સ્તનપાન (Breastfeeding) દરમિયાન યોગ્ય બેસવાની પોઝિશન જેથી ડોક ન દુખે.

નવજાત શિશુ માટે સ્તનપાન એ સર્વોત્તમ આહાર છે, જે તેને પોષણ અને સુરક્ષા આપે છે. પરંતુ, નવી માતાઓ માટે સ્તનપાનનો અનુભવ શારીરિક રીતે થકવી દેનારો હોઈ શકે છે. ઘણી સ્ત્રીઓ ફરિયાદ કરે છે કે સ્તનપાન દરમિયાન સતત નીચે નમીને જોવાથી તેમની ડોક, ખભા અને કમરમાં અસહ્ય દુખાવો થાય છે.

જો તમે સ્તનપાન માટે યોગ્ય ‘પોશ્ચર’ (બેસવાની રીત) નહીં અપનાવો, તો ભવિષ્યમાં કરોડરજ્જુની ગંભીર સમસ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે. સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક દ્વારા પ્રસ્તુત આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે કેવી રીતે સાચી પોઝિશન જાળવીને તમે દર્દમુક્ત સ્તનપાન કરાવી શકો છો.

૧. ડોક અને કમરના દુખાવાનું મુખ્ય કારણ

સ્તનપાન દરમિયાન માતાઓ અજાણતામાં કેટલીક ભૂલો કરે છે જે સ્નાયુઓ પર તાણ વધારે છે:

• બાળક તરફ નમવું: મોટાભાગની માતાઓ બાળકને સ્તન સુધી પહોંચાડવા માટે પોતાની ડોક અને ખભાને આગળની તરફ નમાવે છે.
• ટેકાનો અભાવ: પલંગ કે ખુરશી પર બેસતી વખતે કમર પાછળ યોગ્ય ટેકો ન રાખવો.
• લાંબો સમય એક જ સ્થિતિ: બાળક લાંબો સમય દૂધ પીતું હોય ત્યારે સ્નાયુઓ જકડાઈ જવા.

૨. સ્તનપાન માટેની શ્રેષ્ઠ પોઝિશન્સ

તમારા શરીરની અનુકૂળતા મુજબ તમે નીચેનીમાંથી કોઈ પણ પોઝિશન પસંદ કરી શકો છો:

A. ક્રેડલ હોલ્ડ (Cradle Hold)

આ સૌથી સામાન્ય પોઝિશન છે. જેમાં માતા ટટ્ટાર બેસીને બાળકને પોતાના હાથના ઘેરાવામાં રાખે છે.

• ટીપ: આ સ્થિતિમાં હંમેશા બાળકની નીચે નરમ ઓશીકું (Feeding Pillow) રાખો, જેથી બાળક સ્તન સુધી પહોંચે અને તમારે નીચે ન નમવું પડે.

B. સાઈડ-લાઈંગ પોઝિશન (Side-Lying)

રાત્રિના સમયે અથવા સિઝેરિયન સર્જરી પછી આ પોઝિશન આરામદાયક રહે છે.

• માતા અને બાળક બંને પડખું ફરીને સુવે છે. આનાથી માતાની કમર પરનું દબાણ ઘટે છે.

C. ફૂટબોલ હોલ્ડ (Football Hold)

આ પોઝિશનમાં બાળક માતાના હાથની નીચે, બગલની બાજુએ રહે છે.

• ભારે સ્તનો ધરાવતી સ્ત્રીઓ અથવા જેમને સિઝેરિયનના ટાંકા હોય તેમના માટે આ પોઝિશન શ્રેષ્ઠ છે.

૩. યોગ્ય પોશ્ચર માટેના સુવર્ણ નિયમો (Ergonomic Tips)

તમારી ડોકને સુરક્ષિત રાખવા માટે આ બાબતો ધ્યાનમાં રાખો:

૧. બાળકને તમારી પાસે લાવો, તમે બાળકની પાસે ન જાઓ: હંમેશા ઓશીકાનો ઉપયોગ કરીને બાળકને ઉપર ઉઠાવો. તમારી પીઠ સીધી અને ખભા આરામદાયક સ્થિતિમાં રાખો. ૨. કમરનો ટેકો: બેસતી વખતે હંમેશા પાછળ એક નાનું ઓશીકું રાખો જેથી કમરનો કુદરતી વળાંક જળવાઈ રહે. ૩. પગનો ટેકો: જો તમે ખુરશી પર બેઠા હોવ, તો પગ નીચે નાનું સ્ટૂલ (Footstool) રાખો. આનાથી પેટ અને પીઠના સ્નાયુઓ પરનું ખેંચાણ ઘટશે. ૪. સામે જુઓ: સતત બાળકના ચહેરા તરફ નીચે જોવાનું ટાળો. વચ્ચે-વચ્ચે તમારી ડોકને સીધી કરો અને હળવી કસરત કરો.

૪. ફિઝિયોથેરાપી અને હળવી કસરતો

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક મુજબ, સ્તનપાન કરાવતી માતાઓએ નીચે મુજબની હળવી કસરતો કરવી જોઈએ:

• નેક રોટેશન (Neck Rotation): ડોકને ધીમેથી ડાબે અને જમણે ફેરવો.
• શોલ્ડર રોલ્સ (Shoulder Rolls): ખભાને ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં અને વિરુદ્ધ દિશામાં ફેરવો.
• ચેસ્ટ સ્ટ્રેચિંગ: બંને હાથ પાછળ જોડીને છાતીના સ્નાયુઓને ખેંચો, જે આગળ નમવાની આદતને સુધારશે.

૫. હાઇડ્રેશન અને આહાર

સ્તનપાન દરમિયાન પાણી પુષ્કળ પીવો. ડિહાઇડ્રેશનને કારણે પણ સ્નાયુઓમાં જકડન અને દુખાવો થઈ શકે છે. તમારા આહારમાં કેલ્શિયમ અને પ્રોટીનનું પ્રમાણ જાળવો જેથી હાડકાં અને સ્નાયુઓ મજબૂત રહે.

નિષ્કર્ષ

સ્તનપાન એ માતા અને બાળક વચ્ચેના પ્રેમનો અતૂટ સેતુ છે. તેને પીડાદાયક બનાવવાને બદલે, યોગ્ય સાધનો અને પોઝિશનનો ઉપયોગ કરીને સુખદ બનાવો. જો તમને લાંબા સમયથી ડોક કે કમરનો દુખાવો રહેતો હોય, તો તેને અવગણશો નહીં અને ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ લો