નાના બાળકોને તેડતી વખતે કરોડરજ્જુને ટ્વિસ્ટ (Twist) થતી અટકાવવી.
નાના બાળકનું આગમન પરિવારમાં ખુશીઓ લાવે છે, પરંતુ નવા માતા-પિતા માટે તે શારીરિક પડકારો પણ લાવે છે. બાળકને વારંવાર તેડવું, સુવડાવવું અને તેની સાથે રમતી વખતે જો સાવચેતી ન રાખવામાં આવે, તો તે કમર અને કરોડરજ્જુની ગંભીર સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે. ફિઝિયોથેરાપીમાં સૌથી વધુ જોવા મળતી સમસ્યા ‘સ્પાઇન ટ્વિસ્ટિંગ’ (Spine Twisting) છે, જે કમરમાં અચાનક ઝટકો કે ગાદી ખસી જવાની સમસ્યા નોતરે છે.
સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક દ્વારા પ્રસ્તુત આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે બાળકને તેડતી વખતે કરોડરજ્જુને સુરક્ષિત રાખવાની સાચી પદ્ધતિ કઈ છે.
૧. ‘ટ્વિસ્ટિંગ’ (Twisting) કેમ જોખમી છે?
જ્યારે આપણે બાળકને નીચેથી ઉઠાવીએ છીએ અથવા તેડેલું હોય ત્યારે માત્ર કમરમાંથી વળીએ છીએ, ત્યારે મણકા પર ‘શિયર ફોર્સ’ (Shear Force) પેદા થાય છે.
- અસમાન દબાણ: ટ્વિસ્ટ થવાથી કરોડરજ્જુની ગાદી (Disc) પર એકતરફી દબાણ આવે છે.
- સ્નાયુઓમાં મચકોડ: કમરના નાના સ્નાયુઓ આ પ્રકારના ટોર્ક (Torque) માટે તૈયાર હોતા નથી, પરિણામે તીવ્ર દુખાવો ઉપડે છે.
- નબળું પોશ્ચર: સતત એક જ પડખે બાળકને તેડવાથી ખભા અને ગરદનમાં પણ અસંતુલન પેદા થાય છે.
૨. બાળકને તેડવાની સાચી ‘ફિઝિયો’ પદ્ધતિ
તમારા બાળક અને તમારી કમર બંનેની સુરક્ષા માટે નીચેના નિયમોનું પાલન કરો:
A. બાળકને નીચેથી ઉઠાવતી વખતે (Lifting)
- ઘૂંટણનો ઉપયોગ: કમરમાંથી વાંકા વળવાને બદલે ઘૂંટણ વાળીને નીચે નમો (Squat). બાળકને તમારા શરીરની શક્ય તેટલી નજીક લાવો.
- સીધી પીઠ: ઉભા થતી વખતે પીઠ સીધી રાખો અને પગના સ્નાયુઓના જોરથી ઉભા થાઓ.
B. તેડતી વખતે સ્થિતિ (Carrying)
- હિપ હાઈકિંગ ટાળો: ઘણા માતા-પિતા બાળકને એક તરફના થાપા (Hip) પર ટેકવીને તેડે છે. આનાથી કરોડરજ્જુ એક તરફ નમે છે. તેના બદલે બાળકને શરીરની વચ્ચે (Front) તેડવાનો પ્રયત્ન કરો.
- પડખું બદલો: જો એક બાજુ તેડવું જ પડે, તો દર થોડી મિનિટે પડખું બદલતા રહો જેથી સ્નાયુઓ પર સમાન ભાર રહે.
C. દિશા બદલતી વખતે (Turning)
- જ્યારે તમારે બાળકને તેડીને પાછળ જોવું હોય કે દિશા બદલવી હોય, ત્યારે માત્ર કમરમાંથી ન વળો. તમારા આખા શરીરને પગની મદદથી ફેરવો (Pivot).
૩. રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓમાં સાવચેતી
૧. પારણા કે ઘોડિયામાંથી ઉઠાવતી વખતે: ઘોડિયાની રેલિંગની શક્ય તેટલી નજીક જાઓ. બાળકને પોતાની તરફ ખેંચવાને બદલે પહેલા તેની નજીક જાઓ અને પછી ઉઠાવો. ૨. ડાયપર બદલતી વખતે: જો શક્ય હોય તો ઊંચા ટેબલ (Changing Table) નો ઉપયોગ કરો જેથી તમારે વાંકા ન વળવું પડે. ૩. બેબી કેરિયરનો ઉપયોગ: સારી ગુણવત્તાના બેબી કેરિયરનો ઉપયોગ કરો જે બાળકના વજનને તમારા બંને ખભા અને કમર પર સમાન રીતે વહેંચે છે.
૪. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની વિશેષ સલાહ
સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક મુજબ, નવી માતાઓએ ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કારણ કે પ્રેગ્નન્સી પછી હોર્મોન્સને કારણે સાંધાઓ હજુ પણ નરમ હોય છે:
- કોર મજબૂતી (Core Strengthening): પેટ અને પીઠના સ્નાયુઓને મજબૂત કરવાની કસરતો કરો, જે કરોડરજ્જુ માટે ‘નેચરલ બેલ્ટ’ જેવું કામ કરશે.
- સ્ટ્રેચિંગ: દિવસમાં બે વાર પીઠ અને ખભાના હળવા સ્ટ્રેચિંગ કરો જેથી જકડન દૂર થાય.
- આરામ: બાળક ઊંઘે ત્યારે તમે પણ આરામ કરો, જેથી સ્નાયુઓને રિકવરીનો સમય મળે.
નિષ્કર્ષ
બાળકને તેડવું એ પ્રેમના પ્રતીક સમાન છે, પણ તે તમારી કરોડરજ્જુ માટે શારીરિક કસોટી પણ છે. જો તમે ટ્વિસ્ટિંગ ટાળશો અને પગના સ્નાયુઓનો સાચો ઉપયોગ કરશો, તો તમે પીઠના દુખાવા વગર તમારા પિતૃત્વનો આનંદ માણી શકશો. યાદ રાખો, તંદુરસ્ત માતા-પિતા જ બાળકની શ્રેષ્ઠ સંભાળ રાખી શકે છે.
