પીઠના દુખાવાના પ્રકારો અને ફિઝીયોથેરાપીથી રાહત
🧘 પીઠનો દુખાવો: પ્રકારો, કારણો અને ફિઝિયોથેરાપી દ્વારા અસરકારક ઉકેલ
પીઠનો દુખાવો (Back Pain) એ આજના સમયની સૌથી સામાન્ય શારીરિક સમસ્યા બની ગઈ છે. ઓફિસમાં કલાકો સુધી બેસી રહેવું, કસરતનો અભાવ અને ખોટું પોશ્ચર આ સમસ્યાના મુખ્ય કારણો છે. પીઠનો દુખાવો માત્ર અગવડતા જ નથી લાવતો, પણ તે તમારી કામ કરવાની ક્ષમતાને પણ મર્યાદિત કરે છે.
સારી વાત એ છે કે, મોટાભાગના પીઠના દુખાવાને ઓપરેશન વગર, માત્ર યોગ્ય ફિઝિયોથેરાપી અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર દ્વારા મટાડી શકાય છે.
1. પીઠના દુખાવાના મુખ્ય પ્રકારો
પીઠના દુખાવાને તેના સ્થાન અને ગંભીરતા મુજબ ત્રણ મુખ્ય ભાગમાં વહેંચી શકાય છે:
A. અપર બેક પેઇન (Upper Back Pain)
આ દુખાવો ગરદન અને છાતીની પાછળના ભાગમાં (પાંસળીઓ પાસે) થાય છે.
- કારણ: લાંબો સમય કમ્પ્યુટર પર ઝૂકીને બેસવું અથવા ભારે બેગ ઉઠાવવી.
- લક્ષણ: ખભા અને ગરદનના સ્નાયુઓમાં જકડન અનુભવવી.
B. મિડલ બેક પેઇન (Middle Back Pain)
આ ભાગ કરોડરજ્જુનો સૌથી સ્થિર ભાગ છે, તેથી અહીં દુખાવો ઓછો જોવા મળે છે.
- કારણ: સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ, કરોડરજ્જુના મણકાની સમસ્યા અથવા ખોટી રીતે સૂવું.
C. લોઅર બેક પેઇન (Lower Back Pain)
આ સૌથી સામાન્ય પ્રકાર છે કારણ કે શરીરનું મોટાભાગનું વજન કમરના નીચેના ભાગ પર આવે છે.
- કારણ: સ્લિપ ડિસ્ક, સાયટિકા, અચાનક ઝટકો લાગવો અથવા સ્નાયુઓની કમજોરી.
2. પીઠનો દુખાવો થવાના સામાન્ય કારણો
- સ્નાયુઓ અને લિગામેન્ટમાં ખેંચાણ: અચાનક વજન ઉપાડવાથી કે ખોટી રીતે વળવાથી સ્નાયુઓ ખેંચાઈ જાય છે.
- બલ્જિંગ અથવા હર્નિએટેડ ડિસ્ક (સ્લિપ ડિસ્ક): કરોડરજ્જુના મણકા વચ્ચેની ગાદી ખસી જવાથી નસ પર દબાણ આવે છે.
- ઓર્થરાઈટીસ (સંધિવા): ઉંમર વધવાને કારણે કરોડરજ્જુમાં ઘસારો થવો.
- ઓસ્ટિયોપોરોસિસ: હાડકાં પોલા અને નબળા પડી જવાથી મણકામાં ‘કોમ્પ્રેશન ફ્રેક્ચર’ થવું.
3. ફિઝિયોથેરાપી પીઠના દુખાવામાં કેવી રીતે મદદ કરે છે?
ફિઝિયોથેરાપી એ દવા વગરની એવી સારવાર છે જે પીઠના દુખાવાનું મૂળ કારણ દૂર કરે છે.
- મેન્યુઅલ થેરાપી (Manual Therapy): ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ ખાસ તકનીકો દ્વારા સાંધા અને સ્નાયુઓને રિલેક્સ કરે છે, જેનાથી જકડન દૂર થાય છે.
- સ્ટ્રેચિંગ કસરતો: પીઠ અને પેટના સ્નાયુઓને લવચીક બનાવવા માટે ખાસ સ્ટ્રેચિંગ કરાવવામાં આવે છે.
- કોર સ્ટેબિલાઇઝેશન (Core Strengthening): પેટના અંદરના સ્નાયુઓને મજબૂત કરવાથી કરોડરજ્જુને ટેકો મળે છે અને દુખાવો ઘટવાની શક્યતા વધે છે.
- મશીન દ્વારા સારવાર: અલ્ટ્રાસાઉન્ડ, TENS (ટેન્સ) અથવા હીટ થેરાપીનો ઉપયોગ કરીને સોજો અને પીડા ઘટાડવામાં આવે છે.
4. પીઠના દુખાવા માટે ૪ અસરકારક કસરતો
(નોંધ: કોઈપણ કસરત શરૂ કરતા પહેલા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ જરૂર લો)
- કેટ-કાઉ સ્ટ્રેચ (Cat-Cow Stretch): આ કરોડરજ્જુની લવચીકતા વધારે છે.
- બ્રિજિંગ એક્સરસાઇઝ (Bridging): ચત્તા સૂઈને કમરને હવામાં ઉઠાવવી. આનાથી કમરના સ્નાયુઓ મજબૂત થાય છે.
- ચાઈલ્ડ પોઝ (Balasana): આ કમરના સ્નાયુઓને ઊંડો આરામ આપે છે.
- પેલ્વિક ટિલ્ટ (Pelvic Tilt): કમરના નીચેના ભાગને જમીન સાથે દબાવીને સ્નાયુઓને સક્રિય કરવા.
5. પીઠના દુખાવાથી બચવા માટેની ટિપ્સ (Prevention)
- સાચું પોશ્ચર: બેસતી વખતે પીઠ સીધી રાખો અને કમર પાછળ સપોર્ટ રાખો.
- વજન નિયંત્રણ: પેટનો ઘેરાવો વધવાથી કમર પર દબાણ વધે છે, તેથી વજન કંટ્રોલમાં રાખો.
- કેલ્શિયમ અને વિટામિન D: હાડકાંની મજબૂતી માટે પૌષ્ટિક આહાર અને તડકો લો.
- ભાર ઉપાડવાની રીત: કોઈપણ વસ્તુ ઉપાડતી વખતે કમરથી વળવાને બદલે ઘૂંટણ વાળીને બેસો.
નિષ્કર્ષ
પીઠનો દુખાવો એ માત્ર શારીરિક પીડા નથી, પણ તે જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરવાની ચેતવણી છે. યોગ્ય સમયે ફિઝિયોથેરાપી શરૂ કરવાથી તમે ભવિષ્યમાં થનારી સર્જરી અને કાયમી તકલીફથી બચી શકો છો. જો તમને પગમાં ખાલી ચડવી કે અસહ્ય પીડા અનુભવાય, તો તુરંત નિષ્ણાતની સલાહ લો.
