ગાદી ખસી જવી અને ઓપરેશન વગર તેની સારવાર.

🦴 ગાદી ખસી જવી (Slipped Disc) અને ઓપરેશન વગર તેની અસરકારક સારવાર

આજના સમયમાં કમરનો દુખાવો અને સાયટિકા જેવી સમસ્યાઓ ખૂબ વધી ગઈ છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને કમરમાં અસહ્ય દુખાવો થાય અને રિપોર્ટમાં ‘ગાદી ખસી ગઈ છે’ (Slipped Disc) તેવું જાણવા મળે, ત્યારે સૌથી પહેલો વિચાર ઓપરેશનનો આવે છે. પરંતુ, તબીબી વિજ્ઞાન અને ફિઝિયોથેરાપીમાં થયેલા સંશોધનો મુજબ, ૯૦% થી ૯૫% કિસ્સામાં ગાદીની સમસ્યા ઓપરેશન વગર માત્ર કસરત, સાવચેતી અને યોગ્ય સારવારથી મટી શકે છે.

આ લેખમાં આપણે ગાદી ખસી જવાના કારણો અને ઓપરેશન વગર તેને ઠીક કરવાની પદ્ધતિઓ વિશે વિગતવાર જાણીશું.

૧. ગાદી ખસી જવી એટલે શું?

આપણી કરોડરજ્જુના મણકાઓની વચ્ચે જે જેલી જેવી નરમ ડિસ્ક હોય છે, તે ‘શોક એબ્સોર્બર’ તરીકે કામ કરે છે. જ્યારે આ ડિસ્કનો અંદરનો જેલી જેવો ભાગ બહારના પડને તોડીને બહાર નીકળે છે, ત્યારે તે બાજુમાંથી પસાર થતી નસ (Nerve) ને દબાવે છે. આ સ્થિતિને ‘સ્લિપ ડિસ્ક’ અથવા ‘હર્નિએટેડ ડિસ્ક’ કહેવાય છે.

૨. ગાદી ખસી જવાના મુખ્ય લક્ષણો

• કમરના નીચેના ભાગમાં તીવ્ર દુખાવો થવો.
• દુખાવો પગમાં નીચેની તરફ ઉતરવો (જેને સાયટિકા કહેવાય છે).
• પગમાં ખાલી ચડવી, ઝણઝણાટી થવી કે સુન્ન થઈ જવું.
• લાંબો સમય બેસવામાં કે ઊભા રહેવામાં તકલીફ પડવી.
• ગંભીર કિસ્સામાં પગના પંજામાં નબળાઈ આવવી.

૩. ઓપરેશન વગરની સારવાર (Non-Surgical Treatment)

જો તમારી ડિસ્ક પ્રોબ્લેમ ‘ઇમરજન્સી’ (જેમ કે પેશાબ-મળ પરનો કાબૂ જવો) ન હોય, તો નીચેના ઉપાયો રામબાણ સાબિત થાય છે:

A. ફિઝિયોથેરાપી (Physiotherapy)

ઓપરેશન વગર ગાદીને ઠીક કરવામાં ફિઝિયોથેરાપી સૌથી મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

• મેકેન્ઝી પદ્ધતિ (McKenzie Method): આ ખાસ કસરતો છે જે ગાદીને તેની મૂળ જગ્યાએ પાછી ધકેલવામાં મદદ કરે છે.
• સ્પાઇનલ ટ્રેક્શન (Traction): મશીન દ્વારા મણકા વચ્ચે જગ્યા કરવામાં આવે છે, જેથી નસ પરનું દબાણ ઘટે.
• નર્વ ગ્લાઈડિંગ: દબાયેલી નસની લવચીકતા વધારવા માટેની કસરતો.

B. આરામ અને પોશ્ચર કરેક્શન

• શરૂઆતનો આરામ: જ્યારે દુખાવો ખૂબ વધારે હોય ત્યારે ૨-૩ દિવસ સખત સપાટી પર આરામ કરવો. પરંતુ લાંબો સમય પથારીવશ રહેવું નુકસાનકારક છે.
• બેસવાની રીત: હંમેશા કમર પાછળ ટેકો રાખીને બેસો. ઝૂકીને બેસવાનું ટાળો.

C. ગરમ અને ઠંડો શેક

• સોજો ઘટાડવા માટે શરૂઆતના દિવસોમાં બરફનો શેક કરો.
• સ્નાયુઓની જકડન દૂર કરવા માટે ગરમ પાણીની કોથળીનો શેક કરો.

D. આહાર અને પોષણ

• વિટામિન B12 અને D3: નસના સ્વાસ્થ્ય માટે B12 અને હાડકાં માટે D3 અનિવાર્ય છે. તેની ઉણપ હોય તો સપ્લીમેન્ટ્સ લો.
• પાણી: ડિસ્કને હાઇડ્રેટેડ રાખવા માટે દિવસમાં ૩-૪ લિટર પાણી પીવો.

૪. ઘરે કરી શકાય તેવી ૩ શ્રેષ્ઠ કસરતો

૧. ભુજંગાસન (Cobra Stretch): પેટ પર સૂઈને હળવેથી છાતી ઉપર ઉઠાવવી. આ ગાદી માટે શ્રેષ્ઠ છે. ૨. બ્રિજિંગ (Bridging): પીઠ પર સૂઈને ઘૂંટણ વાળવા અને કમરને ઉપર ઉઠાવવી. આનાથી કમરના સ્નાયુઓ મજબૂત થાય છે. ૩. સ્ટેટિક બેક એક્સરસાઇઝ: સૂતા-સૂતા કમરને જમીન તરફ દબાવવી.

૫. કઈ ભૂલો ન કરવી? (Precautions)

• ભારે વજન ન ઉંચકો: જમીન પરથી ડોલ કે થેલી ઝૂકીને ઉંચકવાની ભૂલ ક્યારેય ન કરો.
• આગળ ન વળો: કમરથી આગળ વળવાની બધી કસરતો કે યોગાસનો બંધ કરો.
• જટકા ટાળો: અચાનક વળવું કે ઝટકા સાથે ઉભા થવાનું ટાળો.
• માલિશ: જો દુખાવો નસ દબાવાને કારણે હોય, તો જોરથી માલિશ ન કરાવવી જોઈએ, તેનાથી સોજો વધી શકે છે.

૬. સાયકોલોજીકલ પાસું

દુખાવો મગજ સાથે પણ જોડાયેલો છે. “મારું ઓપરેશન જ આવશે” એવો ડર રાખવાને બદલે સકારાત્મક રહો. મોટાભાગની ડિસ્ક ઇન્જરી શરીર પોતાની રીતે ઠીક કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે (Natural Resorption).

નિષ્કર્ષ

ગાદી ખસી જવી એ હવે ડરામણી બીમારી નથી. શિસ્તબદ્ધ જીવનશૈલી, સાચું પોશ્ચર અને નિયમિત ફિઝિયોથેરાપી દ્વારા તમે ઓપરેશનના ટેબલ પર જવાથી બચી શકો છો. જો દુખાવો અસહ્ય હોય અને પગમાં નબળાઈ આવતી હોય, તો વિલંબ કર્યા વગર નિષ્ણાતનો સંપર્ક કરો.