હાથમાં આવતી ઝણઝણાટી (Tingling) અને તેના કારણો.

✋ હાથમાં આવતી ઝણઝણાટી (Tingling) અને તેના કારણો: સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા

ઘણીવાર આપણે એક જ સ્થિતિમાં લાંબો સમય બેસી રહીએ અથવા હાથ પર માથું રાખીને સૂઈ જઈએ ત્યારે હાથમાં ‘કીડીઓ ચાલતી હોય’ (Pins and Needles) તેવો અનુભવ થાય છે. સામાન્ય ભાષામાં આપણે તેને ‘ઝણઝણાટી’ અથવા ‘બહેરેપણા’ (Numbness) તરીકે ઓળખીએ છીએ.

મોટાભાગે આ સમસ્યા થોડીવારમાં જાતે જ ઠીક થઈ જાય છે, પરંતુ જો તમારા હાથમાં વારંવાર ઝણઝણાટી આવતી હોય, તો તેને અવગણવી જોઈએ નહીં. તે શરીરમાં છુપાયેલી કોઈ ગંભીર બીમારી અથવા નસોની નબળાઈનો સંકેત હોઈ શકે છે. ચાલો જાણીએ હાથમાં ઝણઝણાટી આવવાના કારણો અને તેના ઉપાયો વિશે.

૧. ઝણઝણાટી આવવાના મુખ્ય કારણો (Common Causes)

હાથમાં ઝણઝણાટી આવવા પાછળ ઘણા શારીરિક અને તબીબી કારણો હોઈ શકે છે:

A. કાર્પલ ટનલ સિન્ડ્રોમ (Carpal Tunnel Syndrome)

આ આજકાલની સૌથી સામાન્ય સમસ્યા છે, ખાસ કરીને એવા લોકોમાં જેઓ કલાકો સુધી કોમ્પ્યુટર કે મોબાઈલનો ઉપયોગ કરે છે. કાંડામાં આવેલી ‘મીડિયન નર્વ’ (Median Nerve) દબાવાથી અંગૂઠા અને પ્રથમ ત્રણ આંગળીઓમાં ઝણઝણાટી અને દુખાવો થાય છે.

B. વિટામિનની ઉણપ (Vitamin Deficiency)

નસોના સ્વાસ્થ્ય માટે વિટામિન B12, B1, B6 અને વિટામિન E ખૂબ જ જરૂરી છે. જો શરીરમાં ખાસ કરીને B12 ની ઉણપ હોય, તો હાથ અને પગમાં સતત ઝણઝણાટી રહે છે.

C. સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ (Cervical Spondylosis)

ગરદનના મણકા ઘસાઈ જવાથી અથવા ગાદી ખસી જવાથી ગરદનમાંથી હાથ તરફ જતી નસો દબાય છે. આને કારણે ગરદનથી લઈને આખા હાથ અને આંગળીઓ સુધી ઝણઝણાટી અને ક્યારેક વીજળીનો ઝટકો લાગતો હોય તેવો દુખાવો થાય છે.

D. ડાયાબિટીસ (Diabetic Neuropathy)

લોહીમાં સુગરનું પ્રમાણ સતત ઊંચું રહેવાથી નસોને નુકસાન થાય છે. તેને ‘ડાયાબિટીક ન્યુરોપથી’ કહેવાય છે. આમાં સૌથી પહેલા હાથ અને પગના પંજામાં ઝણઝણાટી અને બળતરા શરૂ થાય છે.

E. લોહીનું નબળું પરિભ્રમણ (Poor Blood Circulation)

ખૂબ ચુસ્ત કપડાં કે ઘડિયાળ પહેરવાથી અથવા લાંબો સમય એક જ સ્થિતિમાં હાથ રાખવાથી લોહીનું ભ્રમણ અટકે છે, જેનાથી કામચલાઉ ઝણઝણાટી આવે છે.

૨. ક્યારે આ સમસ્યા ગંભીર હોઈ શકે? (Red Flags)

જો ઝણઝણાટીની સાથે નીચેના લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો:

• અચાનક હાથમાં નબળાઈ આવવી અથવા વસ્તુઓ પકડવામાં તકલીફ થવી.
• ચહેરા કે શરીરના એક ભાગમાં લકવા જેવી અસર દેખાવી.
• બોલવામાં લથડામણ થવી કે અસ્પષ્ટ દેખાવું (આ સ્ટ્રોક ના સંકેત હોઈ શકે છે).
• શ્વાસ લેવામાં તકલીફ કે છાતીમાં દુખાવો થવો.

૩. નિદાન અને સારવાર (Diagnosis & Treatment)

ડૉક્ટર સામાન્ય રીતે નીચે મુજબના રિપોર્ટ્સ કરાવી શકે છે:

1. લોહીની તપાસ: વિટામિન B12 અને ડાયાબિટીસ ચેક કરવા માટે.
2. NCV (Nerve Conduction Velocity): નસો કેટલી ઝડપથી સંદેશા મોકલે છે તે જાણવા માટે.
3. MRI ગરદન: જો મણકાની સમસ્યા જણાતી હોય.

૪. ઝણઝણાટી દૂર કરવાના ઘરેલું અને ફિઝિયોથેરાપી ઉપાયો

• પોશ્ચર સુધારો: કામ કરતી વખતે ગરદન અને પીઠ સીધી રાખો. મોબાઈલ વાપરતી વખતે ગરદન બહુ નમાવવી નહીં.
• નર્વ ગ્લાઈડિંગ કસરતો: ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ દ્વારા બતાવવામાં આવતી ખાસ કસરતો નસો પરનું દબાણ ઘટાડે છે.
• ગરમ શેક: જો સ્નાયુઓની જકડનને કારણે નસ દબાતી હોય, તો ગરમ પાણીની કોથળીનો શેક કરવાથી રાહત મળે છે.
• આહારમાં ફેરફાર: દૂધ, દહીં, ઈંડા, પનીર અને લીલા શાકભાજી લો જેથી વિટામિન્સની ઉણપ પૂરી થાય.
• રાત્રે સ્પ્લિન્ટ (Splint) પહેરવું: કાર્પલ ટનલના દર્દીઓ માટે રાત્રે કાંડામાં પટ્ટો પહેરવાથી નસ પરનું દબાણ ઘટે છે.

નિષ્કર્ષ

હાથમાં આવતી ઝણઝણાટી એ શરીરની એલાર્મ સિસ્ટમ જેવી છે, જે તમને સૂચવે છે કે તમારી નસો પર દબાણ છે અથવા પોષણની કમી છે. તેને અવગણવાને બદલે તેના મૂળ કારણને સમજીને વહેલી સારવાર લેવી હિતાવહ છે. યોગ્ય કસરત અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરીને તમે તમારી નસોને ફરીથી તંદુરસ્ત બનાવી શકો છો.