સાંધાના દુખાવા માટેના ઘરગથ્થુ આયુર્વેદિક ઉપાયો.
🦵 સાંધાના દુખાવા માટેના રામબાણ ઘરગથ્થુ આયુર્વેદિક ઉપાયો
વધતી જતી ઉંમર, ખોટી જીવનશૈલી અને પોષક તત્વોની ઉણપને કારણે આજે સાંધાના દુખાવા (Joint Pain) ની સમસ્યા માત્ર વૃદ્ધોમાં જ નહીં, પણ યુવાનોમાં પણ જોવા મળે છે. આયુર્વેદ મુજબ, શરીરમાં જ્યારે ‘વાત દોષ’ વધી જાય છે, ત્યારે સાંધાઓમાં રૂક્ષતા (Dryness) આવે છે અને દુખાવો શરૂ થાય છે.
ઘણીવાર આપણે પેઈનકિલર્સ લઈએ છીએ, જે કામચલાઉ રાહત આપે છે પણ લાંબા ગાળે નુકસાન કરી શકે છે. આયુર્વેદમાં એવા અનેક કુદરતી ઉપાયો છે જે સાંધાના દુખાવાને જડમૂળથી મટાડવામાં મદદરૂપ થાય છે. ચાલો જાણીએ આ અસરકારક ઉપાયો વિશે.
૧. મેથીના દાણાનો ઉપયોગ
મેથીની તાસીર ગરમ છે અને તે ‘વાત’ નાશક ગુણો ધરાવે છે.
- રીત: રાત્રે એક ચમચી મેથીના દાણાને એક ગ્લાસ પાણીમાં પલાળી રાખો. સવારે ખાલી પેટે આ દાણા ચાવીને ખાઈ જાઓ અને ઉપર તે જ પાણી પી લો.
- ફાયદો: તે સાંધાઓમાં થતા સોજાને ઓછો કરે છે અને દુખાવામાં કાયમી રાહત આપે છે.
૨. આદુ અને સૂંઠ
આદુમાં ‘જિંજરોલ’ નામનું તત્વ હોય છે જે કુદરતી એન્ટિ-ઇન્ફ્લેમેટરી (સોજાનાશક) છે.
- રીત: દિવસમાં બે વાર આદુવાળી ચા અથવા નવશેકા પાણીમાં અડધી ચમચી સૂંઠનો પાવડર નાખીને પીવો.
- ફાયદો: તે શરીરમાં લોહીનું પરિભ્રમણ વધારે છે અને જકડાઈ ગયેલા સાંધાઓને છૂટા કરે છે.
૩. હળદર અને લસણનું દૂધ
હળદર અને લસણ બંને આયુર્વેદના સૌથી શક્તિશાળી ઔષધો છે.
- રીત: એક ગ્લાસ દૂધમાં ૨-૩ કળી લસણ નાખીને ઉકાળો. ત્યારબાદ તેમાં ચપટી હળદર ઉમેરો. રાત્રે સૂતી વખતે આ દૂધ પીવો.
- ફાયદો: લસણ વાયુ (Gas) ને દૂર કરે છે અને હળદર સાંધાના ઘસારામાં રૂઝ લાવે છે.
૪. બાહ્ય ઉપચાર: તેલ માલિશ (અભ્યંગ)
દવાઓ લેવાની સાથે બહારથી માલિશ કરવી અત્યંત જરૂરી છે.
- મહાનરાયણ તેલ: આ આયુર્વેદિક તેલ સાંધાના દુખાવા માટે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
- તલનું તેલ: જો બીજું કોઈ તેલ ન હોય, તો શુદ્ધ તલના તેલમાં લસણ અને અજમો નાખીને ગરમ કરો. આ તેલથી હળવા હાથે સાંધા પર માલિશ કરો.
- ફાયદો: માલિશ કરવાથી સાંધામાં લ્યુબ્રિકેશન (ચીકાશ) વધે છે અને લોહીનો પ્રવાહ તેજ થાય છે.
૫. એરંડાનું તેલ (Castor Oil)
આયુર્વેદમાં એરંડાના તેલને ‘વાયુનો દુશ્મન’ કહેવામાં આવે છે.
- રીત: રાત્રે એક ગ્લાસ હૂંફાળા દૂધમાં ૧ ચમચી એરંડાનું તેલ નાખીને પીવો.
- ફાયદો: આનાથી પેટ સાફ આવે છે (કબજિયાત દૂર થાય છે). આયુર્વેદ મુજબ જો પેટમાં ગેસ અને કબજિયાત હશે તો સાંધાનો દુખાવો ક્યારેય નહીં મટે.
૬. ખોરાકમાં રાખવાની સાવચેતી (પથ્યાપથ્ય)
સાંધાના દુખાવાવાળા વ્યક્તિએ શું ખાવું અને શું ન ખાવું તે જાણવું ખૂબ જરૂરી છે:
- શું ન ખાવું: વાસી ખોરાક, ઠંડા પીણાં, દહીં, ખાટી વસ્તુઓ (આંબલી, અથાણાં), વાયુ કરે તેવા કઠોળ (ચણા, વટાણા, ચોળી) ટાળવા.
- શું ખાવું: ગરમ અને તાજો ખોરાક લેવો. ગાયનું ઘી, લસણ, મેથી, સરગવો અને બાજરીનો ઉપયોગ વધારવો.
૭. હળવી કસરત અને યોગ
માત્ર આરામ કરવાથી સાંધા વધુ જકડાઈ જાય છે.
- યોગાસન: તાડાસન, પવનમુક્તાસન અને સૂક્ષ્મ વ્યાયામ (સાંધાઓની હળવી હિલચાલ) કરો.
- ધ્યાનમાં રાખો: દુખાવો વધુ હોય ત્યારે આંચકાવાળી કસરત ન કરવી.
નિષ્કર્ષ
સાંધાનો દુખાવો રાતોરાત મટી જતી સમસ્યા નથી. આ આયુર્વેદિક ઉપાયોને ધીરજપૂર્વક ૧ થી ૩ મહિના સુધી અનુસરવાથી ચોક્કસ પરિણામ મળે છે. જો દુખાવો ખૂબ જ અસહ્ય હોય અથવા સાંધામાં વધુ સોજો હોય, તો નિષ્ણાત આયુર્વેદિક ડૉક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
