બોર્ડની પરીક્ષા આપતા વિદ્યાર્થીઓ માટે સ્ટ્રેસ રિલીફ કસરતો.

✍️ બોર્ડની પરીક્ષા આપતા વિદ્યાર્થીઓ માટે સ્ટ્રેસ રિલીફ કસરતો: મન અને શરીરને રાખો ફિટ

બોર્ડની પરીક્ષા માત્ર વિદ્યાર્થીઓના જ્ઞાનની જ નહીં, પણ તેમની ધીરજ અને માનસિક મજબૂતીની પણ કસોટી છે. કલાકો સુધી એકધારું બેસીને વાંચવું, લખવું અને પરીક્ષાનું ટેન્શન—આ બધું મળીને વિદ્યાર્થીઓમાં ગભરાટ (Anxiety), ગરદન-કમરનો દુખાવો અને માનસિક થાક પેદા કરે છે.

જ્યારે મન સ્ટ્રેસમાં હોય, ત્યારે યાદશક્તિ ઘટે છે. તેથી, પરીક્ષાની તૈયારી જેટલી જ મહત્વની છે ‘સેલ્ફ-કેર’. અહીં કેટલીક એવી સરળ કસરતો અને ટિપ્સ આપી છે જે વિદ્યાર્થીઓને પરીક્ષા દરમિયાન શાંત અને સ્ફૂર્તિલા રહેવામાં મદદ કરશે.

૧. શ્વાસોશ્વાસની કસરતો (Breathing Exercises) – મનને શાંત કરવા માટે

જ્યારે પણ વાંચતી વખતે કંટાળો આવે કે પરીક્ષાખંડમાં પેપર જોઈને ગભરાટ થાય, ત્યારે આ ટેકનિક અજમાવો:

• ૪-૭-૮ ટેકનિક: 1. ૪ સેકન્ડ માટે નાકથી ઊંડો શ્વાસ લો. 2. ૭ સેકન્ડ માટે શ્વાસ રોકી રાખો. 3. ૮ સેકન્ડ સુધી મોઢેથી ધીમે ધીમે શ્વાસ બહાર કાઢો.
  • ફાયદો: આનાથી મગજને ઓક્સિજન મળે છે અને હૃદયના ધબકારા સામાન્ય થાય છે.
• ભ્રામરી પ્રાણાયામ: આંખો બંધ કરી, કાનમાં આંગળીઓ રાખીને ‘ૐ’ નો ગુંજારવ (મધમાખી જેવો અવાજ) કરો. તે એકાગ્રતા વધારવા માટે શ્રેષ્ઠ છે.

૨. ડેસ્ક સ્ટ્રેચિંગ (Desk Stretching) – શરીરની જકડન દૂર કરવા

કલાકો સુધી ઝુકીને વાંચવાથી ગરદન અને પીઠ જકડાઈ જાય છે. દર ૬૦ મિનિટે ખુરશી પર બેઠા-બેઠા આ કરો:

• નેક રોલ્સ (Neck Rolls): ગરદનને ધીમેથી જમણે-ડાબે અને ઉપર-નીચે ફેરવો.
• શોલ્ડર શ્રગ્સ (Shoulder Shrugs): ખભાને કાન સુધી ઉંચા કરો અને પછી રિલેક્સ કરો. આનાથી લખવાને કારણે ખભામાં થતો દુખાવો ઓછો થશે.
• સીટેડ ટ્વિસ્ટ (Seated Twist): ખુરશી પર બેઠા રહીને શરીરને ડાબી અને જમણી બાજુ મરોડો. આ કરોડરજ્જુને આરામ આપે છે.

૩. ‘૨૦-૨૦-૨૦’ નિયમ – આંખોના થાક માટે

સતત પુસ્તકો કે સ્ક્રીન સામે જોવાથી ‘ડિજિટલ આઈ સ્ટ્રેન’ થાય છે.

• નિયમ: દર ૨૦ મિનિટે, ૨૦ ફૂટ દૂર આવેલી કોઈ વસ્તુને ૨૦ સેકન્ડ માટે જુઓ.
• પામિંગ: બંને હથેળીઓ ઘસીને ગરમ કરો અને આંખો પર રાખો. આનાથી આંખોને તરત ઠંડક મળશે.

૪. હાથ અને આંગળીઓની કસરત – લખવાની ક્ષમતા વધારવા

લાંબા પેપરો લખતી વખતે હાથમાં કળતર થાય છે.

• ફિસ્ટ ક્લેન્ચ (Fist Clench): મુઠ્ઠી જોરથી વાળો અને પછી આંગળીઓ પૂરેપૂરી ખોલી નાખો. આ ૫-૧૦ વાર કરો.
• રિસ્ટ રોટેશન: કાંડાને ગોળાકાર ફેરવો. આનાથી પેન પકડવામાં સરળતા રહેશે અને હાથ જલ્દી થાકશે નહીં.

૫. માઇન્ડફુલનેસ અને મેડિટેશન (Mindfulness)

દિવસની શરૂઆત માત્ર ૫ મિનિટના ધ્યાનથી કરો.

• વિઝ્યુલાઇઝેશન: આંખો બંધ કરીને કલ્પના કરો કે તમે પરીક્ષામાં ખૂબ સારું પ્રદર્શન કરી રહ્યા છો. સકારાત્મક વિચારો આત્મવિશ્વાસ વધારે છે.
• ચાલવું: વાંચવાની વચ્ચે ૫ મિનિટ ઘરની અંદર કે બાલ્કનીમાં ખુલ્લા પગે ચાલો. તે મનને ‘રીસેટ’ કરે છે.

💡 વિદ્યાર્થીઓ માટે ખાસ ટિપ્સ

૧. પૂરતી ઊંઘ: પરીક્ષાની આગલી રાતે જાગવાને બદલે ઓછામાં ઓછી ૬-૭ કલાકની ઊંઘ લો. ઊંઘ વગર મગજ માહિતીને ‘સ્ટોર’ કરી શકતું નથી. ૨. હળવો ખોરાક: બહુ તેલવાળું કે જંક ફૂડ ટાળો. ફળો, ડ્રાય ફ્રૂટ્સ અને પુષ્કળ પાણી પીવો. ૩. પોશ્ચર ચેક: વાંચતી વખતે ટેબલ-ખુરશીનો ઉપયોગ કરો. પથારીમાં સૂઈને વાંચવાથી આળસ વધે છે અને કમરનો દુખાવો થાય છે.

નિષ્કર્ષ

યાદ રાખો, પરીક્ષા તમારા ભવિષ્યનો એક ભાગ છે, આખું જીવન નહીં. મન શાંત હશે તો તમે જે વાંચ્યું છે તે વધુ સારી રીતે યાદ આવશે. આ નાની નાની કસરતો તમને માનસિક રીતે મજબૂત બનાવશે.