શું ગેસથી ખભામાં દુખાવો થઈ શકે છે?

💨 શું ગેસ (એસીડિટી) થી ખભામાં દુખાવો થઈ શકે છે? જાણો વિજ્ઞાન, કારણો અને ઉપાયો

સામાન્ય રીતે આપણે ખભાના દુખાવાને ભારે વજન ઉપાડવા અથવા ખોટી રીતે સૂઈ જવા સાથે જોડીએ છીએ. પરંતુ ઘણા લોકોને અનુભવ થાય છે કે પેટમાં ગડબડ કે ગેસ થયા પછી અચાનક ડાબા અથવા જમણા ખભામાં દુખાવો શરૂ થાય છે.

તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે હા, ગેસ અને એસીડિટીને કારણે ખભામાં દુખાવો થઈ શકે છે. તબીબી ભાષામાં તેને ‘રેફર્ડ પેઈન’ (Referred Pain) કહેવામાં આવે છે. આ લેખમાં આપણે સમજીશું કે પેટનો ગેસ ખભા સુધી કેવી રીતે પહોંચે છે અને તેનાથી બચવા શું કરવું.

1. ગેસ અને ખભાના દુખાવા વચ્ચેનો સંબંધ (The Connection)

પેટમાં રહેલો ગેસ સીધો ખભામાં જતો નથી, પરંતુ તે શરીરની નસો દ્વારા સંકેત મોકલે છે:

• ફ્રેનિક નર્વ (Phrenic Nerve): આ નસ આપણા ડાયાફ્રામ (પેટ અને ફેફસાં વચ્ચેનો પડદો) થી શરૂ થઈને ગરદન અને ખભા સુધી જાય છે. જ્યારે પેટમાં વધુ પડતો ગેસ ભરાય છે, ત્યારે તે ડાયાફ્રામ પર દબાણ લાવે છે. આ દબાણને કારણે ફ્રેનિક નર્વ ઉત્તેજિત થાય છે અને મગજને એવો સંકેત મળે છે કે દુખાવો ખભામાં થઈ રહ્યો છે.
• એસીડિટી (GERD): જ્યારે પેટમાં એસિડ ઉપરની તરફ એટલે કે અન્નનળીમાં આવે છે, ત્યારે તે છાતીમાં બળતરા કરે છે, જેનો દુખાવો ક્યારેક ખભા અને પીઠના ભાગમાં ફેલાય છે.
• પિત્તાશયની પથરી (Gallstones): જો પિત્તાશયમાં ગેસ અથવા પથરી હોય, તો તેનો દુખાવો ખાસ કરીને જમણા ખભા માં અનુભવાય છે.

2. ગેસને કારણે થતા ખભાના દુખાવાના લક્ષણો

તમારો દુખાવો ગેસને કારણે છે કે સ્નાયુની ઈજાને કારણે, તે આ લક્ષણો પરથી ઓળખી શકાય છે:

1. દુખાવાની સાથે ઓડકાર આવવા: જો ખભો દુખવાની સાથે વારંવાર ઓડકાર આવતા હોય.
2. પેટમાં ફૂલેલું લાગવું (Bloating): પેટ ભારે લાગવું અને ગેસ પાસ થયા પછી ખભાના દુખાવામાં રાહત મળવી.
3. સ્થિતિ બદલવાથી ફેર ન પડવો: જો ઈજા હશે તો હાથ હલાવવાથી દુખાવો વધશે, પણ જો ગેસ હશે તો હાથ હલાવવાથી દુખાવામાં કોઈ ખાસ ફેર પડશે નહીં.
4. છાતીમાં બળતરા: ખાધા પછી તરત જ ખભામાં દુખાવો શરૂ થવો.

3. ગેસ અને હાર્ટ એટેક વચ્ચેનો તફાવત (સૌથી મહત્વનું)

ઘણીવાર લોકો ગેસના દુખાવાને હાર્ટ એટેક માનીને ગભરાઈ જાય છે, અથવા હાર્ટ એટેકના દુખાવાને ગેસ માનીને અવગણે છે.

લક્ષણ	ગેસનો દુખાવો	હાર્ટ એટેકનો દુખાવો
સ્થાન	પેટ, છાતી અને ખભામાં ગમે ત્યાં.	છાતીની વચ્ચે, ડાબા ખભા અને જડબામાં.
પ્રકૃતિ	તીક્ષ્ણ અને પકડી રાખતો દુખાવો.	દબાણ અનુભવાય, છાતી પર કોઈ બેઠું હોય તેવું લાગે.
અન્ય લક્ષણો	ઓડકાર, પેટમાં ગુડગુડાટી.	પરસેવો વળવો, શ્વાસ ચડવો, ગભરામણ.

4. ગેસથી થતા ખભાના દુખાવાના ત્વરિત ઉપાયો

જો તમને લાગે કે ગેસને કારણે ખભો દુખે છે, તો આ ઉપાયો કરો:

• નવશેકું પાણી: એક ગ્લાસ ગરમ પાણી પીવાથી ગેસની ગતિશીલતા વધે છે અને દબાણ ઓછું થાય છે.
• અજમો અને સંચળ: એક ચમચી અજમો અને ચપટી સંચળ ફાકી જવાથી ગેસમાં ત્વરિત રાહત મળે છે.
• આદુની ચા: આદુ પાચનમાં મદદ કરે છે અને ગેસના સોજાને ઘટાડે છે.
• વજ્રાસન: જમ્યા પછી ૫-૧૦ મિનિટ વજ્રાસનમાં બેસવાથી પાચન સુધરે છે અને ગેસ બનતો અટકે છે.
• હીંગનો લેપ: નાના બાળકોની જેમ પુખ્ત વયના લોકો પણ ડ્યુટી (Navel) ની આસપાસ હીંગનો લેપ લગાવી શકે છે.

5. લાંબા ગાળાના બચાવ માટેની ટિપ્સ

1. ધીમેથી ચાવીને ખાઓ: ઉતાવળમાં ખાવાથી હવા પેટમાં જાય છે જે ગેસ પેદા કરે છે.
2. રાત્રિનું ભોજન વહેલું: સૂવાના ૩ કલાક પહેલા જમી લેવું.
3. વધુ પાણી પીવો: દિવસ દરમિયાન પૂરતું પાણી પીવાથી એસીડિટી નિયંત્રણમાં રહે છે.
4. મેંદો અને મસાલેદાર ખોરાક ટાળો: બહારનું જંક ફૂડ ગેસનું મુખ્ય કારણ છે.

નિષ્કર્ષ

ગેસથી ખભામાં દુખાવો થવો એ ખૂબ જ સામાન્ય બાબત છે, પરંતુ તેને ક્રોનિક (કાયમી) થવા દેવી જોઈએ નહીં. જો આ દુખાવો વારંવાર થતો હોય, તો તે લિવર અથવા પિત્તાશયની સમસ્યા હોઈ શકે છે. જો ઘરગથ્થુ ઉપચારથી ૨-૩ કલાકમાં રાહત ન મળે, તો ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.