધો વિવાદ ત્યાં જ શમી જાય છે, જેનાથી તમારે ઓછી દલીલો કરવી પડશે.

૪. ઓફિસ પછીની દિનચર્યા: રીચાર્જ થવાની રીતો

ઓફિસથી ઘરે પહોંચ્યા પછી કામને ઓફિસમાં જ છોડવાની કળા શીખવી જરૂરી છે.

• ડિજિટલ ડિટોક્સ: ઘરે જઈને ઓછામાં ઓછો એક કલાક મોબાઈલ કે ઓફિસના ઈમેઈલ્સ/મેસેજથી દૂર રહો.
• પાદાભ્યંગ (પગની માલિશ): બેંક કર્મચારીઓએ આખો દિવસ પગ લટકાવી રાખવા પડતા હોય છે. રાત્રે સૂતા પહેલા હૂંફાળા તેલથી પગના તળિયામાં માલિશ કરવાથી ઊંઘ સારી આવે છે અને શારીરિક થાક ઉતરે છે.
• શોખ માટે સમય ફાળવો: વાંચન, સંગીત, ગાર્ડનિંગ કે રસોઈ—જે ગમતું હોય તે કરવાથી ‘ડોપામાઈન’ હોર્મોન વધે છે જે કુદરતી રીતે તણાવ દૂર કરે છે.

૫. આહાર અને ઊંઘનું મહત્વ

• હાઈડ્રેશન: કામની વ્યસ્તતામાં પાણી પીવાનું ન ભૂલો. ડિહાઇડ્રેશનથી થાક અને માથાનો દુખાવો થઈ શકે છે.
• પૂરતી ઊંઘ: ૭ થી ૮ કલાકની ગુણવત્તાયુક્ત ઊંઘ બીજા દિવસે કામ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે અનિવાર્ય છે.
• કેફીન પર નિયંત્રણ: વધુ પડતી ચા કે કોફી તણાવમાં વધારો કરી શકે છે, તેના બદલે ગ્રીન ટી કે છાશ જેવા પીણાં પસંદ કરો.

નિષ્કર્ષ

બેંકિંગની નોકરી એ મેરેથોન જેવી છે, જેમાં લાંબો સમય ટકી રહેવા માટે તમારે તમારી શારીરિક અને માનસિક બેટરીને દરરોજ ચાર્જ કરવી પડશે. નાના ફેરફારો, જેમ કે યોગ્ય રીતે બેસવું, કામની વચ્ચે બ્રેક લેવો અને ઘરે જઈને આરામ કરવો, તમારા જીવનને વધુ સંતુલિત અને તણાવમુક્ત બનાવી શકે છે.