ડિલિવરી પછી (Post-pregnancy) વજન કેવી રીતે ઘટાડવું?

🤱 ડિલિવરી પછી (Post-pregnancy) વજન કેવી રીતે ઘટાડવું? એક સુરક્ષિત અને વૈજ્ઞાનિક માર્ગદર્શિકા

માતૃત્વ એ સ્ત્રીના જીવનનો સૌથી સુંદર અનુભવ છે, પરંતુ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન અને ડિલિવરી પછી સ્ત્રીના શરીરમાં ઘણા શારીરિક અને હોર્મોનલ ફેરફારો આવે છે. આ દરમિયાન વજન વધવું સ્વાભાવિક છે, પરંતુ ડિલિવરી પછી વધારાની ચરબી ઘટાડવી એ ઘણી મહિલાઓ માટે ચિંતાનો વિષય બની જાય છે.

યાદ રાખો કે તમારું શરીર એક નવજાત શિશુને જન્મ આપીને અત્યંત નબળું પડ્યું હોય છે, તેથી વજન ઘટાડવા માટે ઉતાવળ કરવી કે કડક ડાયેટિંગ કરવું નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. અહીં ડિલિવરી પછી સુરક્ષિત રીતે વજન ઘટાડવા માટેની અસરકારક ટિપ્સ આપવામાં આવી છે.

૧. ક્યારે શરૂઆત કરવી? (The Right Time)

ડિલિવરી પછી તરત જ કસરત શરૂ ન કરવી જોઈએ.

• નોર્મલ ડિલિવરી: સામાન્ય રીતે ૬ અઠવાડિયા પછી હળવી પ્રવૃત્તિ શરૂ કરી શકાય.
• સી-સેક્શન (સિઝેરિયન): ટાંકા રૂઝાવવામાં સમય લાગે છે, તેથી ૮ થી ૧૦ અઠવાડિયા પછી અથવા ડૉક્ટરની સલાહ લીધા પછી જ કસરત શરૂ કરવી.

૨. સ્તનપાન (Breastfeeding) છે વરદાન

સ્તનપાન એ માત્ર બાળક માટે જ નહીં, પણ માતાના વજન ઘટાડવા માટે પણ જાદુઈ છે.

• સ્તનપાન કરાવતી માતાના શરીરમાંથી રોજની આશરે ૪૦૦ થી ૫૦૦ કેલરી કુદરતી રીતે બળે છે.
• તે ગર્ભાશયને તેની મૂળ સ્થિતિમાં લાવવામાં પણ મદદ કરે છે. જો તમે તમારા બાળકને નિયમિત સ્તનપાન કરાવો છો, તો વધારાનું વજન આપોઆપ ઘટવા લાગશે.

૩. આહારમાં પોષણ અને સંતુલન

તમારે ‘ઓછું’ ખાવાની જરૂર નથી, પણ ‘પૌષ્ટિક’ ખાવાની જરૂર છે:

• હાઈ પ્રોટીન અને ફાઈબર: દાળ, કઠોળ, પનીર, ઈંડા અને લીલા શાકભાજીનો સમાવેશ કરો. ફાઈબર કબજિયાત દૂર કરશે જે ડિલિવરી પછી સામાન્ય સમસ્યા છે.
• જટિલ કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ: મેંદાને બદલે ઓટ્સ, દલિયા (ઘઉંના ફાડા) અને બાજરી જેવા આખા અનાજ ખાઓ.
• ખાંડ અને જંક ફૂડ ટાળો: ગળ્યું અને તળેલું ખાવાથી વજન ઝડપથી વધશે અને શરીરમાં સોજો આવશે.
• વરિયાળી અને મેથી: આયુર્વેદ મુજબ વરિયાળી અને મેથીનું પાણી પીવાથી પાચન સુધરે છે અને સ્તનપાનમાં પણ મદદ મળે છે.

૪. હળવી શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને ફિઝિયોથેરાપી

ભારે કસરત કરવાને બદલે નીચેની બાબતોથી શરૂઆત કરો:

• ચાલવું (Walking): ઘરની અંદર અથવા બગીચામાં ૧૦-૧૫ મિનિટ ધીમેથી ચાલવાનું શરૂ કરો.
• પેલ્વિક ફ્લોર કસરત (Kegels): ડિલિવરી પછી પેલ્વિક સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય છે. કીગલ કસરત આ સ્નાયુઓને મજબૂત કરે છે અને મૂત્રાશય પર નિયંત્રણ લાવે છે.
• પેટના સ્નાયુઓ (Diastasis Recti): ગર્ભાવસ્થામાં પેટના સ્નાયુઓ છૂટા પડી ગયા હોય છે. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ મુજબ ખાસ ‘કોર એક્સરસાઇઝ’ કરવાથી પેટ જલ્દી અંદર જશે.

૫. પૂરતું પાણી અને ઊંઘ

• હાઈડ્રેશન: દિવસમાં ઓછામાં ઓછું ૩ લિટર પાણી પીવો. તે શરીરમાંથી ઝેરી તત્વો બહાર કાઢશે અને મેટાબોલિઝમ સુધારશે.
• ઊંઘ: નવજાત બાળક સાથે ૮ કલાકની સળંગ ઊંઘ શક્ય નથી, પણ જ્યારે બાળક સૂવે ત્યારે તમે પણ આરામ કરો. ઊંઘની ઉણપ શરીરમાં ‘સ્ટ્રેસ હોર્મોન’ વધારે છે, જે વજન ઘટાડવામાં અવરોધ ઉભો કરે છે.

૬. માનસિક સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખો

ડિલિવરી પછી ‘પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેશન’ કે તણાવ સામાન્ય છે. જો તમે સતત ચિંતામાં રહેશો, તો તમારું શરીર ચરબી જાળવી રાખશે. ધ્યાન (Meditation) અને પરિવાર સાથે સમય પસાર કરવાથી માનસિક શાંતિ મળશે, જે વજન ઘટાડવામાં મદદરૂપ થશે.

⚠️ આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું:

૧. ક્યારેય જમવાનું છોડવું (Skip meals) નહીં, કારણ કે બાળકને દૂધ આપવા માટે તમારે શક્તિની જરૂર છે. ૨. પેટ બાંધવા માટે (Abdominal Binder) ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ બેલ્ટનો ઉપયોગ કરી શકાય. ૩. વજન ઘટાડવાની ગોળીઓ કે સપ્લીમેન્ટ્સ ક્યારેય ન લેવા.

નિષ્કર્ષ

તમારા શરીરને વજન વધારતા ૯ મહિના લાગ્યા છે, તો તેને ઘટાડવા માટે પણ ઓછામાં ઓછો એટલો જ સમય આપવો જોઈએ. ઉતાવળ ન કરો, પણ શિસ્તબદ્ધ જીવનશૈલી અપનાવો. ધીમે ધીમે પણ સતત પ્રયત્નો કરવાથી તમે તમારી ગર્ભાવસ્થા પૂર્વેની ફિટનેસ ચોક્કસપણે મેળવી શકશો.