લેઝર થેરાપી (Laser Therapy) કેવી રીતે હીલિંગ પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે?

વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિએ તબીબી ક્ષેત્રે અનેક ક્રાંતિકારી ફેરફારો લાવ્યા છે, જેમાંથી એક છે લેઝર થેરાપી. અગાઉ લેઝરનો ઉપયોગ માત્ર સર્જરી કે આંખના ઓપરેશન માટે થતો હતો, પરંતુ આજે ફિઝિયોથેરાપી અને સ્પોર્ટ્સ મેડિસિનમાં ‘લો-લેવલ લેઝર થેરાપી’ (LLLT) અથવા ‘કોલ્ડ લેઝર થેરાપી’ નો ઉપયોગ દુખાવો ઘટાડવા અને રૂઝ લાવવાની પ્રક્રિયાને વેગ આપવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

ઘણીવાર આપણે વિચારીએ છીએ કે માત્ર પ્રકાશના કિરણો શરીરની અંદર કેવી રીતે રૂઝ લાવી શકે? આ લેખમાં આપણે લેઝર થેરાપીની કાર્યપદ્ધતિ અને તેના જાદુઈ ફાયદાઓ વિશે વિગતવાર સમજીશું.

૧. લેઝર થેરાપી શું છે?

લેઝર થેરાપી એ એક બિન-આક્રમક (Non-invasive) સારવાર છે જેમાં પ્રકાશના ચોક્કસ તરંગલંબાઈ (Wavelength) ધરાવતા કિરણોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ કિરણો શરીરની પેશીઓમાં ઊંડે સુધી ઉતરે છે અને કોષો સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.

• કોલ્ડ લેઝર: તેને ‘કોલ્ડ’ એટલા માટે કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે શરીરની પેશીઓને ગરમ કરતી નથી કે કાપતી નથી. તેની અસર સંપૂર્ણપણે જૈવ-રાસાયણિક (Biochemical) હોય છે.

૨. લેઝર થેરાપી હીલિંગને કેવી રીતે ઝડપી બનાવે છે? (કાર્યપદ્ધતિ)

જ્યારે લેઝરના કિરણો ઈજાગ્રસ્ત ભાગ પર પાડવામાં આવે છે, ત્યારે તે નીચે મુજબની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા રિકવરી ઝડપી બનાવે છે:

A. ફોટો-બાયોમોડ્યુલેશન (Photo-biomodulation)

આ પ્રક્રિયામાં કોષોની અંદર રહેલા ‘માઈટોકોન્ડ્રિયા’ (જેને કોષનું પાવરહાઉસ કહેવાય છે) લેઝર પ્રકાશને શોષી લે છે. આનાથી કોષમાં ATP (Adenosine Triphosphate) નું ઉત્પાદન વધે છે. ATP એ કોષો માટે ઇંધણ જેવું છે. વધુ ઉર્જા મળવાથી ઈજાગ્રસ્ત કોષો ઝડપથી રિપેર થવા લાગે છે.

B. રક્ત પરિભ્રમણમાં વધારો

લેઝર કિરણો સૂક્ષ્મ રક્તવાહિનીઓને પહોળી કરે છે (Vasodilation). જેના કારણે ઈજાગ્રસ્ત ભાગમાં ઓક્સિજન અને પોષક તત્વોનો પ્રવાહ વધે છે અને ત્યાં રહેલો કચરો (Toxins) ઝડપથી દૂર થાય છે.

C. સોજો અને બળતરામાં ઘટાડો

લેઝર થેરાપી શરીરમાં સોજો પેદા કરતા તત્વોને ઘટાડે છે અને લસિકા તંત્ર (Lymphatic system) ને સક્રિય કરે છે, જે સોજાના પ્રવાહીને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે.

૩. લેઝર થેરાપીના મુખ્ય ફાયદાઓ

૧. દર્દમુક્ત સારવાર: આ પ્રક્રિયા દરમિયાન દર્દીને કોઈ દુખાવો, બળતરા કે અગવડતા થતી નથી. ૨. દવાઓ પર નિર્ભરતા ઘટે છે: તે કુદરતી પેઈનકિલર તરીકે કામ કરે છે, જેથી દર્દીએ પેઈનકિલર ગોળીઓ ઓછી ખાવી પડે છે. ૩. ડાઘ (Scar Tissue) ઘટાડે છે: લેઝર કિરણો કોલેજનના ઉત્પાદનને સંતુલિત કરે છે, જેથી જૂની ઈજાના ડાઘ કે કડક પેશીઓ નરમ બને છે. ૪. ચેતાતંત્રમાં સુધારો: તે નબળી પડી ગયેલી નસો (Nerves) ને પુનર્જીવિત કરવામાં મદદ કરે છે, જે ડાયાબિટીક ન્યુરોપથી કે સાઈટિકામાં ફાયદાકારક છે.

૪. કઈ સમસ્યાઓમાં લેઝર થેરાપી અસરકારક છે?

• સાંધાનો દુખાવો: ગૂંટણનો ઘસારો (Arthritis) અને હાથ-પગના સાંધાની જકડન.
• સ્નાયુઓની ઈજા: રમતગમત દરમિયાન સ્નાયુ ખેંચાઈ જવા (Muscle Strain) કે ફાટી જવા.
• કાંડા અને કોણીનો દુખાવો: કાર્પલ ટનલ સિન્ડ્રોમ અને ટેનિસ એલ્બો.
• ઘા રૂઝવવા: મધુપ્રમેહ (Diabetes) ના દર્દીઓમાં ન રૂઝતા ઘા કે અલ્સર માટે લેઝર વરદાન સમાન છે.
• ગળા અને કમરનો દુખાવો: સ્પોન્ડિલોસિસ અને સ્લિપ ડિસ્કની સમસ્યા.

૫. સારવારની પ્રક્રિયા અને સમયગાળો

લેઝર થેરાપીનો એક સેશન સામાન્ય રીતે ૫ થી ૧૫ મિનિટનો હોય છે. દુખાવો કેટલો જૂનો અને ગંભીર છે તેના આધારે ડૉક્ટર ૫ થી ૧૦ સેશનની સલાહ આપી શકે છે. તે સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે અને તેની કોઈ આડઅસર (Side effects) નથી.

નિષ્કર્ષ

લેઝર થેરાપી એ વિજ્ઞાનનો એક એવો ઉપહાર છે જે શરીરની કુદરતી રૂઝ લાવવાની શક્તિને અનેકગણી વધારી દે છે. જો તમે લાંબા ગાળાના દુખાવાથી પીડાતા હોવ અથવા ઈજામાંથી જલ્દી બહાર આવવા માંગતા હોવ, તો લેઝર થેરાપી એક ઉત્તમ અને આધુનિક વિકલ્પ છે.