કયા અભાવને કારણે ખભામાં દુખાવો થાય છે?
🦴 કયા અભાવને કારણે ખભામાં દુખાવો થાય છે? (Causes of Shoulder Pain due to Deficiencies)
ખભાનો દુખાવો એ એક અત્યંત સામાન્ય સમસ્યા છે. ઘણીવાર આપણે માની લઈએ છીએ કે આ દુખાવો માત્ર ઈજા, ખોટી રીતે સૂઈ જવાથી અથવા ભારે વજન ઉંચકવાને કારણે છે. પરંતુ, તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર, તમારા શરીરમાં રહેલા ચોક્કસ પોષક તત્વો અને વિટામિન્સનો અભાવ (Deficiency) પણ ખભાના દુખાવાનું એક મુખ્ય કારણ હોઈ શકે છે.
જ્યારે શરીરને અંદરથી પૂરતું પોષણ મળતું નથી, ત્યારે ખભાના સાંધા, સ્નાયુઓ અને ચેતાઓ (Nerves) નબળી પડી જાય છે. આ લેખમાં આપણે વિગતવાર જાણીશું કે કયા વિટામિન્સ અને મિનરલ્સની ઉણપ ખભામાં પીડા પેદા કરે છે.
૧. વિટામિન D ની ઉણપ (Vitamin D Deficiency)
વિટામિન D ને ‘સનશાઈન વિટામિન’ કહેવામાં આવે છે અને તે હાડકાંના સ્વાસ્થ્ય માટે સૌથી મહત્વનું છે. તે શરીરમાં કેલ્શિયમનું શોષણ કરવામાં મદદ કરે છે.
- કેવી રીતે અસર કરે છે? જો શરીરમાં વિટામિન D ઓછું હોય, તો હાડકાં નબળા પડે છે (Osteomalacia). ખભાનો સાંધો એ ‘બોલ અને સોકેટ’ સાંધો છે, જેની મજબૂતી વિટામિન D પર નિર્ભર છે. તેની ઉણપથી ખભામાં સતત અને ઊંડો દુખાવો અનુભવાય છે.
- લક્ષણ: ખભાના સાંધામાં ભારેપણું અને સ્નાયુઓમાં નબળાઈ.
૨. વિટામિન B12 ની ઉણપ (Vitamin B12 Deficiency)
વિટામિન B12 ચેતાતંત્ર (Nervous System) ને સ્વસ્થ રાખવા માટે અનિવાર્ય છે. તે નસોના રક્ષણાત્મક પડ (Myelin sheath) ને જાળવી રાખે છે.
- કેવી રીતે અસર કરે છે? જો B12 નો અભાવ હોય, તો ખભાની નસોમાં સોજો આવી શકે છે અથવા તે દબાઈ શકે છે (Pinched Nerve). આનાથી દુખાવો માત્ર ખભામાં જ નહીં પણ ત્યાંથી હાથની આંગળીઓ સુધી ફેલાય છે.
- લક્ષણ: ખભામાં ઝણઝણાટી થવી, ખાલી ચડવી અથવા સોય ભોંકાતી હોય તેવી પીડા થવી.
3. મેગ્નેશિયમનો અભાવ (Magnesium Deficiency)
મેગ્નેશિયમ સ્નાયુઓને રિલેક્સ (આરામ) કરવામાં મદદ કરે છે. આપણા શરીરમાં ૩૦૦ થી વધુ બાયોકેમિકલ પ્રક્રિયાઓ માટે મેગ્નેશિયમ જરૂરી છે.
- કેવી રીતે અસર કરે છે? મેગ્નેશિયમની ઉણપને કારણે ખભાના સ્નાયુઓ સતત તણાવમાં રહે છે અને તેમાં ‘સ્પામ’ (Spasm) એટલે કે ખેંચાણ આવે છે. આનાથી ખભાના સ્નાયુઓ કડક થઈ જાય છે અને હલનચલન કરવામાં તકલીફ પડે છે.
- લક્ષણ: સ્નાયુઓમાં અચાનક ખેંચાણ અને રાત્રે વધતો દુખાવો.
૪. કેલ્શિયમની ઉણપ (Calcium Deficiency)
હાડકાંનું બંધારણ કેલ્શિયમથી બનેલું છે. ખભાના સાંધામાં થતો ઘસારો ઘણીવાર કેલ્શિયમના અભાવને કારણે હોય છે.
- કેવી રીતે અસર કરે છે? કેલ્શિયમ ઓછું હોવાથી ખભાના હાડકાં બરડ બને છે, જેને કારણે સામાન્ય હલનચલનમાં પણ દુખાવો થાય છે. લાંબા ગાળે આ સ્થિતિ ‘આર્થરાઈટિસ’ માં ફેરવાઈ શકે છે.
- લક્ષણ: સાંધા હલાવતી વખતે કટ-કટ અવાજ આવવો અને જકડન અનુભવવી.
૫. વિટામિન C અને કોલેજનનો અભાવ
વિટામિન C શરીરમાં કોલેજન (Collagen) પ્રોટીન બનાવવા માટે જરૂરી છે. કોલેજન ખભાના ટેન્ડન (સ્નાયુને હાડકા સાથે જોડતી પેશી) અને લિગામેન્ટને મજબૂત અને લવચીક રાખે છે.
- કેવી રીતે અસર કરે છે? વિટામિન C ના અભાવે ટેન્ડન નબળા પડી જાય છે, જેનાથી ‘રોટેટર કફ’ (Rotator Cuff) ઇજા થવાનું જોખમ વધી જાય છે.
- લક્ષણ: ખભાના સ્નાયુઓમાં સોજો અને લાલાશ.
૬. પાણીનો અભાવ (Dehydration)
શું તમે જાણો છો કે સાંધાની વચ્ચે રહેલું લુબ્રિકન્ટ (તૈલી પદાર્થ) મોટે ભાગે પાણીનું બનેલું હોય છે?
- કેવી રીતે અસર કરે છે? શરીરમાં પાણીની ઉણપને કારણે સાંધા વચ્ચેનું ઘર્ષણ વધે છે. ખભાનો સાંધો સૌથી વધુ હલનચલન કરતો હોવાથી પાણીના અભાવે તે જલદી જકડાઈ જાય છે.
આ અભાવને કેવી રીતે દૂર કરવો? (Treatment & Prevention)
જો પોષણના અભાવે ખભામાં દુખાવો થતો હોય, તો આ ટિપ્સ અપનાવો:
- સૂર્યપ્રકાશ: રોજ સવારે ૧૫-૨૦ મિનિટ કુમળા તડકામાં બેસવાથી વિટામિન D કુદરતી રીતે મળશે.
- આહાર: લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી (મેગ્નેશિયમ), દૂધ અને પનીર (કેલ્શિયમ), ખાટા ફળો (વિટામિન C) અને અંકુરિત કઠોળ (વિટામિન B12) નો સમાવેશ કરો.
- સપ્લીમેન્ટ્સ: જો ઉણપ વધુ હોય, તો લોહીની તપાસ કરાવી ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ વિટામિનની ગોળીઓ શરૂ કરો.
- પાણી: દિવસમાં ઓછામાં ઓછું ૩-૪ લિટર પાણી પીવો.
નિષ્કર્ષ
ખભાનો દુખાવો માત્ર મલમ લગાવવાથી કે પેઈનકિલર લેવાથી કાયમી મટતો નથી. જો તે પોષક તત્વોના અભાવે હોય, તો શરીરને અંદરથી મજબૂત કરવું જરૂરી છે. વિટામિન D અને B12 ની ઉણપ આજના સમયમાં સૌથી વધુ જોવા મળે છે, તેથી તેની તપાસ કરાવવી હિતાવહ છે.
