ટ્રેક્શન (Traction): કમર કે ગરદનની દબાયેલી નસ છૂટી કરવા માટેનું મશીન.

આજના સમયમાં કલાકો સુધી કોમ્પ્યુટર સામે બેસી રહેવું અથવા સતત મોબાઈલનો ઉપયોગ કરવાને કારણે ડોક (Cervical) અને કમર (Lumbar) ના દુખાવા સામાન્ય બની ગયા છે. જ્યારે ગાદી ખસી જવાથી (Slip Disc) નસ દબાય છે, ત્યારે હાથ કે પગમાં ખાલી ચઢવી, ઝણઝણાટી થવી કે અસહ્ય દુખાવો થવો જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

આવી સ્થિતિમાં ફિઝિયોથેરાપીનું એક અત્યંત પ્રભાવશાળી મશીન કામ આવે છે, જેને ટ્રેક્શન (Traction) કહેવામાં આવે છે. ટ્રેક્શન એ દબાયેલી નસ પરથી દબાણ ઓછું કરવાની અને કરોડરજ્જુને ફરીથી ગોઠવવાની એક વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ છે.

Table of Contents

૧. ટ્રેક્શન શું છે?

ટ્રેક્શન એટલે કરોડરજ્જુના મણકાઓને એકબીજાથી વિરુદ્ધ દિશામાં ખેંચવા. આ પ્રક્રિયામાં મશીન દ્વારા ચોક્કસ વજન અને દબાણનો ઉપયોગ કરીને કરોડરજ્જુના બે મણકા વચ્ચેની જગ્યા વધારવામાં આવે છે.

સર્વાઇકલ ટ્રેક્શન: ગરદન કે ડોકના ભાગ માટે.
લમ્બર ટ્રેક્શન: કમર કે પીઠના નીચેના ભાગ માટે.

૨. ટ્રેક્શન મશીન કેવી રીતે કામ કરે છે?

જ્યારે મશીન દ્વારા ખેંચાણ (Pulling force) આપવામાં આવે છે, ત્યારે શરીરમાં નીચે મુજબના હકારાત્મક ફેરફારો થાય છે:

A. મણકા વચ્ચેની જગ્યા વધવી (Decompression)

કરોડરજ્જુના બે મણકા વચ્ચે રહેલી ગાદી (Disc) જ્યારે દબાય છે, ત્યારે તે બહાર નીકળીને નજીકની નસને દબાવે છે. ટ્રેક્શન આ બે મણકા વચ્ચે જગ્યા બનાવે છે, જેનાથી બહાર નીકળેલી ગાદીને તેની મૂળ જગ્યાએ પાછા જવાની તક મળે છે.

B. નસ પરનું દબાણ ઘટવું

જેમ જેમ મણકા વચ્ચે જગ્યા વધે છે, તેમ તેમ દબાયેલી નસ (Nerve) મુક્ત થાય છે. આનાથી હાથ કે પગમાં આવતી ખાલી અને દુખાવો તરત જ ઓછો થવા લાગે છે.

C. સ્નાયુઓને આરામ (Muscle Relaxation)

સતત દુખાવાને કારણે સાંધાની આસપાસના સ્નાયુઓ જકડાઈ જાય છે. ટ્રેક્શન આ સ્નાયુઓને હળવું અને લયબદ્ધ ખેંચાણ આપીને તેમની જકડન દૂર કરે છે.

D. રક્ત પરિભ્રમણમાં સુધારો

ખેંચાણ દરમિયાન જે-તે ભાગમાં લોહીનો પ્રવાહ વધે છે, જે ગાદીના કોષોને પોષણ આપે છે અને સોજો ઉતારવામાં મદદ કરે છે.

૩. ટ્રેક્શન ક્યારે લેવું જોઈએ?

સ્લિપ ડિસ્ક (Disc Prolapse): ગાદી ખસી જવાથી નસ દબાવી.
સાયટીકા (Sciatica): કમરથી પગના પંજા સુધી ઉતરતો દુખાવો.
સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ: ગરદનની જકડન અને હાથમાં આવતી ખાલી.
મણકાનો ઘસારો: મણકા વચ્ચેની ગાદી સુકાઈ જવી.
નસ દબાવી (Nerve Root Compression): કોઈપણ કારણસર ચેતા પર આવતું દબાણ.

૪. ટ્રેક્શન લેતી વખતે કેવો અનુભવ થાય છે?

ઘણા દર્દીઓને લાગે છે કે ટ્રેક્શન આપતી વખતે શરીર ખેંચાશે તો દુખાવો વધશે, પણ હકીકતમાં:

તમને કરોડરજ્જુના ભાગે ખૂબ જ હળવું અને આરામદાયક ખેંચાણ અનુભવાશે.
આ કોઈ આંચકા આપવાની પ્રક્રિયા નથી; તે ખૂબ જ ધીમી અને નિયંત્રિત હોય છે.
આધુનિક ડિજિટલ ટ્રેક્શન મશીનમાં ‘ઇન્ટરમિટેન્ટ’ (ખેંચવું-મૂકવું) મોડ હોય છે, જે દર્દીને બિલકુલ થાક લાગવા દેતું નથી.
એક સેશન સામાન્ય રીતે ૧૦ થી ૧૫ મિનિટ સુધી ચાલે છે.

૫. કોણે સાવચેતી રાખવી જોઈએ? (કોન્ટ્રા-ઇન્ડિકેશન્સ)

નીચેના કિસ્સાઓમાં ટ્રેક્શન ન લેવું જોઈએ:

ઓસ્ટિઓપોરોસિસ: જો હાડકાં ખૂબ જ પોલા કે નબળા હોય.
ફ્રેક્ચર: કરોડરજ્જુમાં તાજેતરમાં થયેલી ઈજા કે ફ્રેક્ચર.
કેન્સર: જો હાડકાંમાં કેન્સરની ગાંઠ હોય.
ગંભીર હૃદયરોગ કે હાઈ બ્લડ પ્રેશર.
ગર્ભાવસ્થા: ગર્ભવતી મહિલાઓએ લમ્બર (કમર) ટ્રેક્શન ન લેવું.

૬. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની ભૂમિકા

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિકમાં અમે ટ્રેક્શન આપતા પહેલા દર્દીના વજન અને શારીરિક સ્થિતિની ચોકસાઈપૂર્વક તપાસ કરીએ છીએ.

વજનનું પ્રમાણ: સામાન્ય રીતે શરીરના વજનના ચોક્કસ ટકાવારી મુજબ (જેમ કે કમર માટે વજનના ૧/૩ કે ૧/૪ ભાગ) ટ્રેક્શન આપવામાં આવે છે.
સંકલિત સારવાર: માત્ર ટ્રેક્શનથી કામ ચાલતું નથી. ટ્રેક્શન નસને મુક્ત કરે છે, પણ તે ભાગને મજબૂત કરવા માટે કોર સ્ટેબિલાઈઝેશન અને બેક એક્સરસાઇઝ અનિવાર્ય છે.

નિષ્કર્ષ

ટ્રેક્શન એ દબાયેલી નસને મુક્ત કરવા માટેની એક સુરક્ષિત અને બિન-આક્રમક (વગર વાઢકાપની) રીત છે. જો તમને ગાદી ખસી જવાની સમસ્યા હોય અને ડોક્ટરે ઓપરેશનની સલાહ આપી હોય, તો એકવાર ફિઝિયોથેરાપી ટ્રેક્શન અને યોગ્ય કસરતોનો સહારો લેવો જોઈએ. ઘણા કિસ્સાઓમાં આ પદ્ધતિથી ઓપરેશન ટાળી શકાય છે.