ફ્રેક્ચર રુઝાઈ ગયા પછી પણ દુખાવો કેમ રહે છે અને ફિઝિયોથેરાપી તેમાં કઈ રીતે મદદ કરે છે?

હાડકું જોડાવવું એ રિકવરીનો માત્ર એક ભાગ છે. તેની આસપાસની આખી ઇકોસિસ્ટમ (સ્નાયુઓ, નસો અને સાંધા) ને પણ સાજા થવાની જરૂર હોય છે.

૧. સ્નાયુઓની નબળાઈ (Muscle Atrophy)

જ્યારે કોઈ ભાગ પર પ્લાસ્ટર (Cast) ચડાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે સ્નાયુઓ લાંબા સમય સુધી હલનચલન કરી શકતા નથી. વપરાશ ન થવાને કારણે સ્નાયુઓ પાતળા અને નબળા પડી જાય છે. જ્યારે પ્લાસ્ટર ખુલે છે, ત્યારે આ નબળા સ્નાયુઓ શરીરનું વજન ખમી શકતા નથી, જેના કારણે દુખાવો થાય છે.

૨. સાંધાની જકડન (Joint Stiffness)

જો ફ્રેક્ચર સાંધાની નજીક હોય, તો લાંબા સમય સુધી સ્થિર રહેવાને કારણે સાંધાની અંદરનું કુદરતી લુબ્રિકન્ટ (Synovial Fluid) સુકાઈ શકે છે અથવા સાંધાની આસપાસના ટીશ્યુ સખત થઈ જાય છે. આને કારણે હાથ કે પગ વાળતી વખતે સખત દુખાવો થાય છે.

૩. સોફ્ટ ટીશ્યુ ઈન્ફેક્શન અથવા સોજો

એક્સિડન્ટ વખતે માત્ર હાડકું જ નથી તૂટતું, પણ આસપાસના લિગામેન્ટ્સ, ટેન્ડન્સ અને નસોને પણ ઈજા પહોંચે છે. હાડકું જોડાયા પછી પણ આ નરમ પેશીઓમાં આંતરિક સોજો (Inflammation) રહી શકે છે.

૪. લોહીનું નબળું પરિભ્રમણ

લાંબા સમય સુધી અંગ સ્થિર રહેવાથી તે ભાગમાં લોહીનું પરિભ્રમણ ધીમું પડી જાય છે. જ્યારે તમે ફરીથી ચાલવાનું કે હલનચલન કરવાનું શરૂ કરો છો, ત્યારે પૂરતું લોહી ન મળવાને કારણે સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ અને દુખાવો અનુભવાય છે.

૫. ‘કોમ્પ્લેક્સ રિજનલ પેઈન સિન્ડ્રોમ’ (CRPS)

દુર્લભ કિસ્સાઓમાં, ઈજા પછી નસો (Nerves) અતિશય સંવેદનશીલ બની જાય છે. આ સ્થિતિમાં મગજને સતત પેઈન સિગ્નલ મળતા રહે છે, ભલે ઈજા રુઝાઈ ગઈ હોય.

ફિઝિયોથેરાપી કેવી રીતે મદદ કરે છે?

ફ્રેક્ચર પછીની રિકવરીમાં ફિઝિયોથેરાપી એ ‘ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ’ સારવાર છે. તે માત્ર દુખાવો ઘટાડતી નથી, પણ અંગને તેની મૂળ કાર્યક્ષમતામાં પાછું લાવે છે.

૧. પીડા વ્યવસ્થાપન (Pain Management)

ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ વિવિધ ટેકનિકનો ઉપયોગ કરીને દુખાવો ઘટાડે છે:

• TENS (Electrical Stimulation): મશીન દ્વારા હળવા ઇલેક્ટ્રિક કરંટ આપીને નસોના પેઈન સિગ્નલને બ્લોક કરવામાં આવે છે.
• Ultrasound Therapy: ઊંડા સ્નાયુઓ સુધી ગરમી પહોંચાડીને આંતરિક સોજો ઘટાડે છે.
• Hot & Cold Pack: લોહીનું પરિભ્રમણ વધારવા અને સ્નાયુઓને આરામ આપવા માટે.

૨. રેન્જ ઓફ મોશન એક્સરસાઇઝ (ROM)

પ્લાસ્ટર ખુલ્યા પછી સાંધા જકડાઈ ગયા હોય છે. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ ધીમે ધીમે સાંધાને હલાવવાની કસરતો કરાવે છે, જેથી સાંધાની લવચીકતા પાછી આવે અને તમે ફરીથી હાથ ઊંચો કરી શકો અથવા ઘૂંટણ વાળી શકો.

૩. સ્ટ્રેન્ધનીંગ એક્સરસાઇઝ (Strengthening)

નબળા પડી ગયેલા સ્નાયુઓને ફરીથી મજબૂત કરવા માટે ચોક્કસ કસરતો ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે. જેમ જેમ સ્નાયુઓ મજબૂત થાય છે, તેમ તેમ તે હાડકા પરનો ભાર ઓછો કરે છે અને દુખાવો આપોઆપ ઘટવા લાગે છે.

૪. બેલેન્સ અને કોર્ડિનેશન

જો પગમાં ફ્રેક્ચર હોય, તો દર્દી ચાલતી વખતે સંતુલન ગુમાવવાનો ડર અનુભવે છે. ફિઝિયોથેરાપીમાં ‘ગેટ ટ્રેનિંગ’ (Gait Training) આપવામાં આવે છે, જે દર્દીને લંગડાયા વગર યોગ્ય રીતે ચાલતા શીખવે છે.

૫. મેન્યુઅલ થેરાપી અને મસાજ

પ્રોફેશનલ થેરાપિસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવતો મસાજ સ્નાયુઓમાં જામેલા ‘નોટ્સ’ (Ganth) ને ખોલે છે અને ટીશ્યુમાં લોહીનું ભ્રમણ વધારે છે.

ધ્યાન રાખવા જેવી બાબતો

• ધીરજ રાખો: ફ્રેક્ચર પછીની રિકવરીમાં સમય લાગે છે. ઉતાવળમાં અચાનક ભારે વજન ઉઠાવવું નહીં.
• નિયમિતતા: ફિઝિયોથેરાપીના સત્રો નિયમિત લેવા જરૂરી છે. ઘરે બતાવેલી કસરતો પણ ચૂક્યા વગર કરવી જોઈએ.
• ડોક્ટરનો સંપર્ક: જો દુખાવો અસહ્ય હોય અથવા તે ભાગ કાળો પડતો જણાય, તો તરત જ ઓર્થોપેડિક સર્જનને મળવું.

નિષ્કર્ષ

હાડકું જોડાવવું એ માત્ર શરૂઆત છે, પણ અંગને ફરીથી સક્રિય બનાવવું એ અસલી જીત છે. ફિઝિયોથેરાપી એ પુલ સમાન છે જે તમને પથારીમાંથી સામાન્ય જીવન તરફ લઈ જાય છે. યોગ્ય કસરત અને નિષ્ણાતોની સલાહ સાથે, તમે ફરીથી પહેલા જેવું જ જીવન જીવી શકો છો.