બેસતી વખતે પગ પર પગ ચડાવીને (Cross-legged) બેસવાના ગેરફાયદા.
આપણામાંના મોટાભાગના લોકોને બેસતી વખતે પગ પર પગ ચડાવીને (Cross-legged) બેસવાની આદત હોય છે. ભલે આપણે ઓફિસમાં હોઈએ, મિત્રો સાથે વાત કરતા હોઈએ કે જમવા બેઠા હોઈએ, આ પોઝિશન આપણને ખૂબ જ ‘આરામદાયક’ લાગે છે. પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે આ આરામદાયક લાગતી પદ્ધતિ તમારા શરીર માટે કેટલી નુકસાનકારક હોઈ શકે છે?
ફિઝિયોથેરાપી અને એર્ગોનોમિક્સની દ્રષ્ટિએ, લાંબો સમય પગ પર પગ ચડાવીને બેસવું એ કરોડરજ્જુ, નસો અને બ્લડ સર્ક્યુલેશન માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. આ લેખમાં આપણે આ આદતના ગંભીર ગેરફાયદાઓ વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.
૧. બ્લડ પ્રેશર (BP) માં વધારો
જ્યારે તમે એક પગ બીજા પગ પર મૂકો છો, ત્યારે હૃદય તરફ લોહી લઈ જતી નસો પર દબાણ આવે છે.
- કારણ: પગ પર પગ ચડાવવાથી લોહીનો પ્રવાહ અવરોધાય છે, પરિણામે હૃદયને લોહીને ઉપર ધકેલવા માટે વધુ જોર કરવું પડે છે.
- અસર: સંશોધનો મુજબ, આ સ્થિતિમાં બેસવાથી બ્લડ પ્રેશર અસ્થાયી રૂપે વધી શકે છે. જો તમને પહેલેથી જ હાઈ બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યા હોય, તો આ આદત તેને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે.
૨. નસોની સમસ્યા: વેરિકોઝ વેઈન્સ (Varicose Veins)
લાંબો સમય પગ પર પગ ચડાવીને બેસવાથી પગની નસોમાં લોહી જમા થવાનું જોખમ રહે છે.
- નુકસાન: આ સ્થિતિ નસોના વાલ્વ પર દબાણ લાવે છે. જ્યારે આ વાલ્વ નબળા પડે છે, ત્યારે લોહી પાછું પડે છે અને નસો ફૂલી જાય છે, જેને ‘વેરિકોઝ વેઈન્સ’ કહેવામાં આવે છે. આનાથી પગમાં સોજો અને ભારેપણું અનુભવાય છે.
૩. પેરોનિયલ નર્વ પાલ્સી (નસ દબાવી)
શું તમે ક્યારેય અનુભવ્યું છે કે પગ પર પગ ચડાવીને બેઠા પછી પગ ‘સુન્ન’ થઈ ગયો હોય અથવા તેમાં કીડીઓ ચાલતી હોય (Pins and Needles)?
- કારણ: ઘૂંટણની પાછળ ‘પેરોનિયલ નર્વ’ નામની નસ હોય છે. ઉપરનો પગ આ નસ પર સીધું દબાણ લાવે છે.
- જોખમ: જો આ આદત લાંબો સમય ચાલુ રહે, તો નસ કાયમી ધોરણે નબળી પડી શકે છે, જેને કારણે ‘ફૂટ ડ્રોપ’ (પગનો પંજો ઊંચો ન કરી શકવો) જેવી ગંભીર સમસ્યા થઈ શકે છે.
૪. કરોડરજ્જુ અને પોશ્ચરમાં અસંતુલન
જ્યારે તમે પગ પર પગ ચડાવો છો, ત્યારે તમારા થાપા (Pelvis) ત્રાંસા થઈ જાય છે.
- પેલ્વિક ટિલ્ટ: આનાથી કરોડરજ્જુનો નીચેનો ભાગ એક બાજુ વળી જાય છે. લાંબા ગાળે આ અસંતુલન કમરના દુખાવા અને ગરદનના દુખાવામાં પરિણમે છે.
- સ્કોલિયોસિસ: આ આદત કરોડરજ્જુના કુદરતી વળાંકને બગાડે છે, જેને કારણે તમે ઉભા રહો ત્યારે પણ ખભા એકબાજુ નમેલા દેખાય છે.
૫. ઘૂંટણ અને થાપાનો દુખાવો
પગ પર પગ ચડાવીને બેસવાથી ઘૂંટણના સાંધા પર અકુદરતી દબાણ આવે છે.
- મેનિસ્કસ ઈજા: ઘૂંટણની અંદરની ગાદી પર દબાણ આવવાથી ઘૂંટણનો દુખાવો વધી શકે છે.
- હિપ ઇમ્પિંજમેન્ટ: થાપાના સાંધામાં લાંબા સમય સુધી આડું દબાણ રહેવાથી સાંધાના સ્નાયુઓ જકડાઈ જાય છે.
✅ બેસવાની સાચી રીત કઈ છે?
શરીરને સુરક્ષિત રાખવા માટે નીચે મુજબ બેસવાની આદત પાડો: ૧. બંને પગ જમીન પર: બેસતી વખતે તમારા બંને પંજા જમીન પર સપાટ હોવા જોઈએ. ૨. ૯૦-૯૦ નિયમ: તમારા ઘૂંટણ અને થાપા ૯૦ ડિગ્રીના ખૂણે હોવા જોઈએ. ૩. પોઝિશન બદલો: દર ૩૦ મિનિટે થોડી સેકન્ડ માટે ઉભા થાઓ અથવા પગને હલાવો. ૪. અનક્રોસ કરો: જો તમારે પગ ચડાવવા જ હોય, તો ઘૂંટણથી નહિ પણ ‘એન્કલ’ (ઘૂંટી) થી પગ ક્રોસ કરો, તેનાથી પેલ્વિસ પર ઓછું દબાણ આવશે.
નિષ્કર્ષ
પગ પર પગ ચડાવીને બેસવું એ શિષ્ટાચારમાં ભલે સારું લાગતું હોય, પણ તમારા હાડકાં અને નસો માટે તે ધીમું ઝેર છે. જો તમને પહેલેથી જ કમર કે પગનો દુખાવો હોય, તો આજે જ આ આદત બદલવાનો સંકલ્પ કરો.
