હાસ્ય યોગ (Laughter Yoga) ના અદભૂત ફાયદા.

😂 હાસ્ય યોગ (Laughter Yoga): દવા વગરની અકસીર સારવાર અને તેના અદભૂત ફાયદા

કહેવાય છે કે “Laughter is the best medicine” (હાસ્ય એ સર્વોત્તમ દવા છે). પરંતુ આજના તણાવપૂર્ણ જીવનમાં આપણે ખડખડાટ હસવાનું જાણે ભૂલી જ ગયા છીએ. હસવા માટે પણ આપણે હવે કોઈ જોક કે કોમેડી ફિલ્મનો સહારો લેવો પડે છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ રૂપે ૧૯૯૫માં ભારતીય ડૉક્ટર મદન કટારિયાએ ‘હાસ્ય યોગ’ (Laughter Yoga) ની શરૂઆત કરી હતી.

હાસ્ય યોગ એ એક અનોખી કસરત છે જે સાચા હાસ્ય અને યોગિક શ્વાસ (પ્રાણાયામ) નો સમન્વય છે. આમાં કોઈ કારણ વગર હસવાની શરૂઆત કરવામાં આવે છે, જે ધીમે ધીમે ચેપી બનીને જૂથમાં અસલી અને હાર્દિક હાસ્યમાં ફેરવાઈ જાય છે. ચાલો જાણીએ આ ‘હેપ્પીનેસ થેરાપી’ ના અદભૂત ફાયદાઓ.

૧. હાસ્ય યોગ પાછળનું વિજ્ઞાન

વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયું છે કે આપણું મગજ ‘નકલી હાસ્ય’ અને ‘અસલી હાસ્ય’ વચ્ચે તફાવત કરી શકતું નથી. જો તમે જાણીજોઈને પણ હસો છો, તો પણ શરીર તેટલા જ સકારાત્મક રાસાયણિક ફેરફારો અનુભવે છે જેટલા કુદરતી હાસ્ય વખતે અનુભવાય છે. જ્યારે આપણે હસીએ છીએ, ત્યારે શરીરમાં એન્ડોર્ફિન (કુદરતી પેઈનકિલર) અને સેરોટોનિન (હેપ્પી હોર્મોન) મુક્ત થાય છે.

૨. હાસ્ય યોગના શારીરિક ફાયદા

A. રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં વધારો (Immunity Booster)

હાસ્ય યોગ કરવાથી લોહીમાં એન્ટીબોડીઝ અને ‘નેચરલ કિલર સેલ્સ’ (NK Cells) ની સંખ્યા વધે છે. આ કોષો વાયરસ અને કેન્સરના કોષો સામે લડવામાં મદદરૂપ થાય છે. જે લોકો નિયમિત હાસ્ય યોગ કરે છે, તેઓ બીમાર ઓછા પડે છે.

B. હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ

જ્યારે આપણે ખડખડાટ હસીએ છીએ, ત્યારે રક્ત પરિભ્રમણ ઝડપી બને છે અને નસોની લવચીકતા વધે છે. તે બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવામાં અને હૃદયરોગના હુમલાનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. તે હૃદય માટે એક પ્રકારની ‘ઇન્ટરનલ મસાજ’ જેવું કામ કરે છે.

C. શ્વસનતંત્રમાં સુધારો

હાસ્ય યોગમાં ઊંડા શ્વાસ લેવાની પ્રક્રિયા સામેલ છે. તે ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા વધારે છે અને શરીરમાં ઓક્સિજનનું સ્તર વધારે છે. અસ્થમા કે શ્વાસની બીમારી ધરાવતા લોકો માટે આ વરદાનરૂપ છે.

D. વજન ઘટાડવામાં સહાયક

શું તમે જાણો છો કે ૧૦-૧૫ મિનિટનું હાસ્ય અંદાજે ૪૦-૫૦ કેલરી બાળી શકે છે? હસતી વખતે પેટના સ્નાયુઓ (Abs) પર દબાણ આવે છે, જે મેટાબોલિઝમ સુધારવામાં મદદ કરે છે.

૩. માનસિક અને મનોવૈજ્ઞાનિક ફાયદા

A. તણાવ અને ચિંતામાં ત્વરિત રાહત

હાસ્ય એ ‘કોર્ટિસોલ’ (સ્ટ્રેસ હોર્મોન) ને ઘટાડવાનો સૌથી ઝડપી માર્ગ છે. જો તમે ઓફિસના ટેન્શનમાં હોવ, તો માત્ર ૫ મિનિટનો હાસ્ય યોગ તમારો મૂડ સેકન્ડોમાં બદલી શકે છે.

B. ડિપ્રેશન સામે લડત

જે લોકો ડિપ્રેશન કે એકલતા અનુભવે છે, તેમના માટે હાસ્ય યોગ એક સામાજિક ટેકો પૂરો પાડે છે. તે નકારાત્મક વિચારોના ચક્રને તોડે છે અને જીવન પ્રત્યેનો દૃષ્ટિકોણ હકારાત્મક બનાવે છે.

C. આત્મવિશ્વાસમાં વધારો

સમૂહમાં હસવાથી વ્યક્તિનો સંકોચ દૂર થાય છે અને તેના પ્રત્યાયન કૌશલ્ય (Communication Skills) માં સુધારો થાય છે. તે સ્ટેજ ફિયર અને સામાજિક ગભરામણ ઘટાડે છે.

૪. હાસ્ય યોગ કેવી રીતે કરવો? (પગલાંઓ)

હાસ્ય યોગના સત્રો સામાન્ય રીતે ૪ તબક્કામાં વહેંચાયેલા હોય છે:

૧. વોર્મ-અપ: તાળીઓ પાડવી અને ‘હો-હો, હા-હા-હા’ ના લયબદ્ધ અવાજો કરવા. આનાથી શરીરમાં ઉર્જાનો સંચાર થાય છે. ૨. બ્રીધિંગ એક્સરસાઇઝ: યોગિક ઊંડા શ્વાસ લેવા જેથી ફેફસાં તૈયાર થાય. ૩. ચાઈલ્ડ-લાઈક પ્લેફુલનેસ: નાના બાળકની જેમ નિખાલસ હિલચાલ કરવી. ૪. હાસ્ય કસરતો: જેમાં ‘મિલ્કશેક લાફ્ટર’, ‘મોબાઈલ ફોન લાફ્ટર’ કે ‘લાયન લાફ્ટર’ જેવી વિવિધ મુદ્રાઓમાં હસવામાં આવે છે.

૫. સામાજિક ફાયદા: સંબંધોમાં મધુરતા

હાસ્ય યોગ હંમેશા ગ્રુપમાં કરવામાં આવે છે. જ્યારે તમે કોઈની સાથે હસો છો, ત્યારે તમારી વચ્ચેના મતભેદો દૂર થાય છે. તે ઓફિસમાં ટીમ બિલ્ડિંગ માટે અને પરિવારમાં એકતા લાવવા માટે અદભૂત માધ્યમ છે. હાસ્ય એ એક એવી ભાષા છે જેને સમજવા માટે કોઈ શબ્દોની જરૂર નથી.

૬. કોણે સાવચેતી રાખવી જોઈએ?

જોકે હાસ્ય યોગ સુરક્ષિત છે, પરંતુ નીચેના કિસ્સામાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી:

• જો તાજેતરમાં કોઈ સર્જરી (ખાસ કરીને પેટની) થઈ હોય.
• ગંભીર હર્નિયાની સમસ્યા હોય.
• હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે હૃદયની ગંભીર સ્થિતિ હોય.
• સગર્ભા સ્ત્રીઓએ નિષ્ણાતની દેખરેખ હેઠળ જ કરવું.

નિષ્કર્ષ

હાસ્ય યોગ એ માત્ર કસરત નથી, પણ એક જીવનશૈલી છે. તે આપણને શીખવે છે કે ગમે તેવી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં પણ સ્મિત કેવી રીતે જાળવી રાખવું. જો તમે મોંઘી જિમ ફી કે દવાઓથી બચવા માંગતા હોવ, તો આજે જ તમારા નજીકના ‘લાફ્ટર ક્લબ’ માં જોડાવ અથવા ઘરે જ પરિવાર સાથે ખડખડાટ હસવાનું શરૂ કરો.