હાઈ-હીલ્સ પહેરવાથી કરોડરજ્જુ પર થતી અસરો.

👠 હાઈ-હીલ્સ અને કરોડરજ્જુ: ફેશન અને સ્વાસ્થ્ય વચ્ચેનો સંઘર્ષ

મહિલાઓના વોર્ડરોબમાં હાઈ-હીલ્સ (High Heels) એ આત્મવિશ્વાસ અને સ્ટાઈલનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. પછી તે ઓફિસ મીટિંગ હોય કે લગ્ન પ્રસંગ, હાઈ-હીલ્સ લુકને આકર્ષક બનાવે છે. પરંતુ, શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ સુંદર દેખાતા પગરખાં તમારા શરીરના મુખ્ય આધારસ્તંભ—કરોડરજ્જુ (Spine)—પર કેવી અસર કરે છે?

તબીબી વિજ્ઞાન અને ફિઝિયોથેરાપીના દૃષ્ટિકોણથી, હાઈ-હીલ્સ પહેરવી એ શરીરના કુદરતી બાયોમેકેનિક્સ સાથે છેડા કરવા જેવું છે. આ લેખમાં આપણે હાઈ-હીલ્સથી કરોડરજ્જુ અને સમગ્ર શરીર પર થતી અસરો વિશે વિગતવાર જાણીશું.

૧. ગુરુત્વાકર્ષણ કેન્દ્રમાં ફેરફાર (Shift in Center of Gravity)

જ્યારે આપણે સપાટ ચંપલ પહેરીએ છીએ, ત્યારે શરીરનું વજન એડી અને પંજા પર સમાન રીતે વહેંચાયેલું હોય છે. પરંતુ હાઈ-હીલ્સ પહેરતા જ:

• આગળ તરફ ઝુકાવ: શરીરનું ગુરુત્વાકર્ષણ કેન્દ્ર આગળની તરફ ખસી જાય છે.
• સંતુલન જાળવવાની મથામણ: શરીરને પડતું અટકાવવા માટે કરોડરજ્જુના સ્નાયુઓએ વધુ મહેનત કરવી પડે છે, જે લાંબા ગાળે સ્નાયુઓને થકવી નાખે છે.

૨. કરોડરજ્જુના કુદરતી વળાંક પર અસર

આપણી કરોડરજ્જુ અંગ્રેજી અક્ષર ‘S’ જેવો કુદરતી વળાંક ધરાવે છે. હાઈ-હીલ્સ આ વળાંકને બગાડે છે:

• લમ્બાર હાયપરલોર્ડોસિસ (Hyperlordosis): હીલ્સ પહેરવાથી નિતંબ (Hips) પાછળની તરફ ધકેલાય છે અને કમરનો નીચેનો ભાગ અતિશય અંદરની તરફ વળે છે. આનાથી કમરના મણકા પર અસહ્ય દબાણ આવે છે.
• મણકાની ગાદી પર દબાણ: ખોટા વળાંકને કારણે મણકા વચ્ચેની ગાદી (Discs) દબાય છે, જે ભવિષ્યમાં સ્લિપ ડિસ્ક અથવા સાયટીકા જેવી સમસ્યાઓ નોતરે છે.

૩. સ્નાયુઓ અને સાંધા પર ‘ચેઈન રીએક્શન’

હાઈ-હીલ્સ માત્ર કમરને જ નહીં, પણ આખા પગને અસર કરે છે:

• કાફ મસલ્સ (Calf Muscles): એડી ઉંચી રહેવાને કારણે પિંડીના સ્નાયુઓ સતત સંકોચાયેલા રહે છે, જે કાયમી જકડન અને દુખાવાનું કારણ બને છે.
• ઘૂંટણનો ઘસારો: હીલ્સ પહેરીને ચાલતી વખતે ઘૂંટણ પર લોડ વધે છે, જે વહેલી ઉંમરે ઓર્થરાઈટિસ (સંધિવા) નું જોખમ વધારે છે.
• એકિલીસ ટેન્ડન (Achilles Tendon): લાંબો સમય હીલ્સ પહેરવાથી એડીની પાછળની મુખ્ય નસ ટૂંકી થઈ જાય છે, જેના કારણે ફ્લેટ ચંપલ પહેરતી વખતે પણ દુખાવો થાય છે.

૪. હાઈ-હીલ્સથી થતી સામાન્ય સમસ્યાઓ

અંગ	થતી અસર
કમર	ક્રોનિક લોઅર બેક પેન (લાંબા ગાળાનો દુખાવો)
ગરદન	પોશ્ચરમાં ફેરફારને કારણે ગરદન અને ખભામાં જકડન
પગના પંજા	નસો દબાવી (Morton’s Neuroma) અને અંગૂઠામાં સોજો
સંતુલન	પગ મચકોડાવાનું કે લિગામેન્ટ ટીયર થવાનું જોખમ

૫. જો હીલ્સ પહેરવી જ પડે, તો સાવચેતી કેવી રીતે રાખવી?

ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ તરીકે અમે હીલ્સ ન પહેરવાની સલાહ આપીએ છીએ, પણ જો પ્રસંગોપાત પહેરવી હોય તો આ ટિપ્સ અનુસરો:

૧. ઊંચાઈ મર્યાદિત રાખો: ૨ ઇંચથી વધુ ઊંચી હીલ્સ ન પહેરવી.

૨. વેજ હીલ્સ (Wedge Heels) પસંદ કરો: પેન્સિલ હીલ્સ કરતા વેજ હીલ્સ વધુ સપાટી આપે છે, જેથી સંતુલન જળવાય છે.

૩. સમય મર્યાદા: હીલ્સને દિવસમાં માત્ર ૨-૩ કલાક જ પહેરો. ઓફિસમાં ડેસ્ક નીચે વધારાના ફ્લેટ ચંપલ રાખો.

૪. સ્ટ્રેચિંગ: હીલ્સ ઉતાર્યા પછી પિંડી (Calf) અને પગના તળિયાનું સ્ટ્રેચિંગ ચોક્કસ કરો.

૫. પ્લેટફોર્મ સોલ: એવા પગરખાં લો જેમાં આગળના ભાગે પણ થોડું પ્લેટફોર્મ હોય, જેથી એડી અને પંજા વચ્ચેનો ઢાળ ઓછો રહે.

૬. રિકવરી માટે ખાસ કસરતો

જો તમને હીલ્સ પહેરવાથી કમર કે પગમાં દુખાવો રહેતો હોય, તો આ ૩ કસરતો રોજ કરો:

• પગના પંજા ફેરવવા (Ankle Pumps): બેસીને પંજાને ઉપર-નીચે કરવા.
• કેટ-કાઉ પોઝ (Cat-Cow Stretch): કરોડરજ્જુની લવચીકતા માટે.
• સ્ટ્રેચિંગ: દીવાલ પાસે ઉભા રહી પિંડીના સ્નાયુઓને ખેંચવા.

નિષ્કર્ષ

તમારી કરોડરજ્જુ એ તમારા શરીરનું ‘મેઈન પિલર’ છે. થોડી મિનિટોની ફેશન માટે વર્ષો સુધી પીઠના દુખાવા સાથે જીવવું એ મોંઘો સોદો છે. તમારા પગરખાંની પસંદગી એવી હોવી જોઈએ જે તમને જમીન સાથે જોડી રાખે, નહીં કે જે તમને કરોડરજ્જુની સમસ્યાઓ તરફ ધકેલે.