રાત્રે ખભામાં દુખાવો શા માટે થાય છે?

🌙 રાત્રે ખભામાં દુખાવો કેમ થાય છે? કારણો, સૂવાની ખોટી રીત અને નિવારણના ઉપાયો

ઘણા લોકો અનુભવે છે કે આખો દિવસ ખભામાં કોઈ તકલીફ હોતી નથી, પરંતુ જેવું તેઓ રાત્રે સૂવા માટે પથારીમાં જાય છે, કે તરત જ ખભામાં અસહ્ય દુખાવો શરૂ થઈ જાય છે. રાત્રિના સમયે થતો આ દુખાવો માત્ર ઊંઘ જ નથી બગાડતો, પરંતુ તે માનસિક તણાવનું કારણ પણ બને છે.

તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર, રાત્રે દુખાવો વધવા પાછળ ગુરુત્વાકર્ષણ બળથી લઈને શરીરની આંતરિક રચનામાં થતા ફેરફારો જવાબદાર હોય છે. આ લેખમાં આપણે રાત્રે ખભામાં દુખાવો થવાના મુખ્ય કારણો અને તેના ઉકેલો વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.

1. રાત્રે જ દુખાવો કેમ વધે છે? (મુખ્ય કારણો)

રાત્રે દુખાવો તીવ્ર થવા પાછળના વૈજ્ઞાનિક કારણો નીચે મુજબ છે:

• ગુરુત્વાકર્ષણ (Gravity): જ્યારે તમે ઊભા હોવ છો, ત્યારે ગુરુત્વાકર્ષણ ખભાના સ્નાયુઓને નીચેની તરફ ખેંચે છે, જેનાથી સાંધામાં થોડી જગ્યા રહે છે. પરંતુ સૂતી વખતે સ્નાયુઓ રિલેક્સ થાય છે અને સાંધા પર દબાણ વધે છે.
• બ્લડ સર્ક્યુલેશન: સૂતી વખતે શરીરનું હલનચલન ઓછું થઈ જાય છે, જેના કારણે સાંધામાં રક્ત પરિભ્રમણ ધીમું પડે છે. આનાથી સોજો અને જકડન (Stiffness) વધુ અનુભવાય છે.
• ધ્યાન ભટકાવનાર પરિબળોનો અભાવ: દિવસ દરમિયાન આપણે કામમાં વ્યસ્ત હોઈએ છીએ, તેથી મગજ દુખાવા પર ઓછું ધ્યાન આપે છે. રાત્રે શાંતિમાં મગજ દુખાવાના સંકેતોને વધુ તીવ્રતાથી ગ્રહણ કરે છે.

2. રાત્રિના દુખાવા પાછળના સંભવિત રોગો

જો તમને દરરોજ રાત્રે દુખાવો થતો હોય, તો તે નીચેનામાંથી કોઈ એક સમસ્યા હોઈ શકે છે:

A. બર્સાઈટિસ (Bursitis)

ખભાના સાંધામાં ‘બર્સા’ નામની નાની પ્રવાહી ભરેલી કોથળીઓ હોય છે જે હાડકાં વચ્ચે ઘસારો રોકે છે. જ્યારે તેમાં સોજો આવે છે, ત્યારે સૂતી વખતે તેના પર દબાણ આવતા તીવ્ર દુખાવો થાય છે.

B. રોટેટર કફ ટેન્ડિનાઇટિસ (Rotator Cuff Tendinitis)

ખભાને પકડી રાખતા સ્નાયુઓ (Tendons) માં સોજો આવવો. જો તમે તે જ ખભા પર પડખું ફરીને સૂઈ જાઓ છો, તો તે સ્નાયુઓ દબાય છે અને દુખાવો વધે છે.

C. ફ્રોઝન શોલ્ડર (Frozen Shoulder)

આમાં ખભાનો સાંધો જકડાઈ જાય છે. રાત્રે ઠંડકને કારણે સ્નાયુઓ વધુ સંકોચાય છે, જેનાથી ફ્રોઝન શોલ્ડરના દર્દીઓને રાત્રે વધુ પીડા થાય છે.

D. સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ

ગરદનના મણકાની સમસ્યાને કારણે દબાયેલી નસનો દુખાવો ખભા સુધી પહોંચે છે, જે રાત્રે સૂવાની ખોટી પોઝિશનમાં વધી જાય છે.

3. સૂવાની ખોટી પોઝિશન અને સુધારો

તમે કેવી રીતે સૂઈ જાઓ છો તેની અસર તમારા ખભા પર સીધી પડે છે:

1. પડખું ફરીને સૂવું: જો તમે દુખતા ખભા પર જ વજન આપીને સૂઈ જાઓ છો, તો લોહીનું પરિભ્રમણ અટકે છે.
   • ઉકેલ: વિરુદ્ધ પડખે સૂઈ જાઓ અને દુખતા ખભાની નીચે એક નાનું ઓશીકું રાખો જેથી તેને ટેકો મળે.
2. હાથ માથા નીચે રાખીને સૂવું: આ સ્થિતિ ખભાની નસો પર દબાણ લાવે છે.
   • ઉકેલ: હાથને શરીરની બાજુમાં અથવા પેટ પર રાખીને સૂવાની આદત પાડો.

4. રાત્રે રાહત મેળવવાના ત્વરિત ઉપાયો

• હૂંફાળા તેલની માલિશ: સૂતા પહેલા મહાનરાયણ તેલ અથવા લસણવાળા તલના તેલથી હળવા હાથે માલિશ કરો.
• ગરમ શેક: સૂતા પહેલા ૧૦-૧૫ મિનિટ ગરમ પાણીની કોથળીનો શેક કરવાથી સ્નાયુઓ નરમ પડે છે.
• પેન્ડુલમ એક્સરસાઇઝ: સૂતા પહેલા ખભાને ઢીલો મૂકીને ગોળ ફેરવવાની હળવી કસરત કરો.
• યોગ્ય ઓશીકું: બહુ ઊંચું કે બહુ નીચું ઓશીકું ન વાપરવું. ઓશીકું ગરદન અને ખભાના ખાડાને પૂરેપૂરો ટેકો આપતું હોવું જોઈએ.

5. ડૉક્ટરની સલાહ ક્યારે લેવી?

જો નીચે મુજબના સંકેતો દેખાય તો ઘરેલું ઉપચારના ભરોસે ન રહેવું:

• જો ખભામાં દુખાવાની સાથે તાવ આવતો હોય.
• જો હાથ ઊંચો કરવામાં અસહ્ય પીડા થતી હોય.
• જો દુખાવો ખભાથી શરૂ થઈને છાતી કે જડબા સુધી ફેલાતો હોય (આ હૃદયની સમસ્યા હોઈ શકે છે).
• જો ખભાના ભાગમાં સોજો અને લાલાશ દેખાતી હોય.

નિષ્કર્ષ

રાત્રે ખભામાં દુખાવો થવો એ સંકેત છે કે તમારા ખભાના સ્નાયુઓને આરામ કે સારવારની જરૂર છે. તમારી સૂવાની રીતમાં ફેરફાર અને નિયમિત હળવી કસરત કરવાથી ૮૦% કિસ્સામાં રાહત મળી શકે છે. જો સમસ્યા ગંભીર હોય, તો ઓર્થોપેડિક ડૉક્ટર પાસે જઈને ‘ફિઝિયોથેરાપી’ શરૂ કરવી એ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.