ઊંઘવા માટે ઓશીકું વાપરવું જોઈએ કે નહીં?

🛌 ઊંઘવા માટે ઓશીકું વાપરવું જોઈએ કે નહીં? જાણો શું કહે છે વિજ્ઞાન અને ફિઝિયોથેરાપી

“ઊંઘવા માટે ઓશીકું વાપરવું જોઈએ કે નહીં?”—આ એક એવો પ્રશ્ન છે જે લગભગ દરેક વ્યક્તિને ક્યારેક ને ક્યારેક મનમાં થયો જ હશે. કોઈ કહે છે કે ઓશીકું વગર સૂવાથી ગરદન સીધી રહે છે, તો કોઈને ઓશીકું વગર ઊંઘ જ આવતી નથી.

હકીકતમાં, આનો જવાબ “હા” કે “ના” માં નથી, પરંતુ તમે કઈ પોઝિશનમાં સૂવો છો તેના પર નિર્ભર છે. ઓશીકાનું મુખ્ય કામ તમારી કરોડરજ્જુ (Spine) ને તેના કુદરતી વળાંકમાં જાળવી રાખવાનું છે. ચાલો આ વિષયને ઊંડાણપૂર્વક સમજીએ.

૧. ઓશીકું વાપરવાનો ઉદ્દેશ્ય શું છે?

આપણી કરોડરજ્જુ ગરદનથી લઈને કમર સુધી અંગ્રેજી અક્ષર ‘S’ જેવા કુદરતી વળાંક ધરાવે છે. જ્યારે આપણે સૂઈએ છીએ, ત્યારે ગરદન અને ગાદલા (Mattress) વચ્ચે ખાલી જગ્યા રહે છે.

• જો આ જગ્યાને યોગ્ય ટેકો (Support) ન મળે, તો ગરદનના સ્નાયુઓ આખી રાત ખેંચાયેલા રહે છે.
• યોગ્ય ઓશીકું ગરદન, ખભા અને કરોડરજ્જુને એક સીધી રેખામાં રાખે છે, જેને ‘Neutral Alignment’ કહેવામાં આવે છે.

૨. તમારી સૂવાની રીત અને ઓશીકાની જરૂરિયાત

તમે કેવી રીતે સૂવો છો તેના આધારે નક્કી કરો કે તમારે ઓશીકું જોઈએ કે નહીં:

A. જો તમે પડખે (Side Sleeper) સૂતા હોવ:

મોટાભાગના લોકો પડખે સૂવાનું પસંદ કરે છે. આ પોઝિશનમાં ઓશીકું વાપરવું અનિવાર્ય છે.

• કેમ? ખભા અને કાન વચ્ચે ઘણો ગેપ હોય છે. જો ઓશીકું ન હોય, તો માથું નીચેની તરફ લટકે છે, જેનાથી ગરદન અને ખભામાં અસહ્ય દુખાવો થઈ શકે છે.
• કેવું ઓશીકું? ઓશીકું એટલું જાડું હોવું જોઈએ કે તે તમારા ખભાની પહોળાઈ જેટલું હોય, જેથી માથું ખભાની બરાબર મધ્યમાં રહે.

B. જો તમે ચત્તા (Back Sleeper) સૂતા હોવ:

પીઠ પર સૂતી વખતે મધ્યમ અથવા પાતળું ઓશીકું વાપરવું જોઈએ.

• કેમ? બહુ જાડું ઓશીકું માથાને આગળની તરફ ધકેલે છે, જ્યારે ઓશીકું ન હોવાથી ગરદન પાછળની તરફ લટકે છે. બંને સ્થિતિ નુકસાનકારક છે.
• ટિપ: ગરદનના નીચેના ભાગને સપોર્ટ આપે તેવું ઓર્થોપેડિક કે મેમરી ફોર્મ ઓશીકું આ પોઝિશન માટે શ્રેષ્ઠ છે.

C. જો તમે ઊંધા (Stomach Sleeper) સૂતા હોવ:

પેટ પર સૂવું એ ફિઝિયોથેરાપીની દ્રષ્ટિએ સૌથી ખરાબ પોઝિશન છે, પરંતુ જો તમે આ રીતે સૂતા હોવ, તો ઓશીકું ન વાપરવું વધુ હિતાવહ છે.

• કેમ? ઊંધા સૂતી વખતે ઓશીકું વાપરવાથી ગરદન વધુ પડતી પાછળ વળે છે અને શ્વાસ લેવા માટે ગરદનને એક બાજુ મરોડવી પડે છે, જે મણકા પર દબાણ લાવે છે.

૩. ઓશીકું વગર સૂવાના ફાયદા અને ગેરફાયદા

ફાયદા:

• જો તમે ઊંધા સૂતા હોવ, તો ઓશીકું વગર સૂવાથી કરોડરજ્જુ પર દબાણ ઓછું થાય છે.
• ચહેરા પર કરચલીઓ અને ખીલ થવાનું જોખમ ઘટે છે (કારણ કે ચહેરો ગંદા ઓશીકાના સંપર્કમાં નથી આવતો).

ગેરફાયદા:

• પડખે સૂતી વખતે ઓશીકું ન વાપરવાથી ‘ટોર્ટિકોલિસ’ (ગરદન જકડાઈ જવી) થઈ શકે છે.
• એસિડિટી કે નસકોરાની સમસ્યા હોય તેવા લોકો માટે ઓશીકું વગર સૂવું તકલીફદાયક બની શકે છે.

૪. ખોટું ઓશીકું વાપરવાથી થતી સમસ્યાઓ

જો તમારું ઓશીકું બહુ જૂનું, બહુ નરમ કે બહુ સખત હોય તો: ૧. સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ: મણકાનો ઘસારો વધે છે. ૨. માથાનો દુખાવો: સવારે ઉઠતી વખતે ગરદનમાંથી ઉદ્ભવતો માથાનો દુખાવો (Cervicogenic Headache). ૩. હાથમાં ખાલી ચડવી: ગરદનની નસ દબાવાને કારણે હાથમાં ઝણઝણાટી થઈ શકે છે.

૫. આદર્શ ઓશીકું કેવી રીતે પસંદ કરવું?

• મટીરિયલ: ‘મેમરી ફોર્મ’ (Memory Foam) ઓશીકા તમારા ગરદનના આકાર મુજબ ઢળી જાય છે અને શ્રેષ્ઠ ટેકો આપે છે.
• આયુષ્ય: દર ૧ થી ૨ વર્ષે ઓશીકું બદલવું જોઈએ, કારણ કે સમય જતાં તે તેનો આકાર અને સપોર્ટ ગુમાવી દે છે.
• ટેસ્ટ: ઓશીકાને વચ્ચેથી વાળો, જો તે તરત જ પાછું સીધું થઈ જાય તો તે સારું છે. જો તે વળેલું જ રહે, તો તેને બદલવાનો સમય આવી ગયો છે.

નિષ્કર્ષ

ટૂંકમાં, ઓશીકું વાપરવું કે નહીં તે વ્યક્તિગત જરૂરિયાત છે. જો તમે પડખે કે ચત્તા સૂતા હોવ, તો ગરદનના સ્વાસ્થ્ય માટે યોગ્ય ઓશીકું વાપરવું અત્યંત જરૂરી છે. પરંતુ જો તમે પેટ પર સૂતા હોવ, તો ઓશીકું છોડી દેવું વધુ સારું છે.

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિકમાં અમે દર્દીઓની ઊંઘવાની આદતો તપાસીને તેમને કયા પ્રકારનું ઓશીકું વાપરવું જોઈએ તેની ચોક્કસ સલાહ આપીએ છીએ. યોગ્ય ઓશીકું એ માત્ર આરામ માટે નથી, પણ સ્વસ્થ કરોડરજ્જુની ચાવી છે.