કાર ચલાવતી વખતે સીટ, પેડલ અને સ્ટીયરિંગ વચ્ચેનું આદર્શ એલાઈનમેન્ટ.

લાંબા સમય સુધી કાર ચલાવવી એ માત્ર થકવી નાખનારી પ્રવૃત્તિ નથી, પરંતુ જો તમારી બેસવાની પદ્ધતિ ખોટી હોય, તો તે કમરનો દુખાવો, ગરદનની જકડન અને સાંધાની તકલીફોનું કારણ બની શકે છે. ફિઝિયોથેરાપીમાં ‘અર્ગોનોમિક્સ’ (Ergonomics) એટલે કે કાર્યસ્થળ કે સાધનોને શરીરની જરૂરિયાત મુજબ ગોઠવવા પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક દ્વારા પ્રસ્તુત આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે ડ્રાઈવિંગ કરતી વખતે સીટ, પેડલ અને સ્ટીયરિંગ વચ્ચેનું આદર્શ એલાઈનમેન્ટ કેવું હોવું જોઈએ.

૧. સીટની ઊંચાઈ અને અંતર (Distance and Height)

સીટની ગોઠવણ એવી હોવી જોઈએ કે તમારા આખા શરીરને પૂરતો ટેકો મળે.

• સીટનું અંતર: પેડલ દબાવતી વખતે તમારા ઘૂંટણ સહેજ વળેલા (આશરે ૨૦-૩૦ ડિગ્રી) હોવા જોઈએ. જો પગ એકદમ સીધા થઈ જતા હોય, તો અકસ્માત સમયે પગના હાડકામાં ઈજા થવાનું જોખમ રહે છે અને કમર પર વધુ દબાણ આવે છે.
• સીટની ઊંચાઈ: સીટ એટલી ઊંચી હોવી જોઈએ કે તમારી આંખો રોડ પર સ્પષ્ટ જોઈ શકે અને તમારા થાપા (Hips) ઘૂંટણની સમાન સપાટી પર અથવા સહેજ ઉપર રહે. આનાથી પેલ્વિક વિસ્તારમાં રક્ત પરિભ્રમણ જળવાઈ રહે છે.

૨. બેકરેસ્ટ અને કમરનો ટેકો (Backrest and Lumbar Support)

કમરના મણકાની કુદરતી વળાંક જાળવવી એ ડ્રાઈવિંગ દરમિયાન સૌથી મહત્વનું છે.

• ખૂણો (Recline): સીટની પાછળનો ભાગ એકદમ સીધો (૯૦ ડિગ્રી) ન રાખવો, તેના બદલે ૧૦૦ થી ૧૧૦ ડિગ્રીના ખૂણે સહેજ નમેલો રાખવો. આનાથી પીઠના સ્નાયુઓ પરનું દબાણ ઘટે છે.
• લમ્બર સપોર્ટ: જો તમારી કારની સીટમાં કમર પાસે ટેકો ન હોય, તો એક નાનું નરમ ઓશીકું અથવા રોલ કરેલો ટુવાલ કમરના નીચેના ભાગમાં રાખવો જોઈએ. આ ‘ગાદી ખસી જવી’ (Slip Disc) જેવી સમસ્યાઓને અટકાવે છે.

૩. સ્ટીયરિંગ વ્હીલ પકડવાની રીત

સ્ટીયરિંગ પકડવાની રીત તમારી ખભા અને ગરદનની તંદુરસ્તી નક્કી કરે છે.

• અંતર: જ્યારે તમે સ્ટીયરિંગ પકડો ત્યારે તમારા હાથ કોણીમાંથી સહેજ વળેલા હોવા જોઈએ. જો તમે સ્ટીયરિંગથી બહુ દૂર હોવ, તો ખભાના સ્નાયુઓ જલ્દી થાકી જાય છે.
• સ્થિતિ (Clock Position): સ્ટીયરિંગ પર હાથ ‘૧૦ અને ૨’ ને બદલે ‘૯ અને ૩’ ના કાંટાની સ્થિતિમાં રાખવા વધુ સુરક્ષિત અને આરામદાયક છે. આનાથી ખભા પર સમાન ભાર રહે છે અને એરબેગ ખુલતી વખતે ઈજા થવાની શક્યતા ઘટે છે.

૪. હેડરેસ્ટની ગોઠવણ (Headrest Positioning)

હેડરેસ્ટ એ માત્ર આરામ માટે નથી, પણ અચાનક ઝટકો લાગે ત્યારે ગરદનને બચાવવા માટે છે.

• હેડરેસ્ટની ઊંચાઈ તમારા માથાના ઉપરના ભાગની સમાન હોવી જોઈએ.
• તમારા માથા અને હેડરેસ્ટ વચ્ચેનું અંતર શક્ય એટલું ઓછું (૨ ઇંચથી વધુ નહીં) હોવું જોઈએ.

૫. પેડલનો ઉપયોગ અને પગની સ્થિતિ

• એક્સિલરેટર અને બ્રેક વચ્ચે પગ ફેરવતી વખતે એડી (Heel) ને જમીન પર ટેકવી રાખવી જોઈએ. આનાથી પિંડીના સ્નાયુઓ પર ઓછું દબાણ આવે છે.
• જો તમારી કારમાં ‘ડેડ પેડલ’ (ડાબા પગ માટેનો ટેકો) હોય, તો ક્લચનો ઉપયોગ ન હોય ત્યારે ડાબો પગ ત્યાં જ રાખવો જોઈએ.

૬. ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની વિશેષ સલાહ

સમર્પણ ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક મુજબ, આદર્શ એલાઈનમેન્ટ હોવા છતાં લાંબો સમય બેસી રહેવું હિતાવહ નથી:

• બ્રેક લો: દર ૧ થી ૨ કલાકના ડ્રાઈવિંગ પછી ૫ મિનિટ માટે કારમાંથી ઉતરીને થોડું ચાલો અને સ્ટ્રેચિંગ કરો.
• સ્નાયુઓની તાકાત: નિયમિત રીતે કમર અને પેટના (Core) સ્નાયુઓને મજબૂત કરવાની કસરતો કરો, જેથી તમે લાંબા પ્રવાસ દરમિયાન થાક ન અનુભવો.

નિષ્કર્ષ

કારમાં તમારી બેઠક વ્યવસ્થાનું સાચું એલાઈનમેન્ટ એ માત્ર આરામની વાત નથી, પણ તમારી કરોડરજ્જુની લાંબા ગાળાની સુરક્ષા છે. જો તમને ડ્રાઈવિંગ પછી સતત કમર કે ગરદનમાં દુખાવો રહેતો હોય, તો તમારે તમારા પોશ્ચર પર ધ્યાન આપવાની અને નિષ્ણાત ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ લેવાની જરૂર છે.