ઘરકામ કરતી વખતે કરોડરજ્જુને ઈજાથી કેવી રીતે બચાવવી?

🏠 ઘરકામ કરતી વખતે કરોડરજ્જુને ઈજાથી કેવી રીતે બચાવવી? (Back Safety Tips)

આપણા ઘરોમાં ગૃહિણીઓ અને ઘરના સભ્યો સતત કાર્યરત હોય છે. કચરા-પોતું કરવું, વાસણ માંજવા, કપડાં ધોવા કે ભારે સામાન ઉપાડવો – આ બધી પ્રવૃત્તિઓ આપણા દૈનિક જીવનનો ભાગ છે. પરંતુ, શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ કામ કરવાની તમારી ‘રીત’ (Posture) તમારી કરોડરજ્જુને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે?

મોટાભાગના કમરના દુખાવા, સાયટિકા કે સ્લિપ ડિસ્કની સમસ્યા કોઈ અકસ્માતથી નહીં, પણ રોજિંદા કામ દરમિયાન ખોટી રીતે ઉઠવા-બેસવાને કારણે થાય છે. આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે ઘરકામ કરતી વખતે કરોડરજ્જુને સુરક્ષિત રાખવા માટે કઈ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.

૧. કેમ થાય છે કરોડરજ્જુમાં ઈજા?

કરોડરજ્જુ (Spine) એ મણકાઓ અને તેની વચ્ચે આવેલી ગાદી (Discs) નું બનેલું માળખું છે. જ્યારે આપણે ખોટી રીતે વળીએ છીએ અથવા અચાનક ભારે વજન ઉઠાવીએ છીએ, ત્યારે આ ગાદી પર અસહ્ય દબાણ આવે છે. લાંબા ગાળે આ દબાણ ‘સ્લિપ ડિસ્ક’ (Disc Prolapse) અથવા ગાદી ઘસાઈ જવાની સમસ્યામાં પરિણમે છે.

૨. ઘરકામના વિવિધ તબક્કાઓ અને સાવચેતી

A. ભારે સામાન ઉપાડતી વખતે (Lifting Techniques)

આ સૌથી વધુ ઈજા થતું કામ છે.

• ભૂલ: કમરથી વાંકા વળીને જમીન પરથી વજન ઉંચકવું.
• સાચી રીત: કમરથી વળવાને બદલે ઘૂંટણથી વળીને નીચે બેસો (Squat). સામાનને તમારા શરીરની શક્ય તેટલી નજીક રાખો અને પગના સ્નાયુઓના જોરે ઉભા થાઓ.
• ટીપ: ક્યારેય વજન ઉંચકેલી હાલતમાં શરીરને મરોડશો (Twist) નહીં. પહેલા સીધા ઉભા થાઓ અને પછી આખા શરીરને ફેરવો.

B. કચરા-પોતું કરતી વખતે (Cleaning the Floor)

• ભૂલ: સતત વાંકા વળીને કચરો કાઢવો અથવા ઉભા પગે નમીને પોતું કરવું.
• સાચી રીત: બને ત્યાં સુધી ‘લોન્ગ હેન્ડલ’ (લાંબા ડંડાવાળા) સાવરણી અને પોતાનો ઉપયોગ કરો. આનાથી તમારે વાંકા વળવાની જરૂર નહીં પડે.
• ટીપ: જો તમારે બેસીને પોતું કરવું હોય, તો ઘૂંટણ નીચે નરમ ગાદી રાખો અને કમર સીધી રાખવાનો પ્રયત્ન કરો.

C. રસોડામાં કામ કરતી વખતે (Kitchen Safety)

• ભૂલ: કલાકો સુધી એકધારા ઉભા રહેવું અથવા રસોડાના પ્લેટફોર્મ પર નમીને શાક સુધારવું.
• સાચી રીત: ઉભા રહેતી વખતે એક પગ નીચે નાની પાટલી (Footrest) રાખો અને દર ૧૦-૧૫ મિનિટે પગ બદલો. આનાથી કમરના નીચેના ભાગ પર દબાણ ઘટશે.
• ટીપ: રસોડાનું પ્લેટફોર્મ તમારી કોણીની ઊંચાઈ જેટલું હોવું જોઈએ જેથી તમારે નમવું ન પડે.

D. વાસણ માંજતી વખતે (Washing Dishes)

• સાચી રીત: સિંક પાસે ઉભા હો ત્યારે પેટને સિંકના ટેકે અડકાવો અને કમર સીધી રાખો. એક પગ નાની ચોકી પર રાખવાથી કમરને આરામ મળે છે.

E. કપડાં ધોતી વખતે અને સુકવતી વખતે

• ભૂલ: ભીના કપડાંની ભારે ડોલ ઉંચકીને દોડવું કે વળવું.
• સાચી રીત: કપડાંની ડોલને સ્ટૂલ કે ઊંચી જગ્યા પર રાખો જેથી વારંવાર નીચા ન વળવું પડે. કપડાં સુકવતી વખતે હાથ ઉપર ખેંચવાને બદલે દોરીની ઊંચાઈ થોડી ઓછી રાખો.

૩. ‘એર્ગોનોમિક્સ’ (Ergonomics): સાધનોની સાચી પસંદગી

તમારી કરોડરજ્જુ બચાવવા માટે આધુનિક સાધનોનો સ્માર્ટ ઉપયોગ કરો: ૧. વજનદાર વસ્તુઓ માટે ટ્રોલી: ગેસનો સિલિન્ડર કે અનાજની ગુણી ખેંચવાને બદલે પૈડાંવાળી ટ્રોલી વાપરો. ૨. વોશિંગ મશીન: કપડાં ધોવા અને નીચોવવા માટે વોશિંગ મશીનનો ઉપયોગ કરોડરજ્જુ માટે આશીર્વાદરૂપ છે. ૩. વેક્યુમ ક્લીનર: ધૂળ સાફ કરવા વારંવાર નમવાને બદલે વેક્યુમ ક્લીનરની પાઇપનો ઉપયોગ કરો.

૪. કરોડરજ્જુને મજબૂત રાખવા માટેની કસરતો

માત્ર સાવચેતી પૂરતી નથી, કરોડરજ્જુના સ્નાયુઓ મજબૂત હોવા પણ જરૂરી છે:

• કેમેલ-કેટ પોઝ: આ કરોડરજ્જુની લવચીકતા વધારે છે.
• બ્રિજ એક્સરસાઇઝ (સેતુબંધ): કમરના નીચલા ભાગના સ્નાયુઓને મજબૂતી આપે છે.
• સ્ટ્રેચિંગ: દર ૧ કલાકના કામ પછી પાછળની તરફ થોડું નમીને સ્ટ્રેચિંગ કરો.

૫. ક્યારે ચેતી જવું? (Warning Signs)

જો તમને આ લક્ષણો જણાય, તો ઘરકામ બંધ કરી આરામ કરો અને ડૉક્ટરને બતાવો:

• કમરનો દુખાવો પગમાં નીચે સુધી જવો (Sciatica).
• પગમાં ખાલી ચડવી કે ઝણઝણાટી થવી.
• પગમાં નબળાઈ અનુભવવી.
• છીંક ખાતી વખતે કે ઉધરસ ખાતી વખતે કમરમાં અસહ્ય કળતર થવું.

નિષ્કર્ષ

તમારી કરોડરજ્જુ એ તમારા શરીરનો મુખ્ય આધારસ્તંભ છે. ઘરકામ કરવું જરૂરી છે, પણ તે તમારા સ્વાસ્થ્યના ભોગે ન હોવું જોઈએ. જો તમે ઉપર મુજબની નાની-નાની બાબતોનું ધ્યાન રાખશો, તો તમે લાંબા સમય સુધી ‘બેક પેઈન’ વગર સક્રિય રહી શકશો. યાદ રાખો, “સાવચેતી એ સારવાર કરતા શ્રેષ્ઠ છે.”