શું ફિઝિયોથેરાપીથી જૂના ઓપરેશનના દુખાવા મટે છે?
ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે ઘૂંટણનું રિપ્લેસમેન્ટ, થાપાનું ઓપરેશન કે કરોડરજ્જુની સર્જરીના મહિનાઓ કે વર્ષો પછી પણ દર્દીને તે ભાગમાં દુખાવો, જકડન અથવા નબળાઈનો અનુભવ થાય છે. દર્દીને પ્રશ્ન થાય છે કે, “ઓપરેશન તો સફળ હતું, તો પછી આ દુખાવો કેમ?”
જવાબ છે – હા, ફિઝિયોથેરાપીથી જૂના ઓપરેશન પછીના દુખાવા ચોક્કસપણે મટી શકે છે. હકીકતમાં, કોઈપણ ઓર્થોપેડિક સર્જરી પછી ફિઝિયોથેરાપી એ સારવારનો અડધો અને અનિવાર્ય ભાગ છે. જો તમે ઓપરેશન પછી યોગ્ય રિહેબિલિટેશન (પુનઃપ્રાપ્તિ પ્રક્રિયા) નથી કરી, તો જૂનો દુખાવો લાંબા સમય સુધી પરેશાન કરી શકે છે.
૧. ઓપરેશન પછી જૂનો દુખાવો રહેવાના મુખ્ય કારણો
જૂના ઓપરેશનના ભાગમાં દુખાવો થવા પાછળ વૈજ્ઞાનિક કારણો છુપાયેલા હોય છે:
- સ્કાર ટિશ્યુ (Scar Tissue): ઓપરેશન દરમિયાન કાપ મૂકવામાં આવે છે, જે રુઝાય ત્યારે ત્યાં ‘સ્કાર ટિશ્યુ’ બને છે. આ ટિશ્યુ કુદરતી સ્નાયુઓ કરતા સખત હોય છે, જે આસપાસની નસોને દબાવી શકે છે અથવા હલનચલનમાં અવરોધ ઉભો કરે છે.
- સ્નાયુઓની નબળાઈ (Atrophy): ઓપરેશન પછી લાંબો સમય આરામ કરવાથી તે ભાગના સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય છે. નબળા સ્નાયુઓ સાંધા પર વધુ ભાર લાવે છે, જે દુખાવાનું કારણ બને છે.
- સાંધાની જકડન (Joint Stiffness): જો ઓપરેશન પછી સાંધાને તેની પૂરી રેન્જમાં હલાવવામાં ન આવે, તો સાંધાની આસપાસના કેપ્સ્યુલ ટાઈટ થઈ જાય છે.
- ખોટી ચાલવાની રીત (Compensatory Movements): એક પગમાં દુખાવો હોય તો આપણે બીજા પગ પર વધુ વજન આપીએ છીએ. આનાથી સમય જતાં કમર કે બીજા સાંધામાં પણ દુખાવો શરૂ થાય છે.
૨. ફિઝિયોથેરાપી કેવી રીતે મદદ કરે છે?
ફિઝિયોથેરાપી માત્ર કસરત નથી, પણ તે એક આયોજનબદ્ધ સારવાર છે:
A. મેન્યુઅલ થેરાપી (Manual Therapy)
ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ પોતાના હાથના વિશિષ્ટ દબાણથી ‘સ્કાર ટિશ્યુ’ ને નરમ પાડે છે અને જકડાયેલા સાંધાને મોબિલાઈઝ (ગતિશીલ) કરે છે. આનાથી લોહીનું પરિભ્રમણ વધે છે અને કુદરતી રીતે દુખાવો ઘટે છે.
B. આધુનિક મશીનો (Electrotherapy)
જૂના દુખાવા માટે લેસર થેરાપી (Laser Therapy), અલ્ટ્રાસાઉન્ડ (Ultrasound) અને શોકવેવ થેરાપી (Shockwave Therapy) ખૂબ અસરકારક છે. આ મશીનો ઉંડા સ્નાયુઓ સુધી પહોંચીને સોજો ઘટાડે છે અને રિપેરિંગ પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવે છે.
C. સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગ (Strength Training)
ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ એવી કસરતો ડિઝાઇન કરે છે જે ખાસ કરીને ઓપરેશનવાળા ભાગના સ્નાયુઓને મજબૂત કરે છે. જ્યારે સ્નાયુ મજબૂત થાય છે, ત્યારે તે સાંધા પર આવતા આંચકાઓને શોષી લે છે.
૩. સામાન્ય ઓપરેશન અને ફિઝિયોથેરાપીનો રોલ
| ઓપરેશનનો પ્રકાર | ફિઝિયોથેરાપીનો ઉકેલ |
| ઘૂંટણ રિપ્લેસમેન્ટ (TKR) | ઘૂંટણ પૂરો વળે તે માટેની એક્સરસાઇઝ અને ચાલવાની સાચી રીતની તાલીમ. |
| કરોડરજ્જુની સર્જરી (Spine Surgery) | કોર સ્ટેબિલિટી (Core stability) કસરતો જેથી ગાદી પર ફરી દબાણ ન આવે. |
| ખભાની સર્જરી (Shoulder Surgery) | ફ્રોઝન શોલ્ડર થતો અટકાવવો અને હાથની ઉપરની ગતિ વધારવી. |
| ફ્રેક્ચર સર્જરી | પ્લેટ કે સ્ક્રૂ નડતા હોય તેવું લાગે ત્યારે સ્નાયુઓને તે ધાતુ સાથે અનુકૂલિત કરવા. |
૪. ઘરે કરી શકાય તેવા ફિઝિયોથેરાપીના ઉપાયો
જો તમને જૂના ઓપરેશનનો દુખાવો ક્યારેક ક્યારેક થતો હોય, તો આ ટિપ્સ ફોલો કરો:
- ગરમ શેક: દિવસમાં બે વાર ૧૫ મિનિટ ગરમ પાણીની થેલીનો શેક કરો.
- હળવું સ્ટ્રેચિંગ: ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ દ્વારા બતાવેલી સ્ટ્રેચિંગ એક્સરસાઇઝ નિયમિત કરો.
- વજન નિયંત્રણ: જો વજન વધારે હશે, તો ઓપરેશન કરેલા સાંધા પર દબાણ વધશે અને દુખાવો ક્યારેય નહીં મટે.
૫. ક્યારે સમજવું કે હવે ફિઝિયોથેરાપીની જરૂર છે?
- જો ઓપરેશનના ૬ મહિના પછી પણ તમે લંગડાઈને ચાલતા હોવ.
- સીડી ચઢવા-ઉતરવામાં તકલીફ પડતી હોય.
- હવામાન બદલાય (જેમ કે ચોમાસું કે શિયાળો) ત્યારે ઓપરેશનવાળા ભાગમાં કળતર થાય.
- તે ભાગમાં સતત ભારેપણું કે સોજો લાગતો હોય.
નિષ્કર્ષ
જૂના ઓપરેશનનો દુખાવો એ તમારી નિયતિ નથી. તે માત્ર એક સંકેત છે કે તમારા સ્નાયુઓને ફરીથી ટ્રેનિંગની જરૂર છે. ફિઝિયોથેરાપી દ્વારા તમે માત્ર દુખાવામાંથી મુક્તિ જ નથી મેળવતા, પણ તમારા શરીરની જૂની કાર્યક્ષમતા પણ પાછી મેળવી શકો છો. ઓપરેશન પછીની “સેકન્ડ ઇનિંગ” ને પીડામુક્ત બનાવવા માટે ફિઝિયોથેરાપી એક વરદાન છે.
