ગળા અને ખભાના દુખાવા માટે આયુર્વેદિક તેલ માલિશના ફાયદા.
🌿 ગળા અને ખભાના દુખાવા માટે આયુર્વેદિક તેલ માલિશ (અભ્યંગ) ના અદ્ભુત ફાયદા
આધુનિક જીવનશૈલીમાં કલાકો સુધી કમ્પ્યુટર સામે બેસી રહેવું, સતત મોબાઈલનો વપરાશ અને માનસિક તણાવને કારણે ગળા (Neck) અને ખભા (Shoulder) નો દુખાવો એક સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. આયુર્વેદ અનુસાર, આ પ્રકારના દુખાવા પાછળ મુખ્યત્વે ‘વાત દોષ’ (Vata Dosha) નું અસંતુલન જવાબદાર હોય છે.
આયુર્વેદમાં ‘અભ્યંગ’ એટલે કે તેલ માલિશને માત્ર આરામ માટેની પ્રક્રિયા નહીં, પણ એક ચિકિત્સા પદ્ધતિ માનવામાં આવે છે. ગળા અને ખભા પર કરવામાં આવતી યોગ્ય માલિશ સ્નાયુઓની જકડન દૂર કરી સાંધાને પુનઃજીવિત કરે છે.
૧. આયુર્વેદિક માલિશ કેવી રીતે કામ કરે છે?
જ્યારે ઔષધિય તેલથી માલિશ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે ત્વચાના છિદ્રો દ્વારા અંદર ઉતરીને સ્નાયુઓ, જ્ઞાનતંતુઓ (Nerves) અને હાડકાં સુધી પહોંચે છે.
- વાયુનું શમન: તેલનો સ્નિગ્ધ અને ગરમ ગુણ શરીરના વધેલા વાયુને શાંત કરે છે, જે દુખાવાનું મૂળ કારણ છે.
- રક્ત પરિભ્રમણ: માલિશના ઘર્ષણથી તે ભાગમાં લોહીનો પ્રવાહ વધે છે, જેનાથી ઓક્સિજન અને પોષક તત્વો સ્નાયુઓને ઝડપથી મળે છે.
- ઝેરી તત્વોનો નિકાલ: માલિશ લસિકા તંત્ર (Lymphatic system) ને સક્રિય કરે છે, જે શરીરમાંથી સોજો અને ઝેરી તત્વો બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે.
૨. ગળા અને ખભાના દુખાવા માટે શ્રેષ્ઠ આયુર્વેદિક તેલ
આયુર્વેદમાં વિવિધ સમસ્યાઓ માટે અલગ-અલગ તેલ સૂચવવામાં આવ્યા છે:
- મહાનારાયણ તેલ: આ તેલ સાંધાના દુખાવા અને સ્નાયુઓની જકડન માટે ‘ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ’ ગણાય છે. તેમાં ૩૦ થી વધુ જડીબુટ્ટીઓ હોય છે જે નસોને મજબૂત બનાવે છે.
- ધન્વંતરમ તેલ: ખાસ કરીને સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ અને જ્ઞાનતંતુના દુખાવા (Nerve pain) માટે આ તેલ શ્રેષ્ઠ છે.
- બલાશ્વગંધાદિ તેલ: જેમના સ્નાયુઓ નબળા પડી ગયા હોય, તેમના માટે આ તેલ શક્તિવર્ધક સાબિત થાય છે.
- તલનું તેલ (Sesame Oil): જો કોઈ ઔષધિય તેલ ઉપલબ્ધ ન હોય, તો શુદ્ધ તલનું તેલ ગરમ કરીને માલિશ કરવાથી પણ ઉત્તમ પરિણામ મળે છે. તે કુદરતી રીતે વાત-શામક છે.
૩. તેલ માલિશના મુખ્ય ફાયદા (Benefits)
- જકડન (Stiffness) માં રાહત: સવારે ઉઠતી વખતે ગળામાં જે જકડન અનુભવાય છે, તેને નિયમિત માલિશ દ્વારા દૂર કરી શકાય છે.
- સારી ઊંઘ: ગળા અને ખભાના સ્નાયુઓ રિલેક્સ થવાથી માનસિક તણાવ ઘટે છે અને ઊંઘની ગુણવત્તા સુધરે છે.
- ચક્કર આવતા અટકાવે: સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસમાં જે ચક્કર આવે છે, તેમાં ગરદન પાછળની માલિશ લોહીનો પ્રવાહ સુધારીને રાહત આપે છે.
- માથાના દુખાવામાં ઘટાડો: ઘણીવાર ગરદનની નસ દબાવાને કારણે માથાનો દુખાવો થાય છે. ગળાની માલિશ કરવાથી માથાનો દુખાવો (Tension Headache) આપોઆપ ઓછો થાય છે.
૪. માલિશ કરવાની સાચી રીત
માલિશના પૂરા ફાયદા મેળવવા માટે આ પદ્ધતિ અનુસરો: ૧. તેલ ગરમ કરો: તેલને સીધું ગરમ કરવાને બદલે ગરમ પાણીના વાસણમાં તેલની વાટકી રાખીને ‘ડબલ બોઈલર’ પદ્ધતિથી નવશેકું ગરમ કરો. ૨. હળવા હાથે માલિશ: ગરદન પર ઉપરથી નીચેની તરફ અને ખભા પર ગોળાકાર (Circular) ગતિમાં હળવા હાથે માલિશ કરો. ૩. દબાણ: કરોડરજ્જુના હાડકા પર સીધું દબાણ ન આપો, તેની આસપાસના સ્નાયુઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો. ૪. સમય: ઓછામાં ઓછી ૧૦ થી ૧૫ મિનિટ માલિશ કરો અને ત્યારબાદ ૧૦ મિનિટ તેલને રહેવા દો જેથી તે શોષાઈ જાય. ૫. ગરમ શેક: માલિશ પછી ગરમ પાણીની કોથળી કે ગરમ રૂમાલથી શેક કરવાથી તેલની અસર બમણી થઈ જાય છે.
૫. સાવચેતી અને સલાહ
- જો ગરદનમાં અસહ્ય દુખાવો હોય કે ગંભીર ઈજા થઈ હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહ વગર માલિશ ન કરવી.
- જો ત્વચા પર કોઈ ચેપ કે ફોડલીઓ હોય તો તેલ લગાવવાનું ટાળો.
- અત્યંત તીવ્ર સોજો (Active Inflammation) હોય ત્યારે માલિશ કરવાને બદલે માત્ર હળવો લેપ લગાવો.
નિષ્કર્ષ
આયુર્વેદિક તેલ માલિશ એ માત્ર દુખાવો મટાડવાની રીત નથી, પણ તમારા શરીરને પ્રેમ કરવાની અને તેને સ્વસ્થ રાખવાની કળા છે. રાસાયણિક પેઈનકિલર્સ લેવા કરતા કુદરતી તેલથી માલિશ કરવી એ લાંબા ગાળે વધુ ફાયદાકારક અને સુરક્ષિત છે.
