ગોલ્ફર્સ એલ્બો અને ટેનિસ એલ્બો વચ્ચેનો તફાવત અને તેની સારવાર.

કોણીનો દુખાવો જ્યારે સતાવે છે, ત્યારે મોટાભાગના લોકો તેને સામાન્ય સ્નાયુનો ખેંચાણ સમજીને અવગણે છે. પરંતુ, જો આ દુખાવો લાંબો સમય ચાલે તો તે ટેનિસ એલ્બો (Tennis Elbow) અથવા ગોલ્ફર્સ એલ્બો (Golfer’s Elbow) હોઈ શકે છે. આ બંને સમસ્યાઓ સ્નાયુઓના અતિશય વપરાશ (Overuse) ને કારણે થાય છે, પરંતુ તેમની વચ્ચે પાયાનો તફાવત છે.

આ લેખમાં આપણે આ બંને સ્થિતિઓ વચ્ચેનો તફાવત અને ફિઝિયોથેરાપી દ્વારા તેનો કાયમી ઉકેલ કેવી રીતે લાવી શકાય તે સમજીશું.

૧. ટેનિસ એલ્બો vs ગોલ્ફર્સ એલ્બો: મુખ્ય તફાવત

ઘણા દર્દીઓ મૂંઝવણમાં હોય છે કે તેમને કઈ તકલીફ છે. નીચે આપેલું કોષ્ટક તમને સ્પષ્ટ સમજ આપશે:

લક્ષણ	ટેનિસ એલ્બો (Lateral Epicondylitis)	ગોલ્ફર્સ એલ્બો (Medial Epicondylitis)
દુખાવાનું સ્થાન	કોણીના બહારના ભાગમાં.	કોણીના અંદરના ભાગમાં.
અસરગ્રસ્ત સ્નાયુ	કાંડાને ઉપરની તરફ ખેંચતા સ્નાયુઓ (Extensors).	કાંડાને અંદરની તરફ વાળતા સ્નાયુઓ (Flexors).
સામાન્ય કારણો	રોટલી વણવી, ટાઇપિંગ, પેઇન્ટિંગ, બેકહેન્ડ શોટ્સ.	સામાન ઊંચકવો, હથોડી ચલાવવી, ગોલ્ફ સ્વીંગ, બોલિંગ.
ચકાસણી	કાંડાને ઉપર કરી અવરોધ આપતા દુખાવો વધે.	મુઠ્ઠી વાળી કાંડાને અંદર વાળતા દુખાવો વધે.

૨. શા માટે આ સમસ્યાઓ થાય છે?

આ બંને સમસ્યાઓ ‘ટેન્ડિનોપથી’ છે. જ્યારે આપણે એકનું એક કામ વારંવાર કરીએ છીએ, ત્યારે સ્નાયુઓ જ્યાં હાડકા સાથે જોડાય છે (Tendon), ત્યાં ઝીણા સોજા અને ચીરા પડે છે.

• ટેનિસ એલ્બો: ગૃહિણીઓમાં કપડાં નીચોવવા કે વાસણ સાફ કરવાથી વધુ જોવા મળે છે.
• ગોલ્ફર્સ એલ્બો: જે લોકો ભારે વજન ઉઠાવે છે અથવા કાંડાને વારંવાર અંદરની તરફ વાળે છે (જેમ કે સ્ક્રુડ્રાઈવર ચલાવવું) તેમને થાય છે.

૩. લક્ષણો કેવી રીતે ઓળખવા?

• દુખાવો: કોણીથી શરૂ થઈને હાથના નીચેના ભાગ (Forearm) સુધી ફેલાય છે.
• નબળાઈ: હાથ મિલાવતી વખતે, ચાનો કપ પકડતી વખતે અથવા દરવાજાનો હેન્ડલ ફેરવતી વખતે પકડ (Grip) નબળી લાગે છે.
• જકડન: સવારે ઉઠતી વખતે કોણી સીધી કરવામાં તકલીફ પડે છે.

૪. ફિઝિયોથેરાપી અને સારવાર (The Recovery Plan)

સારવારના બે મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે: સોજો ઘટાડવો અને સ્નાયુઓને ફરીથી મજબૂત કરવા.

A. આઇસ પેક (Ice Therapy)

શરૂઆતના તબક્કામાં દિવસમાં ૩-૪ વાર ૧૫ મિનિટ બરફનો શેક કરવો. તે કુદરતી પેનકિલર તરીકે કામ કરે છે.

B. એલ્બો બ્રેસ (Bracing)

• ટેનિસ એલ્બો: માટે ‘લેટરલ કાઉન્ટરફોર્સ બ્રેસ’ વપરાય છે.
• ગોલ્ફર્સ એલ્બો: માટે પણ ખાસ પટ્ટો આવે છે જે સ્નાયુના જોડાણ પર આવતો ભાર ઘટાડે છે.

C. સ્ટ્રેચિંગ અને કસરતો

૧. Extensor Stretch (ટેનિસ એલ્બો માટે): હાથ સીધો રાખી હથેળી જમીન તરફ રાખો અને બીજા હાથે પંજાને નીચેની તરફ ખેંચો.

૨. Flexor Stretch (ગોલ્ફર્સ એલ્બો માટે): હાથ સીધો રાખી હથેળી આકાશ તરફ રાખો અને પંજાને નીચેની તરફ ખેંચો.

૩. Eccentric Exercises: ધીમે ધીમે વજન સાથે કાંડાને નીચે લઈ જવાની કસરત રુઝ આવવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે.

D. આધુનિક સારવાર

જો દુખાવો જૂનો હોય, તો શોકવેવ થેરાપી (Shockwave Therapy) અથવા અલ્ટ્રાસાઉન્ડ ખૂબ અસરકારક રહે છે.

૫. બચવા માટેની ટિપ્સ (Ergonomics)

૧. સાચું પોશ્ચર: કોમ્પ્યુટર પર કામ કરતી વખતે કોણીને ૯૦ ડિગ્રીએ ટેકો આપો.

૨. ટૂલ્સ બદલો: જો રસોઈ કે કામમાં તકલીફ થતી હોય, તો એવા સાધનો વાપરો જેની ગ્રિપ જાડી અને નરમ હોય.

૩. બ્રેક લો: સતત એકધારું કામ ન કરો, વચ્ચે સ્નાયુઓને આરામ આપો.

નિષ્કર્ષ

ટેનિસ એલ્બો હોય કે ગોલ્ફર્સ એલ્બો, જો સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે તો તે તમારા હાથની કાર્યક્ષમતા ઘટાડી શકે છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, ઓપરેશન વગર માત્ર યોગ્ય ફિઝિયોથેરાપી અને આરામથી આ સમસ્યા સંપૂર્ણ મટી શકે છે.