પેટર્જી ટેસ્ટ

પેટર્જી ટેસ્ટ (Pathergy Test) એ એક તબીબી પરીક્ષણ છે જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે બેહસેટ રોગ (Behçet’s disease) ના નિદાનમાં મદદ કરવા માટે થાય છે. આ ટેસ્ટ શરીરની અસામાન્ય પ્રતિક્રિયાશીલતા (hyperreactivity) ને માપવા માટે કરવામાં આવે છે. આ રોગમાં, શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી પોતાના જ કોષો અને પેશીઓ પર હુમલો કરે છે.

પેટર્જી ટેસ્ટ એ બેહસેટ રોગનું નિદાન કરવા માટેનો કોઈ નિર્ણાયક ટેસ્ટ નથી, પરંતુ તે નિદાનના માપદંડોમાંનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે, ખાસ કરીને મધ્ય પૂર્વ અને જાપાન જેવા ભૌગોલિક પ્રદેશોમાં જ્યાં આ રોગ વધુ પ્રચલિત છે.

પેટર્જી ટેસ્ટ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?

પેટર્જી ટેસ્ટ એક સરળ અને ઝડપી પ્રક્રિયા છે જે ક્લિનિક અથવા હોસ્પિટલમાં કરી શકાય છે.

1. પરીક્ષણનો વિસ્તાર: ટેસ્ટ સામાન્ય રીતે હાથના અંદરના ભાગ (forearm) પર કરવામાં આવે છે. આ વિસ્તાર સ્વચ્છ અને ચેપમુક્ત હોવો જોઈએ.
2. ડૉક્ટર કે ટેકનિશિયન સોય વડે ચામડીને 45 ડિગ્રીના ખૂણા પર 5 મિલીમીટરની ઊંડાઈ સુધી બે થી ત્રણ જગ્યાએ વીંધે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન કોઈ દવા કે અન્ય પદાર્થ ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવતો નથી.
3. પરિણામની રાહ જોવી: આ પ્રક્રિયા પછી, દર્દીને તે વિસ્તારને સ્પર્શ ન કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

પેટર્જી ટેસ્ટના પરિણામોનો અર્થ

ટેસ્ટના પરિણામોને “હકારાત્મક” અથવા “નકારાત્મક” તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

• હકારાત્મક પરિણામ (Positive Result): જો વીંધેલા વિસ્તાર પર એક નાનો, લાલ ગઠ્ઠો (papule) અથવા પસ્ટ્યુલ (pustule – પરુ ભરેલો ફોલ્લો) બને તો ટેસ્ટનું પરિણામ હકારાત્મક ગણાય છે. આ ફોલ્લો સામાન્ય રીતે 24 થી 48 કલાકની અંદર દેખાય છે અને ક્યારેક તે પછીના 72 કલાક સુધી પણ વિકસી શકે છે. હકારાત્મક પરિણામ સૂચવે છે કે દર્દીના શરીરમાં અસામાન્ય પ્રતિક્રિયાશીલતા છે, જે બેહસેટ રોગનું લક્ષણ હોઈ શકે છે.
• નકારાત્મક પરિણામ (Negative Result):
  • નકારાત્મક પરિણામનો અર્થ એ નથી કે દર્દીને બેહસેટ રોગ નથી, કારણ કે ઘણા દર્દીઓ, ખાસ કરીને પશ્ચિમી દેશોમાં, આ ટેસ્ટમાં નકારાત્મક પરિણામ દર્શાવે છે.

પેટર્જી ટેસ્ટનું મહત્વ અને મર્યાદાઓ

• નિદાનમાં મદદરૂપ: પેટર્જી ટેસ્ટ એ બેહસેટ રોગના નિદાન માટેના એક મહત્વપૂર્ણ ક્લિનિકલ માપદંડ તરીકે ગણાય છે. જો દર્દીને મોઢાના વારંવાર ચાંદા થતા હોય અને અન્ય લક્ષણો (જેમ કે આંખની બળતરા કે જનનાંગોના ચાંદા) હોય અને પેટર્જી ટેસ્ટ પણ હકારાત્મક હોય, તો ડૉક્ટર માટે નિદાનની પુષ્ટિ કરવી સરળ બને છે.
• ભૌગોલિક ભિન્નતા: આ ટેસ્ટની સકારાત્મકતા અલગ અલગ ભૌગોલિક પ્રદેશોમાં જુદી જુદી હોય છે.
  • આ ભિન્નતાના કારણો અજ્ઞાત છે, પરંતુ તે આનુવંશિક અને પર્યાવરણીય પરિબળો સાથે સંબંધિત હોઈ શકે છે.
• મર્યાદાઓ:
  • એકમાત્ર નિદાન નથી: પેટર્જી ટેસ્ટ એકમાત્ર નિદાનનો માપદંડ નથી. તે અન્ય લક્ષણો અને પરીક્ષણો સાથે જોડીને જ ઉપયોગી બને છે.
  • ખોટા હકારાત્મક (False Positive):
  • નકારાત્મક પરિણામ: ટેસ્ટ નકારાત્મક આવે તો પણ બેહસેટ રોગ હોઈ શકે છે.

બેહસેટ રોગની નિદાન પ્રક્રિયા

પેટર્જી ટેસ્ટ ઉપરાંત, બેહસેટ રોગના નિદાન માટે ડૉક્ટર અન્ય બાબતો પર પણ ધ્યાન આપે છે:

1. ક્લિનિકલ લક્ષણો: વારંવાર થતા મોઢાના ચાંદા, જનનાંગોના ચાંદા, આંખની બળતરા (યુવેઇટિસ), ત્વચા પર ફોલ્લીઓ અને સાંધાના દુખાવા જેવા લક્ષણો.
2. તબીબી ઇતિહાસ: દર્દીનો સંપૂર્ણ તબીબી ઇતિહાસ અને લક્ષણોની શરૂઆત અને પ્રગતિ.
3. લોહીના પરીક્ષણો: કોઈ ચોક્કસ રક્ત પરીક્ષણ નથી, પરંતુ અન્ય રોગોને નકારી કાઢવા માટે પરીક્ષણો કરવામાં આવે છે.
4. આનુવંશિક પરીક્ષણ (Genetic Testing): કેટલીકવાર HLA-B51 જનીનની હાજરી તપાસવામાં આવે છે, જે બેહસેટ રોગ સાથે સંકળાયેલ છે.

નિષ્કર્ષ

પેટર્જી ટેસ્ટ એ બેહસેટ રોગના નિદાન માટેનું એક સરળ પરંતુ મહત્વપૂર્ણ સાધન છે, ખાસ કરીને અમુક ભૌગોલિક પ્રદેશોમાં. તે શરીરની અસામાન્ય પ્રતિક્રિયાશીલતાને દર્શાવે છે, જે આ રોગનું એક લાક્ષણિક લક્ષણ છે. જોકે, આ ટેસ્ટનું પરિણામ ક્યારેય એકલા હાથે નિદાન માટે પૂરતું નથી.

તેને અન્ય ક્લિનિકલ માપદંડો અને દર્દીના લક્ષણો સાથે જોડીને જ ઉપયોગ કરવો જોઈએ. જો તમને બેહસેટ રોગના લક્ષણો જણાય, તો યોગ્ય નિદાન અને સારવાર માટે તબીબી નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.