ગેરમાન્યતા: “માલિશ કરાવવાથી કોઈપણ દુખાવો મટી જાય છે” — મસાજ અને ફિઝિયોથેરાપી વચ્ચેનો તફાવત
આપણા સમાજમાં દુખાવો થાય ત્યારે ઘણીવાર સૌપ્રથમ સલાહ મળે છે—“માલિશ કરાવી લો, દુખાવો તરત મટી જશે.” તેલથી માલિશ, ગરમ તેલની માલિશ અથવા શરીરના દુખતા ભાગ પર દબાણ કરાવવાથી કેટલાક લોકોને થોડા સમય માટે રાહત મળી શકે છે. પરંતુ દરેક પ્રકારના દુખાવાનું કારણ એકસરખું હોતું નથી અને માત્ર માલિશ દરેક સમસ્યાનો ઉપચાર નથી.
કમરનો દુખાવો, ગરદનનો દુખાવો, ખભાનો દુખાવો, ઘૂંટણનું દુખાવું, સ્પોર્ટ્સ ઈજા, સાયટિકા, ફ્રોઝન શોલ્ડર, ઓપરેશન પછીની સમસ્યા અથવા સાંધાની હિલચાલમાં ઘટાડો—આ તમામ પરિસ્થિતિમાં સારવારનું કારણ અને પદ્ધતિ અલગ હોઈ શકે છે.
અહીં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે માલિશ અને ફિઝિયોથેરાપી એક જ વસ્તુ નથી. બંનેનો ઉપયોગ કેટલીક પરિસ્થિતિમાં થઈ શકે છે, પરંતુ તેમનો હેતુ, મૂલ્યાંકન અને સારવારનો અભિગમ અલગ છે.
માલિશ એટલે શું?
માલિશ એટલે શરીરના સ્નાયુઓ અને નરમ પેશીઓ પર હાથ વડે દબાણ, ઘસારો, મસળવું અથવા વિવિધ ટેકનિકનો ઉપયોગ કરવો.
માલિશ દરમિયાન સામાન્ય રીતે:
- સ્નાયુઓ પર દબાણ કરવામાં આવે છે
- કઠિન અથવા તંગ સ્નાયુઓને રિલેક્સ કરવાનો પ્રયાસ થાય છે
- રક્તપ્રવાહમાં તાત્કાલિક ફેરફાર થઈ શકે છે
- તણાવ અને શરીરની જકડાણમાં રાહત અનુભવાઈ શકે છે
- કેટલાક લોકોમાં દુખાવાની અનુભૂતિ થોડા સમય માટે ઘટી શકે છે
પરંતુ માલિશથી મળતી રાહતનો અર્થ એ નથી કે દુખાવાનું મૂળ કારણ સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ ગયું છે.
ફિઝિયોથેરાપી શું છે?
ફિઝિયોથેરાપી એ માત્ર માલિશ અથવા મસાજ નથી. તે શારીરિક કાર્યક્ષમતા, હિલચાલ, શક્તિ, સંતુલન અને રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓ સુધારવા માટેની સારવારની પદ્ધતિ છે.
ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ દર્દીની સમસ્યાનું મૂલ્યાંકન કરીને સારવારની જરૂરિયાત નક્કી કરે છે.
આમાં જરૂરી પ્રમાણે:
- દુખાવાનું મૂલ્યાંકન
- સાંધાની હિલચાલની તપાસ
- સ્નાયુની શક્તિનું પરીક્ષણ
- પોશ્ચરનું મૂલ્યાંકન
- ચાલવાની રીતનું નિરીક્ષણ
- સંતુલન અને કોઓર્ડિનેશનની તપાસ
- ઈજા અથવા સર્જરીનો ઇતિહાસ
- દૈનિક પ્રવૃત્તિઓની અસર
- યોગ્ય કસરતો
- મેન્યુઅલ થેરાપી
- સ્ટ્રેચિંગ
- મજબૂતીકરણ કસરતો
- મોબિલિટી કસરતો
- બેલેન્સ ટ્રેનિંગ
- જરૂરી હોય ત્યારે અન્ય ફિઝિયોથેરાપી પદ્ધતિઓ
નો સમાવેશ થઈ શકે છે.
“માલિશથી કોઈપણ દુખાવો મટી જાય છે” — આ માન્યતા કેમ ખોટી છે?
દુખાવો પોતે એક રોગ નથી. તે ઘણી વખત શરીરમાં રહેલી કોઈ સમસ્યાનું લક્ષણ હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે, કમરનો દુખાવો માત્ર સ્નાયુના તણાવને કારણે હોઈ શકે છે, પરંતુ કેટલાક લોકોમાં તે અન્ય મસ્ક્યુલોસ્કેલેટલ અથવા ન્યુરોલોજીકલ સમસ્યાઓ સાથે પણ સંકળાયેલો હોઈ શકે છે.
એ જ રીતે ખભાનો દુખાવો માત્ર સ્નાયુમાં તણાવ હોવાને કારણે નથી થતો.
દુખાવાના સંભવિત કારણોમાં સામેલ હોઈ શકે:
- સ્નાયુમાં ખેંચાણ
- સ્નાયુની નબળાઈ
- સાંધાની જકડાણ
- ખોટી બોડી મિકેનિક્સ
- ખરાબ પોશ્ચર
- ઓવરયુઝ
- સ્પોર્ટ્સ ઈજા
- ટેન્ડન સંબંધિત સમસ્યા
- લિગામેન્ટ ઈજા
- સાંધાની સમસ્યા
- નસ પર દબાણ અથવા ચીડ
- સર્જરી પછીની જકડાણ
- લાંબા સમયની નિષ્ક્રિયતા
આથી માત્ર જ્યાં દુખાવો થાય છે ત્યાં માલિશ કરવી હંમેશા યોગ્ય સારવાર બની શકે નહીં.
મસાજ અને ફિઝિયોથેરાપી વચ્ચે મુખ્ય તફાવત
| મુદ્દો | મસાજ | ફિઝિયોથેરાપી |
|---|---|---|
| મુખ્ય હેતુ | સ્નાયુઓને રિલેક્સ કરવામાં મદદ | હિલચાલ અને કાર્યક્ષમતા સુધારવી |
| મૂલ્યાંકન | સામાન્ય રીતે મર્યાદિત | વિગતવાર શારીરિક મૂલ્યાંકન |
| કસરતો | સામાન્ય રીતે મુખ્ય ભાગ નથી | સારવારનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ |
| સ્નાયુની શક્તિ | સીધી રીતે ટ્રેનિંગ સામાન્ય રીતે નથી | મજબૂતીકરણ કસરતો દ્વારા સુધારવામાં આવે છે |
| સાંધાની હિલચાલ | મર્યાદિત રીતે અસર કરી શકે | ચોક્કસ મોબિલિટી પ્રોગ્રામ |
| પોશ્ચર | સામાન્ય રીતે મુખ્ય ફોકસ નથી | જરૂરી હોય ત્યારે મૂલ્યાંકન અને સુધારણા |
| ઈજા પછી પુનર્વસન | મર્યાદિત ભૂમિકા | રિહેબિલિટેશનનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ |
| ઘર માટેની કસરતો | સામાન્ય રીતે નહીં | વ્યક્તિગત હોમ એક્સરસાઇઝ પ્રોગ્રામ |
| સારવારનું આયોજન | સામાન્ય આરામ/રિલેક્સેશન | સમસ્યા અને લક્ષ્ય પ્રમાણે વ્યક્તિગત યોજના |
માલિશથી ક્યારે રાહત મળી શકે?
માલિશ કેટલીક પરિસ્થિતિમાં ટૂંકા ગાળાની રાહત અથવા આરામ આપવા માટે ઉપયોગી થઈ શકે છે.
ખાસ કરીને:
1. સ્નાયુઓમાં તણાવ
લાંબા સમય સુધી બેસવાથી અથવા શારીરિક મહેનત પછી સ્નાયુઓમાં તણાવ અનુભવાય તો હળવી માલિશથી આરામ મળી શકે છે.
2. સામાન્ય સ્નાયુ થાક
વર્કઆઉટ અથવા વધારે શારીરિક પ્રવૃત્તિ પછી સ્નાયુઓમાં થતો સામાન્ય થાક કેટલાક લોકોમાં માલિશથી ઓછો અનુભવાઈ શકે છે.
3. તણાવ અને રિલેક્સેશન
માલિશ શરીરને રિલેક્સ કરવામાં મદદ કરી શકે છે અને કેટલાક લોકોને તણાવ ઓછો અનુભવાય છે.
પરંતુ અહીં પણ યાદ રાખવું જરૂરી છે કે રાહત મળવી અને મૂળ સમસ્યાની સારવાર થવી બે અલગ બાબતો છે.
ફિઝિયોથેરાપીની જરૂર ક્યારે પડી શકે?
જો દુખાવો વારંવાર થતો હોય, લાંબા સમય સુધી રહેતો હોય અથવા દૈનિક પ્રવૃત્તિઓને અસર કરતો હોય, તો માત્ર માલિશ કરાવવાને બદલે યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરાવવું વધુ ઉપયોગી બની શકે છે.
ખાસ કરીને નીચેની પરિસ્થિતિમાં ફિઝિયોથેરાપીનો અભિગમ ઉપયોગી થઈ શકે છે:
- સતત કમરનો દુખાવો
- ગરદનનો દુખાવો
- ખભાની હિલચાલમાં ઘટાડો
- ફ્રોઝન શોલ્ડર
- ઘૂંટણનો દુખાવો
- રમતગમતની ઈજા
- મચકોડ અથવા સ્ટ્રેઇન પછીનું પુનર્વસન
- સર્જરી પછીની રિહેબિલિટેશન
- સ્નાયુઓમાં નબળાઈ
- સંતુલનની સમસ્યા
- ચાલવામાં મુશ્કેલી
- લાંબા સમયની જકડાણ
- શરીરની હિલચાલમાં ઘટાડો
- ખોટા પોશ્ચર સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓ
ફિઝિયોથેરાપીમાં માત્ર મસાજ જ થતું નથી
ઘણા લોકો માને છે કે ફિઝિયોથેરાપી એટલે મશીન લગાવવી અથવા શરીર પર માલિશ કરવી. હકીકતમાં ફિઝિયોથેરાપીનો અભિગમ ઘણી વધારે વ્યાપક છે.
1. થેરાપ્યુટિક એક્સરસાઇઝ
દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે ખાસ કસરતો પસંદ કરવામાં આવે છે.
તેમાં:
- મજબૂતીકરણ કસરતો
- સ્ટ્રેચિંગ
- મોબિલિટી કસરતો
- કોર એક્સરસાઇઝ
- બેલેન્સ કસરતો
- કોઓર્ડિનેશન કસરતો
- કાર્યક્ષમતા વધારતી કસરતો
સામેલ હોઈ શકે છે.
2. મેન્યુઅલ થેરાપી
ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ જરૂરિયાત મુજબ હાથ વડે ચોક્કસ ટેકનિકનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
આમાં:
- સોફ્ટ-ટિશ્યુ ટેકનિક
- જોઈન્ટ મોબિલાઇઝેશન
- મસલ રિલીઝ ટેકનિક
- સ્ટ્રેચિંગ
- અન્ય મેન્યુઅલ ટેકનિક
નો સમાવેશ થઈ શકે છે.
અહીં મેન્યુઅલ થેરાપી સમગ્ર સારવાર યોજનાનો એક ભાગ હોઈ શકે છે, આખી સારવાર નહીં.
માત્ર દુખતા ભાગની માલિશ કરવી કેમ પૂરતી ન હોઈ શકે?
ધારો કે કોઈ વ્યક્તિને ઘૂંટણમાં દુખાવો છે.
જો માત્ર ઘૂંટણની આસપાસ માલિશ કરવામાં આવે તો થોડા સમય માટે આરામ મળી શકે છે. પરંતુ જો વ્યક્તિના:
- જાંઘના સ્નાયુઓ નબળા હોય,
- હિપની શક્તિ ઓછી હોય,
- ચાલવાની રીતમાં સમસ્યા હોય,
- શરીરનું વજન વધારે હોય,
- કસરત કરવાની રીત ખોટી હોય,
તો માત્ર માલિશથી મૂળ કારણમાં જરૂરી સુધારો ન પણ થાય.
આવી સ્થિતિમાં ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ સમગ્ર હિલચાલની તપાસ કરીને યોગ્ય કસરત અને અન્ય સારવાર પસંદ કરી શકે છે.
કમરનો દુખાવો અને માલિશ
કમરના દુખાવામાં માલિશ કેટલાક લોકોને ટૂંકા સમય માટે આરામ આપી શકે છે. પરંતુ દરેક કમરના દુખાવા માટે એકસરખી સારવાર યોગ્ય નથી.
જો કમરનો દુખાવો વારંવાર થતો હોય, પગ સુધી ફેલાતો હોય, સુનકાર કે નબળાઈ સાથે હોય અથવા દૈનિક પ્રવૃત્તિમાં અવરોધ ઊભો કરતો હોય, તો કારણનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન જરૂરી બની શકે છે.
ફિઝિયોથેરાપીમાં દર્દીની સ્થિતિ અનુસાર:
- કોર મજબૂતીકરણ
- હિપ અને કમરની મોબિલિટી
- પોશ્ચર સુધારણા
- બોડી મિકેનિક્સ
- કાર્યાત્મક કસરતો
પર કામ કરવામાં આવી શકે છે.
ગરદનના દુખાવામાં માલિશ
લાંબા સમય સુધી મોબાઇલ અથવા કમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ કરવાથી ગરદનના સ્નાયુઓમાં તણાવ થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં હળવી માલિશથી આરામ અનુભવાઈ શકે છે.
પરંતુ જો સમસ્યા વારંવાર થાય છે, તો માત્ર માલિશ કરવાને બદલે:
- પોશ્ચર
- સ્ક્રીન હાઇટ
- ગરદનની મોબિલિટી
- ખભાની સ્થિતિ
- ઉપરની પીઠની શક્તિ
- કામ કરવાની ટેવ
નું મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી બની શકે છે.
ખભાના દુખાવામાં માલિશ હંમેશા યોગ્ય નથી
ખભામાં દુખાવો હોય ત્યારે કેટલાક લોકો સીધી રીતે જોરથી માલિશ કરાવે છે. પરંતુ ખભાના દુખાવાના વિવિધ કારણો હોઈ શકે છે.
જો ખભાની હિલચાલ ખૂબ ઓછી થઈ ગઈ હોય, ઈજા પછી દુખાવો શરૂ થયો હોય અથવા હાથ ઊંચો કરવામાં મુશ્કેલી હોય, તો જોરદાર માલિશ કરાવવી યોગ્ય છે કે નહીં તે વ્યક્તિની સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે.
યોગ્ય મૂલ્યાંકન પછી સારવાર પસંદ કરવી વધુ સલામત અભિગમ છે.
ઈજા પછી તરત માલિશ કરાવવી યોગ્ય છે?
દરેક ઈજા પછી તરત જ જોરદાર માલિશ કરાવવી યોગ્ય નથી.
તાજી ઈજામાં:
- સોજો
- દુખાવો
- પેશીઓને નુકસાન
- લિગામેન્ટ અથવા ટેન્ડનની ઈજા
હોઈ શકે છે.
આવી સ્થિતિમાં ઈજાની ગંભીરતા અને સમયગાળો ધ્યાનમાં રાખીને સારવાર નક્કી કરવી જોઈએ.
ખાસ કરીને રમતગમતની ઈજા, પડવાથી થયેલી ઈજા અથવા ગંભીર સોજો હોય ત્યારે પોતે જ જોરદાર માલિશ કરાવવાને બદલે યોગ્ય આરોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
ઓપરેશન પછી માલિશ કે ફિઝિયોથેરાપી?
ઓપરેશન પછીનું રિહેબિલિટેશન વ્યક્તિની સર્જરી અને સ્થિતિ પ્રમાણે બદલાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે, ઘૂંટણ, હિપ, ખભા અથવા કરોડરજ્જુની સર્જરી પછી માત્ર માલિશ પૂરતી ન હોઈ શકે.
રિહેબિલિટેશનમાં ધીમે ધીમે:
- સાંધાની હિલચાલ
- સ્નાયુની શક્તિ
- ચાલવાની ક્ષમતા
- સંતુલન
- કાર્યક્ષમતા
- રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓ
સુધારવા પર કામ કરવામાં આવી શકે છે.
આ માટે વ્યક્તિગત ફિઝિયોથેરાપી પ્રોગ્રામ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
માલિશથી દુખાવો તરત ઓછો થાય તો શું સમસ્યા પૂરી થઈ ગઈ?
જરૂરી નથી.
દુખાવાની અનુભૂતિ ઘટવી એ સકારાત્મક અનુભવ છે, પરંતુ તે હંમેશા મૂળ કારણ દૂર થયું હોવાનું સાબિત કરતું નથી.
ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ વ્યક્તિને લાંબા સમયથી ગરદનનો દુખાવો હોય અને માલિશ પછી થોડા કલાકો માટે આરામ મળે. જો તે વ્યક્તિ ફરીથી એ જ ખોટા પોશ્ચરમાં કામ કરે અને દુખાવો પાછો આવે, તો માત્ર માલિશથી સમસ્યાનો લાંબા ગાળાનો ઉકેલ મળ્યો નથી.
એટલે સારવારમાં માત્ર “દુખાવો કેટલો ઓછો થયો?” નહીં, પરંતુ “હિલચાલ, શક્તિ અને કાર્યક્ષમતા કેટલી સુધરી?” તે પણ મહત્વનું છે.
શું ફિઝિયોથેરાપીમાં માલિશનો ઉપયોગ થઈ શકે?
હા, કેટલાક દર્દીઓમાં ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ મેન્યુઅલ થેરાપી અથવા સોફ્ટ-ટિશ્યુ ટેકનિકનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
પરંતુ તેનો ઉપયોગ દર્દીની સ્થિતિ, લક્ષણો અને સારવારના લક્ષ્ય પ્રમાણે કરવામાં આવે છે.
તેની સાથે કસરત અને અન્ય રિહેબિલિટેશન પદ્ધતિઓ જોડાઈ શકે છે.
આથી:
મસાજ ફિઝિયોથેરાપીનો એક સંભવિત ભાગ હોઈ શકે છે, પરંતુ મસાજ = ફિઝિયોથેરાપી નથી.
ફિઝિયોથેરાપીનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ: સક્રિય ભાગીદારી
ફિઝિયોથેરાપીમાં દર્દીની સક્રિય ભાગીદારી મહત્વપૂર્ણ છે.
માત્ર થેરાપિસ્ટ દ્વારા સારવાર મેળવવા કરતાં દર્દીને ઘણી વખત:
- નિયમિત કસરત
- યોગ્ય પોશ્ચર
- યોગ્ય બોડી મિકેનિક્સ
- દૈનિક પ્રવૃત્તિમાં ફેરફાર
- ઘર માટેની કસરતો
- ધીમે ધીમે પ્રવૃત્તિ વધારવી
શીખવવામાં આવે છે.
આથી દર્દી પોતાની રિકવરીમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
ક્યારે માત્ર માલિશ પર આધાર રાખવો નહીં?
નીચેના લક્ષણો હોય તો માત્ર માલિશ કરાવતા રહેવાને બદલે યોગ્ય તબીબી મૂલ્યાંકન કરાવવું જરૂરી બની શકે છે:
- ખૂબ જ તીવ્ર અથવા વધતો દુખાવો
- મોટી ઈજા પછીનો દુખાવો
- હાથ અથવા પગમાં નબળાઈ
- સતત સુનકાર અથવા સંવેદનામાં ફેરફાર
- ચાલવામાં અચાનક મુશ્કેલી
- વધારે સોજો
- સાંધાની હિલચાલમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો
- વારંવાર પાછો આવતો દુખાવો
- તાવ અથવા અન્ય અસામાન્ય લક્ષણો સાથેનો દુખાવો
- ઓપરેશન પછી અચાનક નવી સમસ્યા
આવા સંજોગોમાં યોગ્ય આરોગ્ય નિષ્ણાતની તપાસ જરૂરી છે.
માલિશ કરાવતા પહેલા કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
જો તમે માલિશ કરાવવાનું પસંદ કરો છો, તો કેટલીક સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે:
1. ખૂબ જોરથી દબાણ ન કરાવો
“જેટલું વધારે દબાણ, એટલી વધારે સારવાર” એવું જરૂરી નથી.
2. તાજી ઈજા હોય તો સાવચેત રહો
ઈજા પછી ક્યારે અને કેવી રીતે મેન્યુઅલ ટેકનિક કરવી તે સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે.
3. ખુલ્લા ઘા અથવા ચામડીની સમસ્યા પર માલિશ ન કરાવો
ચામડીને નુકસાન હોય ત્યાં યોગ્ય સાવચેતી જરૂરી છે.
4. દુખાવો વધી રહ્યો હોય તો અટકાવો
માલિશ દરમિયાન અસામાન્ય રીતે દુખાવો વધે તો તેને અવગણવો નહીં.
5. વારંવાર દુખાવો થતો હોય તો કારણ શોધો
દર વખતે દુખાવો થાય ત્યારે માત્ર માલિશ કરાવવાને બદલે સમસ્યાનું મૂલ્યાંકન કરાવવું વધુ યોગ્ય હોઈ શકે છે.
મસાજ કે ફિઝિયોથેરાપી — ક્યારે શું?
સરળ રીતે સમજીએ:
માત્ર સામાન્ય સ્નાયુ તણાવ અને રિલેક્સેશન માટે:
માલિશ કેટલાક લોકો માટે ઉપયોગી હોઈ શકે છે.
વારંવાર થતો દુખાવો:
મૂળ કારણનું મૂલ્યાંકન જરૂરી બની શકે છે.
ઈજા પછી:
ઈજાના પ્રકાર અને તબક્કા પ્રમાણે યોગ્ય રિહેબિલિટેશન જરૂરી હોઈ શકે છે.
સ્નાયુની નબળાઈ:
મજબૂતીકરણ કસરતો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
સાંધાની જકડાણ:
મોબિલિટી અને અન્ય ફિઝિયોથેરાપી ટેકનિક ઉપયોગી થઈ શકે છે.
ઓપરેશન પછી:
વ્યક્તિગત રિહેબિલિટેશન પ્રોગ્રામ જરૂરી બની શકે છે.
સૌથી મોટી ગેરમાન્યતા શું છે?
સૌથી મોટી ગેરમાન્યતા એ છે કે:
“જ્યાં દુખાવો છે ત્યાં માલિશ કરો અને સમસ્યા પૂરી થઈ જશે.”
વાસ્તવમાં દુખાવાની જગ્યાએ માત્ર ધ્યાન આપવાને બદલે દુખાવો કેમ થઈ રહ્યો છે તે સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે.
ક્યારેક સ્નાયુમાં તણાવ કારણ હોય છે, તો ક્યારેક નબળાઈ, ખોટી હિલચાલ, ઓવરયુઝ, ઈજા અથવા અન્ય મસ્ક્યુલોસ્કેલેટલ સમસ્યા કારણ બની શકે છે.
તેથી સારવાર પણ કારણ પ્રમાણે બદલાવવી જોઈએ.
નિષ્કર્ષ
માલિશ અને ફિઝિયોથેરાપી વચ્ચેનો તફાવત સમજવો ખૂબ જરૂરી છે. માલિશથી કેટલાક પ્રકારના સ્નાયુ તણાવ અથવા અસ્વસ્થતામાં ટૂંકા ગાળાની રાહત મળી શકે છે, પરંતુ તેને દરેક પ્રકારના દુખાવાનો સંપૂર્ણ ઉપચાર માનવો યોગ્ય નથી.
ફિઝિયોથેરાપીમાં દર્દીની સમસ્યાનું મૂલ્યાંકન કરીને દુખાવો, હિલચાલ, સ્નાયુની શક્તિ, સંતુલન, પોશ્ચર અને કાર્યક્ષમતા જેવા પાસાઓ પર કામ કરવામાં આવે છે. જરૂરિયાત પ્રમાણે કસરત, મેન્યુઅલ થેરાપી અને અન્ય સારવાર પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
તેથી જ્યારે પણ દુખાવો થાય ત્યારે માત્ર “કઈ જગ્યાએ માલિશ કરાવવી?” તેના બદલે “આ દુખાવાનું કારણ શું હોઈ શકે છે અને મારી માટે કઈ સારવાર યોગ્ય છે?” એવો પ્રશ્ન પૂછવો વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
લાંબા સમયથી રહેતો, વારંવાર થતો અથવા દૈનિક જીવનને અસર કરતો દુખાવો હોય તો યોગ્ય ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ અથવા તબીબી નિષ્ણાત પાસેથી મૂલ્યાંકન કરાવવું વધુ યોગ્ય છે.
