આંખનો પડદો, જેને રેટિના (Retina) કહેવામાં આવે છે, તે આપણા શરીરના સૌથી અદ્ભુત અને જટિલ અંગોમાંથી એક છે. તે આંખના પાછળના ભાગમાં આવેલો એક પાતળો, પ્રકાશ-સંવેદનશીલ સ્તર છે, જે પ્રકાશને વિદ્યુત સંકેતોમાં ફેરવવાનું કામ કરે છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, રેટિના એક કેમેરાની ફિલ્મ જેવું કામ કરે છે જે બાહ્ય વિશ્વની છબીને પકડીને મગજમાં મોકલે…
રેટિનાઇટિસ એ આંખના પડદા (રેટિના) ની બળતરા (inflammation) છે. રેટિના એ આંખના પાછળના ભાગમાં આવેલો પ્રકાશ-સંવેદનશીલ સ્તર છે, જે પ્રકાશને વિદ્યુત સંકેતોમાં રૂપાંતરિત કરીને મગજ સુધી પહોંચાડે છે. જ્યારે રેટિનામાં સોજો આવે છે, ત્યારે તે તેના સામાન્ય કાર્યને અવરોધે છે, જેનાથી દ્રષ્ટિમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. રેટિનાઇટિસ એ કોઈ એક રોગ નથી, પરંતુ તે ઘણા…
ચયાપચય (Metabolism) એ આપણા શરીરમાં થતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓનો સમૂહ છે જે ખોરાકને ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરે છે અને જીવન ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી કાર્યો કરે છે. આ પ્રક્રિયાઓમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ, પ્રોટીન અને ચરબીને તોડીને ઊર્જા ઉત્પન્ન કરવી, કોષોનું નિર્માણ કરવું અને કચરાના ઉત્પાદનોનો નિકાલ કરવો શામેલ છે. ચયાપચયની ખામીઓ વારસાગત (જન્મથી જ હાજર) અથવા હસ્તગત (જીવનકાળ દરમિયાન…
ડાયાબિટીસ એક એવી સ્થિતિ છે જ્યાં શરીર બ્લડ સુગર (ગ્લુકોઝ) ને યોગ્ય રીતે નિયંત્રિત કરી શકતું નથી. લાંબા સમય સુધી અનિયંત્રિત ડાયાબિટીસ શરીરના વિવિધ અંગોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, જેમાં પગ પણ સામેલ છે. ડાયાબિટીક અલ્સર એ ડાયાબિટીસની એક ગંભીર અને સામાન્ય ગૂંચવણ છે, જે મુખ્યત્વે પગમાં જોવા મળે છે. ડાયાબિટીક અલ્સર શું છે? ડાયાબિટીક…
ઇકોકાર્ડિયોગ્રામ (Echocardiogram): હૃદયની ઝીણવટભરી તપાસ ઇકોકાર્ડિયોગ્રામ, જેને ટૂંકમાં ઇકો (Echo) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એક પીડારહિત અને નોન-ઇન્વેસિવ (શરીરમાં કોઈ સાધન દાખલ કર્યા વિના) તપાસ પ્રક્રિયા છે. આ પરીક્ષણમાં અલ્ટ્રાસાઉન્ડ તરંગો નો ઉપયોગ કરીને હૃદયની ગતિશીલ છબીઓ બનાવવામાં આવે છે. તે હૃદયની રચના, કાર્ય અને રક્ત પ્રવાહ વિશે વિગતવાર માહિતી પૂરી પાડે છે,…
માનવ શરીરને અસર કરનારા અનેક વાયરસમાં હર્પીસ સિમ્પલેક્સ વાયરસ (HSV) મહત્વનો છે. આ વાયરસ ત્વચા, મોઢું, આંખ, પ્રજનન અંગો અને ક્યારેક તો મગજ સુધી અસર કરી શકે છે. હર્પીસનો ચેપ થવાથી ત્વચા પર પાણીથી ભરેલા છાલાં, દુખાવો, ખંજવાળ અને બળતરા જેવી તકલીફો થાય છે. આ ચેપ એકવાર શરીરમાં પ્રવેશી જાય પછી પૂરેપૂરો દૂર થતો નથી,…
ફ્લૅપ સર્જરી (Flap Surgery) એ એક પ્રકારની શસ્ત્રક્રિયા છે જેમાં ત્વચા, પેશી કે તંતુઓનો ભાગ એક જગ્યાથી બીજી જગ્યાએ ખસેડવામાં આવે છે, જેથી ઘા ભરવામાં, નુકસાન થયેલા ભાગને પુનઃસ્થાપિત કરવામાં અથવા કાર્યક્ષમતા સુધારવામાં મદદ મળે. દાંત અને દાઢનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવું એ સમગ્ર શરીરના સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. જો દાઢની બીમારીઓ (જેમ કે પેરિઓડોન્ટલ ડિસિઝ)…
શ્વેત રક્તકણો (WBCs) એ રક્તમાં રહેલા મહત્વપૂર્ણ કોષો છે, જે આપણા શરીરને ચેપ, બેક્ટેરિયા, વાયરસ અને અન્ય હાનિકારક જીવાણુઓથી સુરક્ષિત રાખે છે. આ કોષો રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. લાલ રક્તકણો અને પ્લેટલેટ્સની સરખામણીમાં તેમની સંખ્યા ઘણી ઓછી હોય છે, પરંતુ તેમની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ કોષો આપણા શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિનો મુખ્ય ભાગ…
માનવ શરીર એક અત્યંત જટિલ અને સુવ્યવસ્થિત માળખું છે. હાડકા માત્ર શરીરને આધાર પૂરું પાડતા નથી, પરંતુ તેમાં એક અતિ મહત્વપૂર્ણ પદાર્થ “હાડકાની મજ્જા” (Bone Marrow) પણ રહેલી હોય છે. હાડકાની મજ્જા એ રક્તકણોના નિર્માણનું કેન્દ્ર છે અને શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ તેમજ જીવન માટે અત્યંત જરૂરી ઘટક છે. ચાલો, હવે હાડકાની મજ્જા વિષે વિગતવાર જાણીએ….
લિમ્ફ નોડ્સ, જેને ગુજરાતીમાં લસિકા ગાંઠો કહેવામાં આવે છે, તે આપણા શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિનો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. આ નાની, બીન-આકારની ગ્રંથિઓ આપણા શરીરના જુદા જુદા ભાગોમાં, જેમ કે ગરદન, બગલ, પેટ અને સાથળના ભાગમાં આવેલી હોય છે. તેઓ શરીરના “ફિલ્ટરેશન સ્ટેશનો” તરીકે કામ કરે છે, જે લસિકા પ્રણાલી (Lymphatic System) માંથી પસાર થતા…
