લિગામેન્ટ ઇન્જરી (ACL Tear) શું છે?

ઘૂંટણની ઈજાઓમાં ACL (Anterior Cruciate Ligament) ટેર એ ખેલાડીઓ અને સક્રિય લોકોમાં જોવા મળતી સૌથી ગંભીર સમસ્યાઓમાંથી એક છે. જ્યારે ઘૂંટણના હાડકાંને જોડતી મુખ્ય પેશી (લિગામેન્ટ) ફાટી જાય છે, ત્યારે તેને લિગામેન્ટ ઇન્જરી કહેવામાં આવે છે.

ચાલો જાણીએ ACL ટેર શું છે, તેના લક્ષણો અને ઉપચાર વિશે સંપૂર્ણ માહિતી.

લિગામેન્ટ ઇન્જરી (ACL Tear) શું છે?

આપણા ઘૂંટણમાં મુખ્ય ચાર લિગામેન્ટ હોય છે, જેમાંથી ACL (એન્ટીરિયર ક્રુસિએટ લિગામેન્ટ) સૌથી મહત્વનું છે. તે ઘૂંટણની વચ્ચેના ભાગમાં હોય છે અને સાથળના હાડકાને પગના નીચેના હાડકા સાથે જોડે છે. તે ઘૂંટણને સ્થિરતા (Stability) આપે છે. જ્યારે રમત દરમિયાન કે અકસ્માતમાં ઘૂંટણ પર વધુ પડતું દબાણ આવે કે તે અચાનક વળી જાય, ત્યારે આ લિગામેન્ટ ખેંચાય છે અથવા ફાટી જાય છે.

ACL ઇન્જરી થવાના મુખ્ય કારણો

• અચાનક દિશા બદલવી: દોડતી વખતે એકાએક વળવું.
• સીધા પગે લેન્ડિંગ કરવું: ઊંચાઈ પરથી કૂદકો મારીને સીધા પગે જમીન પર આવવું.
• અચાનક ઉભા રહી જવું: ખૂબ જ ઝડપથી દોડતા હોવ અને એકાએક બ્રેક મારવી.
• સીધો ફટકો પડવો: ફૂટબોલ કે કબડ્ડી જેવી રમતમાં કોઈ અન્ય ખેલાડી સાથે અથડાવું.

ACL ટેરના મુખ્ય લક્ષણો

૧. ‘પોપ’ (Pop) અવાજ આવવો: ઈજા વખતે ઘૂંટણમાં કંઈક તૂટ્યું હોય તેવો જોરદાર અવાજ આવવો. ૨. અસહ્ય દુખાવો: ઈજા થયા પછી તરત જ ખૂબ દુખાવો થવો અને ચાલવામાં તકલીફ પડવી. ૩. સોજો આવવો: ઈજાના ૨ થી ૨૪ કલાકમાં ઘૂંટણ પર મોટો સોજો આવી જવો. ૪. અસ્થિરતા (Instability): એવું લાગે કે ઘૂંટણ તમારો ભાર ઝીલી શકશે નહીં અને લથડી જશે.

નિદાન અને સારવાર (Treatment)

જો તમને લાગે કે લિગામેન્ટ ઇન્જરી થઈ છે, તો તરત જ ઓર્થોપેડિક ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. સામાન્ય રીતે MRI સ્કેન દ્વારા તેની ગંભીરતા માપવામાં આવે છે.

૧. પ્રાથમિક સારવાર (R.I.C.E. Method)

• Rest (આરામ): ઘૂંટણ પર વજન ન આપો.
• Ice (બરફ): સોજો ઘટાડવા દર ૨ કલાકે ૧૫ મિનિટ બરફનો શેક કરો.
• Compression (દબાણ): ગરમ પાટો (Crepe Bandage) બાંધો.
• Elevation (ઊંચાઈ): સૂતી વખતે પગ નીચે ઓશીકું રાખી પગ ઊંચો રાખો.

૨. ફિઝિયોથેરાપી

જો ટેર મામૂલી હોય, તો કસરત અને ફિઝિયોથેરાપી દ્વારા સ્નાયુઓને મજબૂત કરીને સારવાર કરી શકાય છે.

૩. સર્જરી (ACL Reconstruction)

જો લિગામેન્ટ સંપૂર્ણ રીતે ફાટી ગયું હોય અને વ્યક્તિ ખેલાડી હોય અથવા યુવાન હોય, તો ડોક્ટર આર્થ્રોસ્કોપિક સર્જરીની સલાહ આપે છે, જેમાં નવું લિગામેન્ટ બેસાડવામાં આવે છે.

નિષ્કર્ષ:

ACL ઇન્જરી એ ડરવાની બાબત નથી, પણ તેને અવગણવી જોઈએ નહીં. સમયસર સારવાર અને યોગ્ય કસરતથી વ્યક્તિ ફરીથી મેદાનમાં ઉતરી શકે છે.