એરપોડ્સ કે હેડફોનનો વધુ પડતો વપરાશ અને ગરદનનો જકડાઈ જવો.

🎧 એરપોડ્સ કે હેડફોનનો વધુ પડતો વપરાશ અને ગરદનનું જકડાઈ જવું: એક આધુનિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા

આજના ડિજિટલ યુગમાં એરપોડ્સ (AirPods), ઈયરફોન્સ કે હેડફોન્સ આપણા જીવનનું અવિભાજ્ય અંગ બની ગયા છે. ઓફિસ મીટિંગ્સ હોય, ઓનલાઇન ક્લાસ હોય કે મનોરંજન—આપણે કલાકો સુધી આ ગેજેટ્સ કાનમાં લગાવી રાખીએ છીએ. પરંતુ, શું તમે ક્યારેય નોંધ્યું છે કે લાંબા સમય સુધી હેડફોન વાપર્યા પછી તમારી ગરદન અને ખભા જકડાઈ જાય છે?

મોટાભાગના લોકો ગરદનના દુખાવા માટે માત્ર કોમ્પ્યુટર સ્ક્રીનને દોષ આપે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તમારા હેડફોન્સ અને તેને વાપરવાની રીત આ માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે. આ લેખમાં આપણે આ જોડાણને વિગતવાર સમજીશું.

૧. હેડફોન અને ગરદનના દુખાવા વચ્ચેનો સંબંધ

તમે વિચારતા હશો કે કાનમાં પહેરવાના નાના એરપોડ્સ ગરદનને કેવી રીતે અસર કરી શકે? તેનું કારણ નીચે મુજબ છે:

• ફોરવર્ડ હેડ પોશ્ચર (Forward Head Posture): જ્યારે આપણે ઈયરફોન લગાવીને કોઈ વાત સાંભળતા હોઈએ કે વીડિયો જોતા હોઈએ, ત્યારે અજાણતા જ આપણું માથું થોડું આગળની તરફ નમી જાય છે. આ સ્થિતિને ‘ટેક્સ્ટ નેક’ પણ કહેવામાં આવે છે.
• એકાગ્રતા અને સ્નાયુઓની જડતા: જ્યારે આપણે હેડફોનમાં કંઈક ધ્યાનથી સાંભળીએ છીએ, ત્યારે આપણું શરીર લાંબો સમય એક જ સ્થિતિમાં જકડાયેલું રહે છે. આનાથી ગરદનના સ્નાયુઓ (Trapezius) પર સતત ખેંચાણ રહે છે.
• હેવી હેડફોન્સનું વજન: મોટા ઓવર-ધ-ઈયર હેડફોન્સનું વજન લાંબા ગાળે ગરદનના મણકા (Cervical Spine) પર દબાણ લાવે છે.

૨. લાંબા ગાળાના વપરાશથી થતી શારીરિક અસરો

જો આ આદત સુધારવામાં ન આવે, તો તે નીચે મુજબની સમસ્યાઓ નોતરી શકે છે:

૧. સર્વાઈકલ સ્પોન્ડિલોસિસ: ગરદનના મણકા વચ્ચેની ગાદી ઘસાવા લાગે છે. ૨. ટેન્શન હેડેક (માથાનો દુખાવો): ગરદનના સ્નાયુઓ જકડાવાથી લોહીનું પરિભ્રમણ ખોરવાય છે, જેનાથી માથાના પાછળના ભાગમાં દુખાવો થાય છે. ૩. ખભામાં કળતર: દુખાવો માત્ર ગરદન સુધી સીમિત નથી રહેતો, પણ ખભા અને હાથ સુધી પ્રસરે છે. ૪. જડબાનો દુખાવો (TMJ): મોટા હેડફોન્સ જડબાના સાંધા પર દબાણ લાવે છે, જેનાથી ખોરાક ચાવવામાં કે મોઢું ખોલવામાં તકલીફ થઈ શકે છે.

૩. એરપોડ્સ/હેડફોન્સ વાપરવાની સાચી રીત (Ergonomic Tips)

તમારે ટેકનોલોજી છોડવાની જરૂર નથી, બસ તેને વાપરવાની રીત બદલવાની છે:

• ૬૦/૬૦ નિયમ: વોલ્યુમ ૬૦% થી વધુ ન રાખવું અને દર ૬૦ મિનિટે હેડફોન ઉતારીને ૧૦ મિનિટનો બ્રેક લેવો.
• માથું ટટ્ટાર રાખો: ઈયરફોન વાપરતી વખતે ખાતરી કરો કે તમારા કાન તમારા ખભાની સીધી રેખામાં છે.
• સ્પીકરફોનનો ઉપયોગ: જો તમે ઘરે હોવ અને ખાનગી વાતચીત ન હોય, તો હેડફોનને બદલે સ્પીકરફોનનો ઉપયોગ કરવાની આદત પાડો.
• હેડફોન બદલતા રહો: ક્યારેક ઈન-ઈયર તો ક્યારેક ઓવર-ઈયર હેડફોન વાપરો જેથી દબાણ એક જ જગ્યાએ ન રહે.

૪. ગરદનની જકડન દૂર કરવા માટેની ૩ સરળ કસરતો

જો તમને ગરદન જકડાઈ જવાની શરૂઆત થઈ હોય, તો દિવસમાં બે વાર આ કસરતો કરો:

૧. ચિન ટક્સ (Chin Tucks): સીધા બેસો અને તમારી હડપચીને (Chin) અંદરની તરફ ખેંચો, જાણે તમે ‘ડબલ ચિન’ બનાવતા હોવ. આનાથી ગરદનના પાછળના સ્નાયુઓ મજબૂત થાય છે. ૨. નેક સ્ટ્રેચ: ગરદનને ધીમેથી જમણી બાજુ નમાવીને જમણા હાથથી હળવું દબાણ આપો. આવું જ ડાબી બાજુ કરો. ૩. શોલ્ડર રોલ્સ: ખભાને કાન તરફ ઉંચા કરો અને ગોળાકાર ગતિમાં પાછળની તરફ ફેરવો.

૫. ઓડિયોલોજીકલ અસર: માત્ર ગરદન જ નહીં, કાન પણ જોખમમાં!

વધુ પડતો વપરાશ માત્ર ગરદનને જ નહીં પણ કાનની અંદરના ‘કોક્લીયા’ (Cochlea) ને પણ નુકસાન પહોંચાડે છે, જેનાથી કાયમી બહેરાશ અથવા ‘ટિનીટસ’ (કાનમાં સતત અવાજ આવવો) જેવી સમસ્યા થઈ શકે છે.

નિષ્કર્ષ

એરપોડ્સ અને હેડફોન્સ આપણી સુવિધા માટે છે, શારીરિક પીડા માટે નહીં. ગરદનનું જકડાઈ જવું એ શરીરનો સંકેત છે કે તમારે બ્રેક લેવાની જરૂર છે. જાગૃત બનો, તમારા પોશ્ચર પર ધ્યાન આપો અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ સમજદારીપૂર્વક કરો.