પેઢુ ચડ્યું હોય તો શું કરવું?
પેઢુ ચડવું, જેને સામાન્ય ભાષામાં પગમાં મરડો આવવો કે કઠિનાઈ થવી કહેવાય છે, તે સામાન્ય રીતે મસલ્સમાં અચાનક સંકોચન થવાથી થાય છે. આ સમસ્યા સામાન્ય રીતે થાક, ડીહાઇડ્રેશન, ઇલેક્ટ્રોલાઇટની અછત અથવા લાંબા સમય સુધી એક સ્થિતિમાં રહેવાને કારણે થાય છે. યોગ્ય સારવાર અને સાવચેતી રાખવાથી આ સમસ્યાથી રાહત મેળવી શકાય છે.
આ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં બેક્ટેરિયાના ચેપને કારણે પેઢા ફૂલી જાય છે અને ક્યારેક તેમાંથી લોહી પણ નીકળે છે. જો સમયસર તેની સારવાર ન કરવામાં આવે તો તે દાંતને ટેકો આપતા હાડકાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને દાંત ઢીલા થઈ શકે છે. પેઢું ચડવાના કારણો, તેના લક્ષણો અને તેના ઉપચાર વિશે અહીં વિસ્તૃત માહિતી આપેલી છે.
પેઢું ચડવાના મુખ્ય કારણો
પેઢું ચડવા પાછળનું મુખ્ય કારણ મોંમાં રહેલા બેક્ટેરિયા છે. આ બેક્ટેરિયા ખોરાકના કણો સાથે મળીને એક ચીકણું પડ બનાવે છે, જેને પ્લાક (Plaque) કહેવામાં આવે છે. આ ટાર્ટર બેક્ટેરિયા માટે એક આશ્રયસ્થાન બની જાય છે, જે પેઢામાં સોજો અને ચેપનું કારણ બને છે.
અન્ય કારણોમાં:
- નબળી મૌખિક સ્વચ્છતા: જો તમે નિયમિત અને યોગ્ય રીતે બ્રશ કે ફ્લોસ ન કરતા હોવ, તો પ્લાક જમા થઈ શકે છે.
- હોર્મોનલ ફેરફારો: ગર્ભાવસ્થા, માસિક ધર્મ, અથવા મેનોપોઝ દરમિયાન હોર્મોનલ ફેરફારોને કારણે પેઢા વધુ સંવેદનશીલ બની શકે છે.
- ધૂમ્રપાન: ધૂમ્રપાન પેઢામાં રક્ત પરિભ્રમણને ઘટાડે છે અને પેઢાના રોગોનું જોખમ વધારે છે.
- ડાયાબિટીસ: ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં પેઢાના રોગો થવાનું જોખમ વધુ હોય છે.
- ખોરાક: વધુ પડતી ખાંડવાળો અને પ્રોસેસ્ડ ખોરાક ખાવાથી બેક્ટેરિયા વધુ વૃદ્ધિ પામે છે.
- દવાઓ: અમુક દવાઓ, જે મોઢામાં લાળનું ઉત્પાદન ઘટાડે છે, તે પણ પેઢાના રોગનું કારણ બની શકે છે.
પેઢું ચડવાના લક્ષણો
પેઢું ચડવાની શરૂઆત હળવા લક્ષણોથી થાય છે અને સમય જતાં તે ગંભીર બની શકે છે.
- લાલાશ અને સોજો: પેઢા લાલ અને ફૂલેલા દેખાય છે.
- પેઢામાંથી લોહી નીકળવું: બ્રશ કરતી વખતે કે ફ્લોસ કરતી વખતે પેઢામાંથી લોહી નીકળવું એ સૌથી સામાન્ય લક્ષણ છે.
- દુખાવો: પેઢાને સ્પર્શ કરવાથી દુખાવો થાય છે.
- મોઢામાંથી દુર્ગંધ: સતત મોઢામાંથી દુર્ગંધ આવવી.
- દાંત ઢીલા થવા: જો સમસ્યા ગંભીર બને તો દાંત ઢીલા થઈ શકે છે.
- પેઢા નીચે ઉતરવા: દાંતની આસપાસના પેઢા નીચે ઉતરી જાય છે, જેનાથી દાંત લાંબા દેખાય છે.
પેઢું ચડ્યું હોય તો શું કરવું?
જો તમને પેઢું ચડ્યું હોય તો ઘરેલું ઉપચાર અને ડેન્ટિસ્ટની સલાહ બંને મહત્વપૂર્ણ છે.
1. મૌખિક સ્વચ્છતા સુધારવી
- નિયમિત બ્રશ: દિવસમાં બે વાર, સવારે અને રાત્રે, નરમ બ્રશ અને ફ્લોરાઈડયુક્ત ટૂથપેસ્ટથી દાંત સાફ કરો. બ્રશ કરતી વખતે પેઢા પર પણ હળવા હાથે મસાજ કરો.
- ફ્લોસનો ઉપયોગ: દિવસમાં એકવાર દાંત વચ્ચે ફસાયેલા ખોરાકના કણોને દૂર કરવા માટે ડેન્ટલ ફ્લોસનો ઉપયોગ કરો.
- માઉથવોશ: એન્ટિસેપ્ટિક માઉથવોશનો ઉપયોગ મોઢામાં રહેલા બેક્ટેરિયાને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
2. ઘરેલું ઉપચાર
- મીઠાના પાણીના કોગળા: એક ગ્લાસ હૂંફાળા પાણીમાં એક ચમચી મીઠું નાખીને દિવસમાં 3-4 વાર કોગળા કરો. મીઠું કુદરતી એન્ટીસેપ્ટિક તરીકે કામ કરે છે અને સોજો ઓછો કરે છે.
- હળદર: હળદરમાં એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી ગુણધર્મો છે. હળદર અને સરસવના તેલની પેસ્ટ બનાવીને પેઢા પર હળવેથી લગાવી શકાય છે.
- એલોવેરા: તાજી એલોવેરા જેલને પેઢા પર લગાવવાથી સોજો અને દુખાવો ઓછો થાય છે.
3. ડેન્ટિસ્ટની સલાહ
જો ઘરેલું ઉપચારથી રાહત ન મળે તો તાત્કાલિક ડેન્ટિસ્ટનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે. ડેન્ટિસ્ટ નીચે મુજબની સારવાર કરી શકે છે:
- પ્રોફેશનલ ક્લીનિંગ: ડેન્ટિસ્ટ ખાસ સાધનો વડે દાંત પર જમા થયેલા ટાર્ટર અને પ્લાકને સાફ કરે છે. આ પ્રક્રિયાને સ્કેલિંગ કહેવામાં આવે છે.
- રુટ પ્લાનિંગ (Root Planning): જો ચેપ ગંભીર હોય, તો દાંતના મૂળ સુધી સાફસફાઈ કરવામાં આવે છે.
- દવાઓ: જો જરૂરી હોય તો ડેન્ટિસ્ટ એન્ટિબાયોટિક્સ અને ખાસ માઉથવોશ લખી આપી શકે છે.
નિવારણ અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર
- સ્વસ્થ આહાર: વિટામિન C અને કેલ્શિયમથી ભરપૂર આહાર પેઢાના સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી છે.
- નિયમિત ડેન્ટલ ચેકઅપ: દર છ મહિને ડેન્ટિસ્ટ પાસે ચેકઅપ અને ક્લીનિંગ કરાવવાથી ગંભીર સમસ્યાઓથી બચી શકાય છે.
- ધૂમ્રપાન બંધ કરવું: જો તમે ધૂમ્રપાન કરતા હોવ તો તે છોડવાથી પેઢાના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો થશે.
નિષ્કર્ષ
પેઢું ચડવું એ એક ગંભીર સમસ્યા બની શકે છે જો તેની સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે. નિયમિત મૌખિક સ્વચ્છતા જાળવવી, સ્વસ્થ આહાર લેવો, અને નિયમિતપણે ડેન્ટિસ્ટની મુલાકાત લેવી એ પેઢાના સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ જરૂરી છે. જો તમને પેઢામાં સોજો કે લોહી નીકળવું જેવું કોઈ પણ લક્ષણ જણાય, તો તેને અવગણવાને બદલે તાત્કાલિક યોગ્ય ઉપચાર કરો.
