પ્લાસ્ટર કાઢ્યા પછી કોણીને પૂરેપૂરી સીધી કરવા માટેની ધીમી કસરતો.

હાડકું તૂટ્યા પછી જ્યારે ૪ થી ૬ અઠવાડિયા સુધી કોણી પ્લાસ્ટરમાં રહે છે, ત્યારે સાંધાની આસપાસના સ્નાયુઓ ટૂંકા થઈ જાય છે અને સાંધામાં ‘સાયનોવિયલ ફ્લુઇડ’ (ઊંજણ) સુકાઈ જાય છે. આ કારણે પ્લાસ્ટર નીકળ્યા પછી કોણી પથ્થર જેવી કડક થઈ જાય છે, જેને ‘એલ્બો સ્ટિફનેસ’ (Elbow Stiffness) કહેવામાં આવે છે.

પ્લાસ્ટર કાઢ્યા પછી તરત જ કોણીને જોરથી ખેંચીને સીધી કરવાનો પ્રયત્ન કરવો જોખમી છે. તેનાથી સ્નાયુઓમાં ‘માયોસાઇટિસ ઓસિફિકન્સ’ (સ્નાયુમાં હાડકું વધવું) જેવી ગંભીર સમસ્યા થઈ શકે છે. કોણીને સીધી કરવા માટે ‘ધીરજ’ અને ‘ધીમી કસરત’ જ એકમાત્ર રસ્તો છે.

Table of Contents

૧. કસરત શરૂ કરતા પહેલાના ૩ મહત્વના નિયમો

૧. ગરમ શેક (Heat Therapy): કસરત શરૂ કરતા પહેલા ૧૦-૧૫ મિનિટ કોણી પર ગરમ પાણીની થેલીનો શેક કરો. ગરમીથી સ્નાયુઓ નરમ થશે અને કસરત વખતે દુખાવો ઓછો થશે. ૨. જોર ન કરવું (No Passive Forcing): કોઈ પણ વ્યક્તિ પાસે તમારી કોણી જોરથી ખેંચાવશો નહીં. માત્ર તમારી પોતાની તાકાતથી જ હાથ સીધો કરવાનો પ્રયત્ન કરો. ૩. દુખાવાની મર્યાદા (Pain Threshold): હળવું ખેંચાણ અનુભવાય ત્યાં સુધી કસરત કરો, પણ જો અસહ્ય દુખાવો થાય તો તરત અટકી જાઓ.

૨. કોણી સીધી કરવા માટેની ધીમી કસરતો (Step-by-Step)

આ કસરતો દિવસમાં ૩ થી ૪ વાર, દરેક ૧૦ થી ૧૫ ના સેટમાં કરવી જોઈએ.

A. એક્ટિવ એલ્બો એક્સ્ટેન્શન (Active Extension)

રીત: ખુરશી પર સીધા બેસો. તમારા હાથને ટેબલ પર ટેકવો. હવે ધીમે ધીમે હાથને હથેળી આકાશ તરફ રહે તે રીતે સીધો કરવાનો પ્રયત્ન કરો. જ્યાં હાથ અટકે ત્યાં ૨-૩ સેકન્ડ રોકો અને પછી ફરી વાળો.
ફાયદો: આ સાંધાની કુદરતી ગતિશીલતા શરૂ કરે છે.

B. ગ્રેવિટી આસિસ્ટેડ સ્ટ્રેચ (Gravity Assisted Stretch)

રીત: પલંગ પર ઊંધા (પેટ પર) સૂઈ જાઓ. તમારી કોણી પલંગના છેડે બહાર રહે તે રીતે હાથને હવામાં લટકતો છોડી દો. ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે તમારો હાથ ધીમે ધીમે નીચે તરફ ખેંચાશે.
સમય: આ સ્થિતિમાં ૨ થી ૫ મિનિટ સુધી હાથને ઢીલો મૂકો.
ફાયદો: વજન વગરનું કુદરતી ખેંચાણ કોણીને સીધી કરવામાં સૌથી વધુ મદદરૂપ છે.

C. સુપિનેશન અને પ્રોનેશન (Supination & Pronation)

રીત: કોણીને શરીરની નજીક ૯૦ ડિગ્રી પર વાળો. હવે હથેળીને જમીન તરફ અને પછી આકાશ તરફ ફેરવો.
ફાયદો: કોણીના હાડકાંનું પરિભ્રમણ સુધરે છે, જે હાથ સીધો કરવા માટે અનિવાર્ય છે.

D. વોલ સ્લાઈડ (Wall Slide)

રીત: દીવાલ સામે ઊભા રહો. તમારા હાથને દીવાલ પર ટેકવો અને ધીમે ધીમે હથેળીને નીચેની તરફ સરકાવો (Slide કરો) જેથી કોણી સીધી થાય.

૩. પ્લાસ્ટર પછી સોજો ઘટાડવાની ટેકનિક

પ્લાસ્ટર નીકળ્યા પછી હાથમાં સોજો આવવો સામાન્ય છે.

એલિવેશન: જ્યારે કસરત ન કરતા હોવ ત્યારે હાથને હૃદયના સ્તરથી ઊંચો રાખો.
આંગળીઓની હલનચલન: સતત મુઠ્ઠી વાળો અને ખોલો, જેથી લોહીનું પરિભ્રમણ વધે અને સોજો ઉતરે.

૪. સામાન્ય ભૂલો જે ટાળવી જોઈએ

ભારે વજન ઊંચકવું: પ્લાસ્ટર નીકળ્યાના શરૂઆતના દિવસોમાં ભારે ડોલ કે થેલો ન ઊંચકવો.
માલિશ કરવી (Massage): ફ્રેક્ચરવાળા ભાગ પર કઠણ માલિશ કે અંગૂઠાથી જોર આપવાનું ટાળો. આનાથી સોજો વધી શકે છે.
ઉતાવળ: કોણીને પૂરેપૂરી સીધી થતા ૩ થી ૬ મહિનાનો સમય લાગી શકે છે. ઉતાવળમાં સાંધાને ઈજા ન પહોંચાડો.

૫. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની જરૂર ક્યારે પડે?

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિકમાં અમે પ્લાસ્ટર પછીના દર્દીઓ માટે ખાસ સારવાર આપીએ છીએ:

મેન્યુઅલ મોબિલાઇઝેશન: ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી સાંધાને હલાવે છે જેથી જકડન જલ્દી દૂર થાય.
CPM મશીન (Continuous Passive Motion): આ મશીન ધીમે-ધીમે અને સતત હાથને સીધો કરવાની પ્રેક્ટિસ કરાવે છે.
અલ્ટ્રાસાઉન્ડ: સાંધાની અંદરના ડાઘ (Scar tissue) ને ઓગાળવા માટે.

નિષ્કર્ષ

પ્લાસ્ટર પછી કોણીની જકડન એ કોઈ કાયમી અપંગતા નથી, પણ એક પડકાર છે. જો તમે નિયમિત ગરમ શેક અને ઉપર જણાવેલ ધીમી કસરતો કરશો, તો ચોક્કસપણે તમારો હાથ ફરીથી ૧૮૦ ડિગ્રી સીધો થઈ શકશે. સાતત્ય અને ધીરજ એ જ સાજા થવાની ચાવી છે.