તાવ

માનવ શરીરની સામાન્ય તાપમાન શ્રેણી આશરે 36.5°C થી 37.5°C (98.6°F) હોય છે. જ્યારે શરીરના તાપમાનમાં આથી વધારે વધારો થાય છે ત્યારે તેને તાવ (Fever) કહેવાય છે. તાવ પોતે કોઈ રોગ નથી, પરંતુ શરીરમાં ચાલી રહેલી ચેપ કે અન્ય અસામાન્ય પરિસ્થિતિનું લક્ષણ છે. સામાન્ય રીતે તાવ એ બતાવે છે કે શરીર કોઈ ચેપ સામે લડી રહ્યું છે.

તાવ શું છે?

તાવ એ શરીરની એક સ્વાભાવિક પ્રતિક્રિયા છે, જેમાં શરીરનું તાપમાન વધારીને બેક્ટેરિયા, વાયરસ અથવા અન્ય ચેપજન્ય જીવાણુઓને નષ્ટ કરવાની પ્રક્રિયા થાય છે.

તાવના મુખ્ય કારણો

1. ચેપ (Infections)

• બેક્ટેરિયા ચેપ: ન્યુમોનિયા, યુરિનરી ટ્રેક્ટ ઇન્ફેક્શન, ટોન્સિલાઇટિસ

1. સોજા સંબંધિત બીમારીઓ

• આર્થ્રાઇટિસ
• ઓટો ઈમ્યુન બીમારીઓ

1. પર્યાવરણ સંબંધિત કારણો

• ગરમીનો ઝાટકો (Heat Stroke)
• અતિશય કસરત

1. દવાઓનો પ્રતિક્રિયા (Drug Reaction)
2. ટિકાકરણ પછી
   નાના બાળકોમાં ઘણી વખત રસી આપ્યા પછી હળવો તાવ આવી શકે છે.

તાવના લક્ષણો

• શરીરના તાપમાનમાં વધારો
• કપકપી કે ઠંડા લાગવા
• શરીરમાં દુખાવો અને થાક
• માથાનો દુખાવો
• પરસેવો આવવો
• ભૂખમાં ઘટાડો
• પાણીની અછત (ડિહાઈડ્રેશન)
• નાના બાળકોમાં ચીડિયાપણું અથવા ઊંઘ વધારે આવવી

તાવના પ્રકારો

1. લો ગ્રેડ ફીવર – 99°F થી 100.5°F
2. મોડરેટ ફીવર – 100.6°F થી 102°F
3. હાઈ ફીવર – 102°F થી 104°F
4. વેરિ હાઈ ફીવર – 104°F થી વધુ

તાવનું નિદાન કેવી રીતે કરવું?

• થર્મોમીટરથી તાપમાન માપવું – મોઢાથી, કાનથી અથવા હાથની કાંખમાં.
• ડૉક્ટર જરૂરી હોય તો રક્ત પરીક્ષણ, યુરિન પરીક્ષણ, એક્સ-રે વગેરે દ્વારા મૂળ કારણ શોધે છે.

તાવની સારવાર

1. સામાન્ય કાળજી

• પૂરતું આરામ લેવો.
• વધારે પાણી, સૂપ, છાશ વગેરે પ્રવાહી લેવાં.
• હળવો આહાર – ખીચડી, દાળભાત, સૂપ.

1. દવાઓ

• પેરાસિટામોલ કે ઈબુપ્રોફેન જેવી દવાઓ તાવ ઉતારવામાં મદદરૂપ છે.
• મૂળ કારણ પ્રમાણે એન્ટિબાયોટિક કે એન્ટિવાયરલ દવાઓ.

1. ઘરગથ્થુ ઉપચાર

• કપાસ ભીંજવીને કપાળ પર રાખવું.
• તુલસી, આદુ અને કાળા મરીનો કઢો પીવો.
• હળદરવાળું ગરમ દૂધ પીવું.

તાવ દરમિયાન ટાળવા જેવી બાબતો

• ભારે ખોરાક, તેલવાળો કે મસાલેદાર ખોરાક.
• ઠંડા પીણાં અને આઈસક્રીમ.
• અતિશય કસરત કે શરીરને તાણ આપતી પ્રવૃત્તિ.
• દવાઓ પોતાના મનથી વધારે લેવાં.

ક્યારે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો?

• તાવ સતત 3 દિવસથી વધુ રહે.
• તાપમાન 104°F થી વધારે થઈ જાય.
• સતત ઊલટી, ઝાડા કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ.
• નાના બાળકને તાવ સાથે ફિટ્સ (ખીંચાવો) આવે.
• તાવ સાથે ચામડી પર દાણા, તીવ્ર દુખાવો કે ગુંગળામણ.

તાવથી બચવાના ઉપાયો

• સ્વચ્છતા જાળવવી – હાથ ધોવા, શુદ્ધ પાણી પીવું.
• પોષણયુક્ત આહાર લેવો.
• સમયસર રસીકરણ કરાવવું.
• મચ્છરથી બચાવ – મલેરિયા, ડેન્ગ્યુ જેવા રોગોથી બચવા માટે.
• તંદુરસ્ત જીવનશૈલી – પૂરતી ઊંઘ, નિયમિત વ્યાયામ.

નિષ્કર્ષ

તાવ સામાન્ય રીતે ચેપ સામે શરીરની સ્વાભાવિક પ્રતિક્રિયા છે. મોટા ભાગના કેસમાં તે થોડા દિવસોમાં બરાબર થઈ જાય છે. પરંતુ ક્યારેક તે ગંભીર બીમારીઓનું પણ સંકેત હોઈ શકે છે. તેથી લાંબા સમય સુધી રહેતા તાવને અવગણવો નહીં અને ડૉક્ટરની સલાહ લેવી ખૂબ જરૂરી છે. યોગ્ય આરામ, સ્વચ્છતા, પોષણયુક્ત આહાર અને સમયસરની સારવાર દ્વારા તાવથી થતી મુશ્કેલીઓ ટાળી શકાય છે.